پهپاد، اخراج، مسکو؛ رسانه‌های جهان کدام را دیدند؟

یک رویداد، چند روایت | رسانه‌های غیرفارسی‌زبان | پنجشنبه ۲۳ میزان ۱۴۰۵

در چهارشنبه و پنجشنبه این هفته، افغانستان در رسانه‌های غیرفارسی‌زبان بیشتر از دریچه امنیت و دیپلماسی دیده شد تا از دریچه زندگی مردم.

فرانس ۲۴ اروپایی و صدای امریکا هر کدام یک روی ماجرا را برجسته کردند. فرانس ۲۴ از جنگ پهپادی رژیم طالبان با پاکستان گزارش داد و صدای امریکا از هشدار واشنگتن به کشورهایی که به طالبان نزدیک می‌شوند.

روزنامه‌های پاکستانی مانند داون، دیلی پاکستان، نیشن و پاکستان آبزرور هم نوشتند، و کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران (CPJ) در نیویورک بیانیه داد.

آنچه در این روایت‌ها کمتر دیده شد، خود شهروندان افغانستان بودند: پزشکانی که از پاکستان اخراج می‌شوند، زنانی که زیر محدودیت‌اند، و مردمی که میان طرف متخاصم گیر افتاده‌اند.

جنگ ارزان، ترس گران: روایت فرانس ۲۴

مهم‌ترین گزارش این دو روز را فرانس ۲۴ منتشر کرد. داون، روزنامه پاکستانی، هم پنجشنبه آن را بازتاب داد. عنوانش این بود: «سلاح‌های ارزان، ترس‌های فزاینده؛ درون کارزار پهپادی طالبان علیه پاکستان».

به روایت این گزارش، پاکستان روز ۲۳ سپتامبر دست‌کم هشت پهپاد را در خیبرپختونخوا سرنگون کرد. شمار ورود پهپادها به خاک پاکستان در ماه سپتامبر به ۲۳ مورد رسید. فرانس ۲۴ می‌نویسد این پهپادها با موتورهای ارزان تجاری DLE55 ساخته می‌شوند و نیم تا یک کیلوگرام مواد منفجره حمل می‌کنند.

این جزئیات نشان می‌دهد تهدید از سوی رژیم طالبان دیگر فقط به گروه‌های نیابتی و حمله انتحاری محدود نیست، بلکه به فناوری ارزان و در دسترس رسیده است.

این گزارش به انفجار مسجدی در کوهات در ۱۸ سپتامبر هم پرداخت که ۲۱ کشته بر جا گذاشت. این روایت از نگاه امنیتی پاکستان نوشته شده است. صدای ساکنان دو سوی خط دیورند، که نخستین قربانیان این رقابت‌اند، در آن تقریباً شنیده نمی‌شود.

تبادل اتهام در مرز: روایت صدای امریکا

صدای امریکا در گزارشی با عنوان «پاکستان و طالبان یکدیگر را مسئول خشونت‌های مرزی می‌دانند» همین پرونده را از زاویه سیاسی دنبال کرد.

اسلام‌آباد، طالبان را به پناه‌دادن به تحریک طالبان پاکستان متهم می‌کند. رژیم طالبان این اتهام را رد می‌کند و پاکستان را به نقض حریم هوایی و حمله به غیرنظامیان متهم می‌کند. در روایت صدای امریکا، تنش دو طرف به بن‌بستی رسیده که هیچ‌کدام راه خروجی برای آن نشان نمی‌دهند.

اخراج پزشکان: روایتی که فقط رسانه‌های پاکستانی دیدند

خبری که در رسانه‌های اروپایی و امریکایی جایی نیافت، اخراج پزشکان افغانستانی از پاکستان بود.

دیلی پاکستان چهارشنبه گزارش داد که به شش پزشک افغانستانی شاغل در بیمارستان سیدو شریف در سوات دستور داده شده پاکستان را ترک کنند. چترال تودی و پاکستان آبزرور هم نوشتند که فارغان رشته طب از افغانستان در سوات و بنو از دوره کارورزی (هاوس جاب) محروم شده‌اند.

