طالبان دادستان‌های دوره جمهوریت را برکنار می‌کنند

یک رویداد، چند روایت | رسانه‌های داخلی | سه‌شنبه، ۵ عقرب ۱۴۰۵

ملا هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان، چهارشنبه، ۲۹ میزان، از نیروهایش خواست از قوم‌گرایی و طرفداری دوری کنند. کمتر از یک هفته بعد، آمو به نقل از منابع خود گزارش داد که دستکم ۲۰۰ دادستان دوره جمهوریت در یک ماه برکنار شده‌اند و ۱۵ استاد کهنه‌کار اکادمی پلیس جای خود را به نزدیکان سراج‌الدین حقانی داده‌اند. به گفته همین منابع، دستور برکناری دادستان‌ها را خود رهبر طالبان شفاهی داده است.

رسانه‌ها از شنبه، ۲ عقرب، تا دوشنبه، ۴ عقرب، روایت‌های دیگری هم داشتند. منابعی از معطل‌شدن معاش کارمندان دولتی خبر دادند و وزارت مالیه طالبان آن را «شایعه» خواند. چهار باشنده پنجشیر بازداشت شدند، جبهه‌های مخالف از حمله در کابل، هرات و بدخشان سخن گفتند و اوچا از موانع کمک‌رسانی به زنان در غرب کشور گزارش داد. پرسش این است که کدام رسانه کدام روایت را دید و کدام را نادیده گرفت.

در این گزارش، روایت طلوع‌نیوز، شفقنا، تلویزیون سفیر و اسپوتنیک افغانستان از داخل کشور و آمو، اطلاعات روز، افغانستان اینترنشنال و کابل‌ناو از بیرون مرزها را با هم مرور می‌کنیم.

هر رسانه چه گفت؟

آمو

«این‌ها اول برکنار می‌شوند.»

یک دادستان که نمی‌خواست نامش فاش شود، با این جمله به آمو توضیح داد که برکناری‌ها مرحله‌به‌مرحله است؛ نخست کارمندان دوره جمهوریت، سپس دیگران. آمو دوشنبه، ۴ عقرب، به نقل از دستکم شش دادستان کنونی و پیشین گزارش داد که دستکم ۲۰۰ دادستان در یک ماه برکنار شده‌اند و افراد وابسته به طالبان جای آنان را گرفته‌اند. به گفته یکی از آنان، هر هفته ۵۰ تا ۶۰ نفر کنار گذاشته می‌شوند.

جانشینان چه کسانی‌اند؟ یک دادستان پیشین گفت تنها کسانی گماشته می‌شوند که دوره‌های دینی شش‌ماهه را گذرانده‌اند؛ دوره‌هایی که طالبان نام «ماستری» بر آن گذاشته‌اند.

دادستان دیگری بی‌هیچ ابلاغ کتبی شنیده بود که ماه بعد سر کار نیاید و معاش یک ماهش هم پرداخت نشده است. منابع آمو می‌گویند این موج پس از دستور شفاهی رهبر طالبان آغاز شده است.

همان روز آمو گزارش دیگری هم منتشر کرد. ۱۵ استاد اکادمی ملی پلیس، برخی با بیش از سی سال سابقه، هفته گذشته بی توضیح برکنار شدند و نزدیکان سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان، جایشان نشستند.

به گفته منابع، بیشتر برکنارشدگان از یک قوم بودند. آمو یادآور شد که این تغییرات چند روز پس از سخنان رهبر طالبان درباره پایان طرفداری قومی رخ داد. وزارت داخله و دیگر مقام‌های طالبان به پرسش‌های این رسانه پاسخ ندادند.

اطلاعات روز

یک منبع در بخش مالی یکی از ادارات طالبان به اطلاعات روز گفت که از کابل دستور رسیده «معاشات کارمندان ملکی و نظامی فعلا اجرا نشود». این روزنامه یکشنبه، ۳ عقرب، از قول منبعی در وزارت مالیه طالبان افزود که حواله معاش‌ها تا دهم عقرب به تعویق افتاده است. کارمندان گفتند این تاخیر با رسیدن سرما زندگی‌شان را سخت‌تر کرده است. فردای آن روز، وزارت مالیه طالبان در شبکه ایکس این گزارش‌ها را «شایعات» خواند و اطلاعات روز هر دو روایت را کنار هم گذاشت.

این رسانه از پنجشیر هم خبر داد. به گفته منابع محلی، نیروهای طالبان جمعه، ۱ عقرب، چهار باشنده دره عبدالله‌خیل ولسوالی دره را بازداشت کردند و به «لوای ویژه» در دشتک بردند. نام آنان مسلم، شیرشاه، عبدالکبار و سید رحمان است و به گفته منابع با هیچ گروه سیاسی یا نظامی پیوندی ندارند. دلیل بازداشت روشن نیست.

اطلاعات روز دو ادعای جبهه‌های مخالف را هم منتشر کرد. جبهه مقاومت ملی اعلام کرد که جمعه، ۱ عقرب، در روستای پروانه انجیل هرات دو عضو پلیس شاهراه طالبان را کشته است. جبهه آزادی افغانستان هم مدعی شد که شب یکشنبه، ۳ عقرب، در قره‌باغ کابل و بر شاهراه کابل به شمال به موتر نیروهای طالبان حمله کرده و دو نفر را کشته است. مقام‌های محلی طالبان درباره هیچ‌یک از این دو حمله چیزی نگفتند.

