زنان معترض؛ صاحبان جنبش یا ابزار سیاسی دیگران؟

حضور زنان معترض افغانستان در مجامع و نشست‌های بین‌المللی، تنها زمانی ارزشمند و درخور حمایت است که بر پایه استقلال سیاسی، شفافیت تشکیلاتی و دفاع راستین از منافع جنبش زنان افغانستان استوار باشد. در غیر این صورت، صدایی که با هزینه‌های سنگین و از دل سرکوب برخاسته است، به پژواکی در خدمت دیگران فروکاسته می‌شود.

هیچ‌کس با همبستگی بین‌المللی زنان مخالف نیست؛ همبستگی جهانی یکی از پشتوانه‌های ارزشمند مبارزه زنان افغانستان در برابر سیاست‌های تبعیض‌آمیز طالبان بوده است. اما همبستگی با دنباله‌روی سیاسی تفاوتی بنیادین دارد. همبستگی بر برابری و احترام متقابل استوار است، حال آنکه دنباله‌روی، صدای مستقل را در سایه اولویت‌های دیگران گم می‌کند.

زنان معترض افغانستان نباید به نیرویی تزئینی، اعتباری تبلیغاتی یا ابزاری برای پیشبرد برنامه‌های سیاسی اشخاص و جریان‌هایی بدل شوند که اهداف و اولویت‌هایشان لزوماً با خواست‌ها و آرمان‌های مردم افغانستان همخوان نیست. حضور نمادین در عکس‌های یادگاری و بیانیه‌های پایانی، اگر به نتیجه‌ای ملموس برای زنان در داخل کشور نینجامد، بیش از آنکه به جنبش خدمت کند، بر اعتبار برگزارکنندگان می‌افزاید.

از همین‌رو، پیش از حضور در چنین نشست‌هایی باید پرسش‌هایی اساسی را پیش کشید. نخست اینکه برگزارکنندگان اصلی و طراحان سیاسی این برنامه چه کسانی‌اند و چه پیشینه و پیوندهایی دارند. دوم اینکه اهداف واقعی، دستور کار و برنامه عملیاتی نشست چیست و آیا فراتر از سخنرانی و بیانیه، گامی عملی در آن پیش‌بینی شده است.

پرسش سوم به منابع مالی بازمی‌گردد: هزینه‌های سفر و اقامت شرکت‌کنندگان را چه نهادهایی تأمین می‌کنند و این حمایت مالی چه انتظاراتی را در پی دارد؟ پرسش چهارم این است که ترکیب شرکت‌کنندگان چگونه تعیین شده و چه معیاری برای نمایندگی زنان معترض افغانستان در نظر گرفته شده است؛ آیا زنانی که در داخل کشور زیر فشار و تهدید مبارزه می‌کنند، در این تصمیم‌گیری‌ها جایی دارند؟

و سرانجام باید پرسید که دستاورد مشخص این نشست برای مبارزات زنان افغانستان چیست و چه سازوکاری برای پاسخ‌گویی برگزارکنندگان در برابر همان زنانی وجود دارد که به نامشان سخن گفته می‌شود.

جنبش زنان افغانستان سرمایه سیاسی هیچ فرد، حزب، دولت یا جریان خارجی نیست. این جنبش حاصل سال‌ها مبارزه، هزینه‌دادن و ایستادگی زنانی است که برای آزادی، برابری و کرامت انسانی به خیابان آمدند، بازداشت و آزار را تاب آوردند و از حق خود کوتاه نیامدند. چنین سرمایه‌ای را نمی‌توان به‌آسانی در اختیار برنامه‌های دیگران گذاشت.

ما به همبستگی جهانی نیاز داریم؛ اما همبستگی بدون شفافیت، استقلال و پاسخ‌گویی می‌تواند به ابزاری برای بهره‌برداری سیاسی تبدیل شود و حتی اعتماد عمومی به جنبش زنان را آسیب بزند.

به باور من، زمان آن رسیده است که فعالان مدنی افغانستان از مرحله حضور در برنامه‌های دیگران عبور کنند و خودشان درباره نمایندگی، اهداف، منابع مالی و آینده مبارزاتشان تصمیم بگیرند. جنبشی که دستور کار خود را خودش بنویسد، در هر مجمع بین‌المللی نه مهمان، که صاحب‌خانه خواهد بود.