درگذشت «نظیم»؛ لوحه‌نگاری که چهره بازارهای کابل بود

«محمداکبر نظیم»، خوش‌نویس، نقاش و از لوحه‌نگاران نام‌آشنای کابل، یک‌شنبه، ۲۶ میزان، در «شفاخانه محمدعلی جناح» کابل درگذشت. او ۶۱ سال داشت و بیش از یک‌ونیم دهه با بیماری قلبی دست‌وپنجه نرم کرده بود.

نظیم از نسلی از هنرمندان بود که پیش از رواج چاپ کمپیوتری، با قلم‌مو و رنگ به دکان‌ها و بازارهای کابل هویت می‌دادند. در دهه‌های ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰، تابلوهای دست‌نگار او بر سردر فروشگاه‌های شهر دیده می‌شد. او نام هنری‌اش، «نظیم»، را با خطی کوچک در گوشه آثارش می‌نوشت؛ امضایی که امروز یکی از معدود نشانه‌های بازمانده از کارهای اوست.

نظیم در ۲۹ حوت ۱۳۴۳ در «چنداول» کابل به دنیا آمد. دوره ابتدایی را در «لیسه عالی امانی» و دوره متوسطه و لیسه را در «لیسه عالی خیرخانه» گذراند.

زندگی او هم مثل بسیاری از هم‌نسلانش با جنگ گره خورده بود. در سال ۱۳۶۳ به ایران رفت و یک سال بعد بازگشت. در سال‌های ۱۳۶۴ و ۱۳۶۵ خدمت عسکری اجباری را گذراند و در ۱۳۶۷ در رشته نقاشی «دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه کابل» پذیرفته شد.

خوش‌نویسی دلبستگی دیگر او بود. به گفته خانواده‌اش، نظیم این هنر را نزد استاد «پوپلزایی»، خطاط هفت‌قلمه افغانستان، آموخت و با خط‌های ثلث، نستعلیق و نسخ آشنا بود.

نام او در کنار استادانی چون رحمانی، بهرام، امیری، عمری، اثیر و ارژنگ، از لوحه‌نگاران مشهور آن دوره کابل یاد می‌شود. عکسی از سال ۱۳۸۳، که خانواده‌اش آن را از آثار او می‌داند، تابلویی را نشان می‌دهد که خط درشت و رنگ‌های برجسته را با نقاشی چهره‌ها و شکل‌های هندسی در هم آمیخته است. در بالای همان تابلو، امضای کوچک «نظیم» دیده می‌شود.

نظیم تنها برای بازار کار نمی‌کرد. در دهه ۱۳۸۰، در مؤسسه «آشیانه» به کودکان کار و کودکان بی‌سرپناه کابل رسامی و خطاطی آموزش می‌داد. آشیانه برای صدها کودک آسیب‌پذیر زمینه آموزش و حمایت فراهم می‌کرد.

با گسترش چاپ کمپیوتری و تابلوهای دیجیتال، لوحه‌نگاری سنتی در کابل جایگاه پیشین خود را از دست داد. کاری که زمانی به مهارت دست و سال‌ها تجربه نیاز داشت، به دستگاه‌های چاپ سپرده شد و نام بسیاری از استادان این حرفه کم‌کم از یادها رفت.

این هنر زیر حاکمیت طالبان با محدودیت تازه‌ای هم روبه‌رو شده است. طالبان کشیدن و نمایش تصویر موجودات زنده را ممنوع کرده‌اند. در سال‌های اخیر، چهره‌های انسان روی شماری از تابلوهای دکان‌ها در شهرهای افغانستان رنگ زده یا پاک شده است؛ همان چهره‌هایی که روزگاری بخشی از هنر لوحه‌نگارانی چون نظیم بود.

به گفته خانواده‌اش، مصرف طولانی داروهای قلبی به جگر او نیز آسیب رسانده و وضعیت صحی‌اش را در سال‌های پایانی عمر دشوارتر کرده بود. امروز آنچه از کار او مانده، چند تابلوی قدیمی بر دیوارها و سردرهای شهر و عکس‌هایی است که خانواده‌اش نگه داشته‌اند.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←