درمان زن؛ ممنوع، حتی در آستانه مرگ؟

گزارش مشترک روزنامه گاردین و رسانه زن‌تایمز نشان می‌دهد محدودیت بر درمان زنان از سوی پزشکان مرد، در بخش‌های گسترده‌ای از افغانستان اجرا می‌شود؛ وضعیتی که دسترسی زنان به خدمات صحی را دشوارتر کرده و حتی درمان‌های عاجل را با مانع روبه‌رو ساخته است.

این محدودیت در حالی اعمال می‌شود که طالبان تاکنون ممنوعیت عمومی و رسمی برای درمان زنان توسط پزشکان مرد اعلام نکرده‌اند. با این حال، روایت بیماران و پزشکان از دستورهایی حکایت دارد که در ولایت‌های مختلف اجرا می‌شوند و تخطی از آن‌ها می‌تواند به بازداشت پزشکان منجر شود.

درمان نیمه‌تمام در هرات

یکی از مواردی که گاردین در گزارش خود بررسی کرده، وضعیت زنی ۳۷ ساله به نام مستعار فریده است که امسال همراه خانواده‌اش از ایران به هرات بازگشته است.

فریده به دلیل درد شدید دندان به یک کلینیک دندان‌پزشکی در منطقه بکرآباد هرات مراجعه کرد. دندان‌پزشک پس از معاینه تشخیص داد که چند دندان او باید کشیده و با ایمپلنت یا دندان مصنوعی جایگزین شوند.

کلینیک برای او برنامه درمانی چندمرحله‌ای ترتیب داد و هزینه درمان را نیز پیشاپیش دریافت کرد؛ اما در سومین مراجعه، هنگامی که قرار بود ایمپلنت‌ها نصب شوند، به فریده گفته شد که درمانش متوقف شده است.

او دو روز بعد با کلینیک تماس گرفت و مسئولان به او گفتند که بر اساس دستور وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان، دندان‌پزشکان مرد دیگر اجازه درمان بیماران زن را ندارند. سه ماه پس از آن، درمان فریده همچنان ناتمام مانده است.

تهدید پزشکان به بازداشت

گاردین و زن‌تایمز می‌گویند این محدودیت به یک کلینیک یا یک ولایت محدود نیست. پزشکان در بیشتر ولایت‌ها از دریافت دستورها و بخش‌نامه‌هایی خبر داده‌اند که آنان را از معاینه مستقیم بیماران زن منع می‌کند.

دندان‌پزشکان نیز گفته‌اند نیروهای امنیتی طالبان به کلینیک‌ها مراجعه کرده و به پزشکان مرد هشدار داده‌اند که در صورت مشاهده بیماران زن، با زندان روبه‌رو خواهند شد.

بر اساس روایت پزشکان، حتی در وضعیت‌های اضطراری نیز معاینه زنان با محدودیت مواجه است. حضور محرم مرد بیمار یا انجام برخی مراحل درمان توسط پرستاران زن، از شرایطی است که در موارد مختلف مطرح شده است.

صمیم، جراحی که ۱۵ سال در یک شفاخانه دولتی در شمال افغانستان کار کرده، به گاردین گفته است که پزشکان اجازه معاینه مستقیم زنان را ندارند؛ زیرا از نظر مقام‌های طالبان، محرم آنان محسوب نمی‌شوند. او گفته است که این محدودیت میان معاینه ساده و وضعیت بحرانی بیمار تفاوتی قائل نیست.

حذف نام زنان از نسخه‌ها

گزارش گاردین به محدودیت دیگری در ولایت بلخ نیز اشاره می‌کند. بر اساس اطلاعات این گزارش، در ماه می به شفاخانه‌ها، کلینیک‌ها و مطب‌های خصوصی دستور داده شده است که به جای نام واقعی بیماران زن، از واژه «بی‌بی» استفاده کنند.

این دستور حتی نسخه‌های پزشکی را نیز دربر می‌گیرد. چنین محدودیتی، افزون بر مداخله در حریم خصوصی بیماران، می‌تواند ثبت دقیق سوابق درمانی و شناسایی بیماران را با دشواری روبه‌رو کند.

کمبود پزشکان زن؛ بحران مضاعف

محدودیت بر درمان زنان از سوی پزشکان مرد، در شرایطی اعمال می‌شود که شمار پزشکان زن نیز رو به کاهش است. طالبان از دسامبر ۲۰۲۴ آموزش زنان در مؤسسه‌های آموزش طبی را متوقف کرده‌اند. پزشکانی که با گاردین گفت‌وگو کرده‌اند، همچنین از ممنوعیت استخدام کارمندان زن در شفاخانه‌ها خبر داده‌اند.

پزشکان زن باقی‌مانده نیز برای رفت‌وآمد به محل کار با الزام همراهی محرم روبه‌رو هستند. در نتیجه، زنانی که به پزشک زن دسترسی ندارند، ممکن است میان تحمل بیماری، مراجعه به ارائه‌دهندگان خدمات درمانی فاقد صلاحیت کافی یا پذیرش خطر مراجعه به پزشک مرد قرار بگیرند.

یکی از بیمارانی که با گاردین گفت‌وگو کرده، گفته است در شهری که حتی یک پزشک زن در دسترس نیست، اعمال این همه محدودیت چه معنایی دارد و چرا جان انسان‌ها چنین بی‌اهمیت شمرده می‌شود.

تناقض در اظهارات طالبان

این گزارش همچنین به سخنان حمدالله نعمانی، وزیر ارتباطات طالبان، در ماه فبروری اشاره می‌کند. او گفته بود پزشکان مرد هنگام درمان بیماران زن، محرم آنان محسوب می‌شوند. اما روایت بیماران و پزشکان نشان می‌دهد که در عمل، محدودیت‌هایی اجرا می‌شوند که با این اظهارات سازگار نیستند.

نرگس، دستیار یک کلینیک دندان‌پزشکی در جلال‌آباد، گفته است برخی پزشکان برای جلوگیری از بازداشت، افرادی را بیرون از کلینیک می‌گمارند تا نزدیک‌شدن مأموران طالبان را اطلاع دهند.

به گفته او، دندان‌پزشک مرد کلینیک حتی شوخی می‌کند که باید یک چادری در مطب نگه دارد تا هنگام ورود مأموران آن را بپوشد و شناخته نشود.

سلامت زنان زیر فشار محدودیت‌ها

گزارش مشترک گاردین و زن‌تایمز تصویری از محدودیت‌های چندلایه بر زندگی زنان در افغانستان ارائه می‌کند؛ محدودیت‌هایی که هم امکان تحصیل و اشتغال زنان در بخش صحی را کاهش داده و هم دسترسی بیماران زن به خدمات درمانی را دشوارتر ساخته است.

وقتی زنان از آموزش پزشکی محروم می‌شوند، استخدام کارمندان زن محدود می‌شود و پزشکان مرد نیز از معاینه بیماران زن بازداشته می‌شوند، پیامد آن تنها یک محدودیت اداری نیست؛ بلکه سلامت و حق دسترسی زنان به درمان با خطر جدی روبه‌رو می‌شود.

در این میان، نبود یک اعلام رسمی و سراسری درباره ممنوعیت درمان زنان توسط پزشکان مرد، مسئولیت پاسخ‌گویی را از مقام‌های طالبان برنمی‌دارد. آنان باید روشن کنند این دستورها بر چه مبنایی اجرا می‌شوند و چگونه قرار است حق دسترسی زنان به خدمات درمانی، به‌ویژه در وضعیت‌های اضطراری، تضمین شود.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←