افغانستان اینترنشنال

مکتبی مخفی برای دختران و در میان شاگردانش دختران برخی اعضای طالبان. افغانستان اینترنشنال دوشنبه، ۴ عقرب، از قول بنیانگذار یک نهاد امدادی ایتالیایی گزارش داد که او پس از بازگشت طالبان مکتبی پنهانی برای زنان راه انداخت و دو سال بعد فهمید دختران شماری از اعضای این گروه هم در آنجا درس می‌خوانند. نام این امدادگر و محل مکتب در خبر نیامده است.

این رسانه شنبه، ۲ عقرب، هم سخنان مولوی عبدالکبیر، وزیر مهاجران طالبان، را گزارش کرد که گفته بود این گروه «خواستار روابط مثبت و سازنده با جهان در پرتو شریعت» است. افغانستان اینترنشنال در همان خبر به گزارش یوناما اشاره کرد که می‌گوید کشتار، بازداشت خودسرانه و بدرفتاری با نظامیان و کارمندان پیشین، پنج سال پس از اعلام عفو عمومی، ادامه دارد.

کابل‌ناو

نود درصد. این سهم نهادهای امدادی شرکت‌کننده در نظرسنجی اوچا است که گفته‌اند در غرب افغانستان برای رساندن خدمات به زنان و دختران با مشکل روبه‌روند. کابل‌ناو شنبه، ۲ عقرب، به نقل از گزارش ماهانه اوچا نوشت که محدودیت‌های تازه، ۲۶ طرح از ۱۳۹ طرح بررسی‌شده را بسته، معلق یا کوچک کرده یا از آغاز آن جلوگیری کرده است.

اوچا دلیل این وضع را دخالت طالبان و محدودیت‌های جنسیتی دانسته است؛ از جمله سرزدن ماموران امر به معروف به دفترها و محل کار نهادهای امدادی. از ۳۰ رویداد ثبت‌شده در سراسر کشور، ۱۴ مورد در غرب بود. اطلاعات روز هم همین گزارش را پوشش داد.

شفقنا

شفقنا دوشنبه، ۴ عقرب، تکذیب وزارت مالیه طالبان را منتشر کرد، اما روایت منابع را هم کنار آن گذاشت؛ اینکه معاش‌ها «تا امر ثانی» معطل شده و حواله‌ها تا دهم عقرب عقب افتاده است. خواننده در این خبر هر دو طرف را می‌شنود.

در خبر بدخشان هم شفقنا همین شیوه را پیش گرفت. یکشنبه، ۳ عقرب، نوشت که گروه روند سبز مدعی شده روز شنبه موتر استخبارات طالبان را در فیض‌آباد هدف گرفته و دو نفر به‌شدت زخمی شده‌اند. اما به نقل از منابع محلی افغانستان اینترنشنال افزود که این موتر به مین کنار جاده‌ای برخورده و تلفاتی نداشته است.

تلویزیون سفیر

در روایت تلویزیون سفیر از همین ماجرا، تنها یک صدا شنیده می‌شود. این شبکه دوشنبه، ۴ عقرب، نوشت که وزارت مالیه «شایعات» برخی رسانه‌ها و صفحه‌های اجتماعی را رد کرده و معاش کارمندان «ادارات امارتی» در زمان معین پرداخت می‌شود. نامی از رسانه‌ها و منابعی که از تاخیر خبر داده بودند در متن نیست.

طلوع‌نیوز

طلوع‌نیوز در خبر ساعت شش یکشنبه، ۳ عقرب، از موضع وزارت خارجه فرانسه گزارش داد. به گفته پاریس، عادی‌سازی رابطه با طالبان به دو شرط بستگی دارد: تغییر وضع سیاسی افغانستان و اجرای قطعنامه ۲۵۹۳ شورای امنیت، به‌ویژه احترام به حقوق زنان و دختران. طلوع‌نیوز این خبر را با عنوان «امارت اسلامی» آورد.

از برکناری دادستان‌ها، تاخیر معاش‌ها و بازداشت‌های پنجشیر در بخش‌هایی که از طلوع‌نیوز در دسترس بود، نشانی نیافتیم.

اسپوتنیک افغانستان

در همان روزی که بحث معاش کارمندان داغ بود، اسپوتنیک افغانستان دوشنبه، ۴ عقرب، گزارشی درباره ضرورت ایجاد «بازار سرمایه اسلامی» در افغانستان منتشر کرد. در صفحه افغانستان این رسانه برای این چند روز خبر دیگری نیافتیم؛ نه از برکناری‌ها، نه از معاش‌ها و نه از زنان.

پرسش‌هایی که بی‌پاسخ ماند

اگر رهبر طالبان از شایستگی و پایان طرفداری قومی سخن می‌گوید، برکناری دادستان‌های باتجربه و استادانی که بیشترشان از یک قوم بودند را چگونه توضیح می‌دهد؟ مقام‌های طالبان به پرسش‌های آمو پاسخ ندادند و هیچ‌یک از رسانه‌های داخل کشور هم این پرسش را پیش نکشید.

معاش کارمندان را دهم عقرب روشن می‌کند. وزارت مالیه طالبان از «شایعات» گفت، اما توضیح نداد که چرا منبعی در خود همین وزارت از تعویق حواله‌ها خبر داده است.

و چهار باشنده دره عبدالله‌خیل پنجشیر به چه اتهامی در لوای ویژه طالبان نگهداری می‌شوند؟ نه طالبان چیزی گفته‌اند و نه رسانه‌ای در داخل کشور به این بازداشت‌ها پرداخت.

در این چند روز مرز میان رسانه‌های داخل و بیرون کشور روشن‌تر از همیشه بود. آنچه آمو و اطلاعات روز از درون اداره‌های طالبان بیرون آوردند، در داخل یا دیده نشد یا با یک واژه رد شد: شایعه.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←