افغانستان در محاصره سانسور؛ گزارشگران بدون مرز طالبان را متهم کرد

سازمان گزارشگران بدون مرز می‌گوید طالبان طی پنج سال گذشته با تشدید محدودیت‌ها، وضع مقررات تازه و گسترش سانسور، فضای فعالیت رسانه‌های مستقل در افغانستان را به‌شدت محدود کرده و این کشور را به «زندان اطلاعات» بدل کرده است.

گزارشگران بدون مرز در گزارشی تازه اعلام کرده است که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، این گروه بیش از ۲۰ دستورالعمل و مجموعه‌ای از فرمان‌های ولایتی را با هدف محدودکردن آزادی مطبوعات و کنترل فعالیت رسانه‌ها صادر کرده است.

به گفته این سازمان، در وضعیت کنونی، انتقاد از طالبان با محدودیت‌های جدی روبه‌رو است، زنان با مجموعه گسترده‌ای از محدودیت‌ها مواجه‌اند، بحث‌های سیاسی در فضای رسانه‌ای محدود شده و پخش تصاویر موجودات زنده نیز ممنوع اعلام شده است.

گزارشگران بدون مرز می‌گوید محدودیت‌های اعمال‌شده تنها به دستورالعمل‌های رسانه‌ای محدود نمانده و در جنوری ۲۰۲۶ با تصویب مخفیانه یک «قانون آیین دادرسی کیفری» جدید برای دادگاه‌ها، ابعاد حقوقی و قضایی آن نیز گسترده‌تر شده است؛ متنی که پس از افشا به دست رسانه‌ها رسید.

بر اساس این گزارش، اگرچه در قانون یادشده مستقیماً از رسانه‌ها نام برده نشده است، اما برای خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای مصونیت مشخصی پیش‌بینی نشده و آنان همچنان در معرض تهدیدهای قانونی و مجازات‌های سنگین، از جمله حبس، قرار دارند.

در این قانون، توهین به رهبران طالبان شش ماه حبس و ۲۰ ضربه شلاق و توهین به رهبر عالی طالبان یک سال حبس و ۳۹ ضربه شلاق مجازات دارد.

گزارشگران بدون مرز تأکید کرده است که با جرم‌انگاری انتقاد و گسترش مقررات محدودکننده، سانسور در افغانستان از یک رویه غیررسمی فراتر رفته و به بخشی از چارچوب قانونی تبدیل شده است؛ روندی که به گفته این سازمان، فضای فعالیت روزنامه‌نگاران و رسانه‌های مستقل را بیش از پیش تنگ کرده است.

این سازمان همچنین درباره وضعیت عمومی رسانه‌ها در افغانستان هشدار داده و گفته است که پس از بازگشت طالبان، شمار قابل توجهی از رسانه‌ها فعالیت خود را متوقف کرده‌اند و بسیاری از خبرنگاران نیز حرفه روزنامه‌نگاری را ترک کرده‌اند.

گزارشگران بدون مرز در ارزیابی خود از وضعیت آزادی مطبوعات، افغانستان را در شمار کشورهایی قرار داده است که شرایط فعالیت رسانه‌ای در آن از دشوارترین وضعیت‌های جهان به‌شمار می‌رود.

این سازمان همچنین نسبت به بازداشت، تهدید و فشار بر خبرنگاران هشدار داده و خواستار توجه بیشتر جامعه جهانی به وضعیت روزنامه‌نگاران افغانستان شده است؛ به‌ویژه خبرنگارانی که به‌دلیل فعالیت حرفه‌ای خود با خطر بازداشت یا فشار مواجه‌اند.

گزارشگران بدون مرز از طالبان خواسته است تمامی مقررات محدودکننده آزادی مطبوعات را لغو کند و زمینه فعالیت آزاد و مستقل رسانه‌ها و خبرنگاران را فراهم سازد.

این سازمان همچنین از کشورهای مسیر ترانزیت و کشورهای میزبان خواسته است خطر اخراج یا بازگرداندن اجباری خبرنگاران افغانستانی را جدی بگیرند و با فراهم‌کردن ویزا، امنیت و حمایت لازم، از آنان حفاظت کنند.