بازگشت به افغانستان؛ آوارگی پس از مرز

بازگشت بیش از یک میلیون نفر به افغانستان در سال ۲۰۲۶، برای بسیاری از خانواده‌ها پایان آوارگی نبوده است. داده‌های سازمان ملل و ارزیابی سازمان بین‌المللی مهاجرت نشان می‌دهد بازگشت‌کنندگان در داخل افغانستان با سرپناه موقت، بیکاری و ناتوانی در تأمین نیازهای اساسی روبه‌رو هستند؛ وضعیتی که ضرورت حمایت پایدار و پاسخ‌گویی طالبان را برجسته می‌کند.

بازگشت بیش از یک میلیون نفر به افغانستان در سال جاری، بحران را در مرز پایان نمی‌دهد؛ برای بسیاری از خانواده‌ها، عبور از گذرگاه آغاز دور تازه‌ای از بی‌سرپناهی، بیکاری و ناامنی معیشتی است. پرسش اصلی این است: پس از ثبت نام و عبور از مرز، چه نهادی مسئول فراهم‌کردن امکان زندگی دوباره آنان است؟

بر پایه داده‌های کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد، تا ۷ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۶ عقرب ۱۴۰۵)، در مجموع ۱ میلیون و ۴۰۹ هزار و ۵۸۰ بازگشت به افغانستان ثبت شده است؛ ۷۲۷ هزار مورد از پاکستان و ۶۸۱ هزار و ۱۰۰ مورد از ایران. این رقم، اصطلاحی فراگیر است و بازگشت‌های مختلف، از جمله بازگشت داوطلبانه و اخراج را در بر می‌گیرد؛ بنابراین نباید آن را معادل شمار اخراج‌شدگان دانست. داده‌های کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل نشان می‌دهد که تا همان تاریخ، ۶۳۷ هزار و ۵۷۰ مورد اخراج نیز ثبت شده است؛ بیشتر از ایران.

مرز پایان بحران نیست

آمار ورود، به‌تنهایی چیزی درباره امکان ماندن خانواده‌ها نمی‌گوید. ارزیابی سازمان بین‌المللی مهاجرت از وضعیت بازگشت‌کنندگان نشان می‌دهد ۷۷ درصد در سرپناه‌های موقت زندگی می‌کنند، ۵۱ درصد فضای کافی برای زندگی ندارند و ۱۴ درصد پس از بازگشت با اخراج از محل سکونت روبه‌رو شده‌اند.

همین ارزیابی می‌گوید ۶۹ درصد افراد ۱۴ ساله و بالاتر در ۳۰ روز پیش از مصاحبه کار نکرده بودند و ۵۴ درصد پاسخ‌گویان نمی‌توانستند نیازهای اساسی خود را تأمین کنند. این ارقام تصویری از دشواری تثبیت زندگی پس از عبور از مرز ارائه می‌کند؛ وضعیتی که با کمک کوتاه‌مدت در نقطه ورود حل نمی‌شود. گزارش مشترک سازمان ملل درباره بازگشت‌کنندگان، منتشرشده در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۹ عقرب ۱۴۰۵)، این شاخص‌ها را بر اساس ارزیابی‌های میدانی ثبت کرده است.

فشار بر خانواده‌ها و جوامع میزبان

بازگشت‌کنندگان تنها با کمبود سرپناه روبه‌رو نیستند. نبود کار پایدار، دشواری دسترسی به خدمات درمانی، اسناد هویتی و آموزش، امکان بازسازی زندگی را محدود می‌کند. خانواده‌هایی که به محل پیشین خود بازنمی‌گردند، ممکن است در مناطق ناآشنا و بدون شبکه حمایتی مستقر شوند؛ در حالی که جوامع میزبان نیز با منابع محدود و فشار بر خدمات عمومی مواجه‌اند.

برای کودکان، جابه‌جایی دوباره می‌تواند به وقفه آموزشی و دشواری ثبت‌نام در مدرسه بینجامد. برای زنان و دختران، این آسیب‌ها در شرایطی تشدید می‌شود که محدودیت‌های طالبان بر آموزش، اشتغال و حضور اجتماعی آنان، فرصت دستیابی به استقلال اقتصادی و دسترسی برابر به خدمات را کاهش داده است. بازگشت به جغرافیای افغانستان، لزوماً به معنای بازگشت به زندگی عادی نیست.

زمستان و شکاف کمک‌رسانی

با نزدیک‌شدن زمستان، کمبود سرپناه و وسایل گرمایشی خطر بیشتری برای خانواده‌های آسیب‌پذیر ایجاد می‌کند. سازمان بین‌المللی مهاجرت در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ (۸ عقرب ۱۴۰۵) اعلام کرد برای پاسخ زمستانی به ۸.۸ میلیون دالر دیگر نیاز است؛ از ۱۲.۸ میلیون دالر مورد نیاز، تنها چهار میلیون دالر تأمین شده بود. این کمبود می‌توانست بیش از ۱۴۰ هزار نفر، از جمله بازگشت‌کنندگان و خانواده‌های بی‌جاشده و میزبان، را از کمک حیاتی محروم کند. هشدار سازمان بین‌المللی مهاجرت درباره نیازهای زمستانی بر ضرورت تأمین فوری سرپناه و اقلام گرمایشی تأکید داشت.

در چنین شرایطی، بازگشت‌کنندگان نباید صرفاً به‌عنوان افرادی ثبت‌شده در آمار مرزی دیده شوند. آنان به سرپناه امن، فرصت کار، آموزش کودکان، خدمات درمانی و حمایت حقوقی نیاز دارند؛ نیازهایی که با کمک‌های چندروزه در گذرگاه‌ها برطرف نمی‌شود.

طالبان، به‌عنوان اداره مسلط بر افغانستان، مسئولیت فراهم‌کردن دسترسی برابر شهروندان به خدمات عمومی و ایجاد شرایط اسکان و معیشت را بر عهده دارند. اما بدون سیاست روشن برای جذب بازگشت‌کنندگان، حمایت از زنان و کودکان و تقویت خدمات محلی، بازگشت گسترده می‌تواند به آوارگی داخلی و فقر پایدار دامن بزند. جامعه جهانی نیز نمی‌تواند با کاهش کمک‌ها، مسئولیت حمایت از خانواده‌هایی را که در میانه اخراج و بازگشت گرفتار شده‌اند، نادیده بگیرد.

📢 وقتی صدای افغانستان خاموش شود، تاریخ خاموش می‌ماند…

خبرگزاری شانا؛ صدای افغانستان

ما را دنبال کنید:

نویسنده مطلب
هیلیا میرخیل
هیلیا میرخیل خبرنگار، نویسنده

هیلا میرخیل بانویی است پرشور، با قلبی که همواره برای افغانستان و مردمش می‌تپد. در روزگاری که سکوت بر بسیاری از حقیقت‌ها سایه افکنده، او با آشنایی به زبان‌های پشتو…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده
هم‌رسانی این خبر: تلگرام واتس‌اپ فیسبوک ایکس
این مطلب را می‌پسندید؟ با پسند شما در «انتخاب مخاطبان» دیده می‌شود.
خبرها را زودتر از همه در تلگرام بخوانیدکانال رسمی خبرگزاری شانا؛ خبر فوری، گزارش و روایت مردمعضویت در کانال