بازداشت معلم شاعر در تخار؛ هشدار جنبش زنان شمال

«جنبش زنان معترض شمال» در اعلامیه‌ای اضطراری و فوری اعلام کرد که مژده اوزبیک، معلم معارف در ولسوالی هزارباغ ولایت تخار، به‌دلیل سرودن و نوشتن شعرهای انتقادی از سوی طالبان بازداشت شده و به گفته این جنبش، در بازداشت تحت فشار و شکنجه قرار دارد. این جنبش در اعلامیه خود نوشته است که جان او در خطر جدی است.

بر پایه این اعلامیه، همسر مژده اوزبیک پس از چندین دور بازجویی با ضمانت آزاد شده، اما خود او همچنان در بند است.

جنبش زنان معترض شمال در این اعلامیه، زمان بازداشت، نهاد بازداشت‌کننده، محل نگهداری و اتهام رسمی مطرح‌شده علیه او را مشخص نکرده است. این نبود جزئیات، راستی‌آزمایی مستقل ادعاهای مطرح‌شده را دشوار می‌کند.

جنبش زنان معترض شمال در اعلامیه خود پرسیده است که جرم او چیست؛ قلم و شعر یا جرأت گفتن حقیقت.

این جنبش با این پرسش، بازداشت را بازداشتی ناشی از بیان نظر انتقادی توصیف کرده است. اگر این روایت درست باشد، پرونده با ماده نوزدهم میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی که حق آزادی بیان را تضمین می‌کند، در تعارض قرار می‌گیرد. با این حال، چون اتهام رسمی و محتوای شعرهای مورد نظر در دسترس نیست، ارزیابی دقیق‌تر ممکن نیست.

نکته‌ای که در اعلامیه برجسته است، آزادی همسر مژده اوزبیک با ضمانت پس از چندین دور بازجویی است.

چنین الگویی، یعنی کشاندن نزدیکان فرد بازداشت‌شده به بازجویی و آزادی مشروط آنان، در گزارش‌های پیشین درباره بازداشت‌های طالبان نیز مطرح شده و می‌تواند دامنه فشار را از فرد بازداشت‌شده به خانواده او گسترش دهد.

جنبش زنان معترض شمال از نهادهای حقوق بشری، سازمان ملل متحد و جامعه جهانی خواسته است همین اکنون برای تأمین امنیت و آزادی مژده اوزبیک اقدام کنند.

این جنبش در اعلامیه خود شعارهایی از جمله آزادی فوری او، توقف شکنجه و حمایت از آزادی بیان را مطرح کرده و تأکید کرده است که سکوت در برابر شکنجه پذیرفتنی نیست.

مژده اوزبیک، هم زن است و هم معلم؛ جایگاهی که در شرایط محدودیت‌های گسترده طالبان بر آموزش و کار زنان، حساسیت ویژه‌ای دارد. نهادهای مدافع حقوق زنان بارها هشدار داده‌اند که بازداشت زنان فعال یا منتقد، می‌تواند به خودسانسوری گسترده میان زنان و فعالان مدنی بینجامد.

طالبان تاکنون درباره این بازداشت اظهارنظری نکرده‌اند.