آموزش دختران افغانستانی؛ رؤیایی در محاصره سیاست و افراط‌گرایی

هزاران مهاجر افغانستانی که برای فراهم‌سازی آموزش دخترانشان به ایران پناه آورده بودند، اکنون به اجبار به کشوری بازگشته‌اند که تحت سلطه طالبان، آموزش دختران ممنوع است. این بازگشت اجباری نه‌تنها یک بحران انسانی، بلکه نمادی از برخورد متقاطع سیاست‌های مهاجرتی و ایدئولوژیک است.

در سال‌های اخیر، آموزش دختران افغانستانی به یکی از چالش‌برانگیزترین مسائل انسانی در منطقه تبدیل شده است. پس از تسلط طالبان بر افغانستان، ممنوعیت آموزش دختران در مقاطع متوسطه و عالی، میلیون‌ها کودک و نوجوان را از حق ابتدایی تحصیل محروم کرده است. این محرومیت نه‌تنها نقض آشکار حقوق بشر است، بلکه آینده اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی افغانستان را با تهدیدی جدی مواجه کرده است.

بسیاری از خانواده‌های افغانستانی، به‌ویژه پس از سال ۲۰۲۱، برای حفظ حق تحصیل دخترانشان به کشورهای همسایه از جمله ایران مهاجرت کردند؛ اما در ماه‌های اخیر، سیاست‌های مهاجرتی سخت‌گیرانه منجر به اخراج اجباری هزاران مهاجر افغانستانی شده است؛ خانواده‌هایی که با امید به تحصیل و امنیت، ایران را انتخاب کرده بودند، اکنون به کشوری بازگشته‌اند که در آن آموزش دختران جرم تلقی می‌شود.

محرومیت از آموزش، پیامدهای گسترده‌ای دارد: افزایش ازدواج‌های زودهنگام، افسردگی، فقر فرهنگی، و از دست رفتن نسل آینده‌ای که می‌توانست ستون توسعه افغانستان باشد. این محرومیت نه‌تنها یک بحران فردی بلکه یک فاجعه ملی است که نیازمند واکنش فوری جامعه جهانی است.

در این میان، نهادهای مدنی و فعالان حقوق زنان نقش کلیدی دارند. «انجمن هماهنگی زنان افغانستان» به رهبری بانو دکتر پتونی تایشمن، نمونه‌ای از تلاش‌های سازمان‌یافته برای دفاع از حق آموزش دختران است. این انجمن با راه‌اندازی کمپین‌های آگاهی‌بخش، ارتباط با رسانه‌های بین‌المللی، مستندسازی موارد نقض حقوق بشر، و جلب حمایت نهادهای جهانی، می‌تواند صدای دختران محروم از تحصیل را به گوش جهانیان برساند. همچنین ایجاد فرصت‌های آموزش آنلاین، بورسیه‌های تحصیلی در خارج از کشور، و فشار بر طالبان از طریق نهادهای بین‌المللی، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند در مسیر احیای حق آموزش مؤثر واقع شود.

آموزش دختران افغانستانی، تنها یک مسئله داخلی نیست؛ بلکه آزمونی برای وجدان جهانی است. سکوت در برابر این محرومیت، به معنای پذیرش تبعیض و عقب‌ماندگی است. حمایت از آموزش دختران، حمایت از آینده‌ای روشن‌تر، انسانی‌تر و عادلانه‌تر برای افغانستان و منطقه است.

فاطمه هاشمی، فعال حقوق زنان