این خبر ادامه همان سیاست اخراج گسترده مهاجران است. این بار اما دامنه آن به تحصیل‌کردگانی رسیده که سال‌ها در نظام درمانی پاکستان خدمت کرده‌اند.

رسانه‌های پاکستانی آن را بیشتر خبری اداری روایت کردند. اینکه این پزشکان، به‌ویژه زنان پزشک، در صورت بازگشت به افغانستانی که رژیم طالبان آموزش و کار زنان را محدود کرده با چه سرنوشتی روبه‌رو می‌شوند، در هیچ‌یک از این گزارش‌ها پرسیده نشد.

مسکو میزبان، واشنگتن هشداردهنده

در جبهه دیپلماسی، دو روایت آشکارا در برابر هم ایستادند. صدای امریکا گزارش داد که وزارت خارجه امریکا، هم‌زمان با میزبانی مسکو از نشستی درباره افغانستان، به همه کشورها هشدار داده است: «ما همه کشورها را از اقداماتی که می‌تواند از گروه‌های تروریستی، از جمله طالبان، پشتیبانی کند، برحذر می‌داریم.»

صدای امریکا یادآوری کرد که طالبان هنوز در فهرست تروریست‌های جهانی ویژه امریکا قرار دارند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، اما در همان نشست از «دستاوردهای آشکار» رژیم طالبان سخن گفت و افزود: «پنج سال زمان کوتاهی برای غلبه بر پیامدهای دهه‌ها اشغال است.» روسیه تنها کشوری است که رژیم طالبان را به‌رسمیت شناخته است.

رسانه‌های منطقه، از جمله نیشن پاکستان، از پیشنهاد مسکو برای احیای همکاری با طالبان از راه سازمان همکاری شانگهای خبر دادند. گزارش‌ها همچنین از نشست مشترک سازمان پیمان امنیت جمعی، کشورهای مشترک‌المنافع و سازمان همکاری شانگهای در مسکو در روزهای ۱۵ و ۱۶ اکتبر درباره وضعیت امنیتی افغانستان حکایت دارند. در هیچ‌یک از این روایت‌ها، حقوق زنان افغانستان جزو دستور کار ذکر نشده است.

آزادی رسانه: بیانیه کوتاه CPJ

کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران چهارشنبه از رژیم طالبان خواست پخش رادیویی اف‌ام یک رسانه بین‌المللی را «فوراً و بی‌قید و شرط» از سر گیرند. از ذبیح‌الله مجاهد نامی در این پرونده نیامد. حفیظ‌الله غفران، سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، تعلیق را «موقت» و به دلیل «تخلفات مکرر» خواند.

این بیانیه بخشی از روندی است که CPJ و دیگر نهادهای مدافع آزادی بیان ماه‌هاست دنبال می‌کنند: تنگ‌ترشدن فضای رسانه‌ای در افغانستان، که همین روزها با تعلیق، تهدید و بازداشت خبرنگاران همراه بوده است.

هر رسانه چه گفت؟

فرانس ۲۴، رسانه دولتی فرانسه، با گزارشی تحقیقی و پرجزئیات، رژیم طالبان را بازیگری نظامی تصویر کرد که با فناوری ارزان، امنیت همسایه‌اش را تهدید می‌کند. تمرکز این روایت بر سلاح و میدان نبرد بود، نه بر مردم.

صدای امریکا در دو گزارش، هم تنش مرزی پاکستان و طالبان را بازتاب داد و هم موضع رسمی واشنگتن را. روایت آن بیش از همه از زاویه سیاست خارجی امریکا و مخالفت با عادی‌سازی رابطه با طالبان نوشته شد.

داون، معتبرترین روزنامه انگلیسی‌زبان پاکستان، با بازنشر گزارش فرانس ۲۴، روایت اروپایی از کارزار پهپادی را به افکار عمومی پاکستان رساند. نگاه آن با نگاه امنیتی اسلام‌آباد همسو بود.

دیلی پاکستان، چترال تودی و پاکستان آبزرور تنها رسانه‌هایی بودند که اخراج پزشکان افغانستانی را دیدند. آن‌ها اما خبر را کوتاه و اداری نوشتند و به پیامدهای انسانی آن نپرداختند.

نیشن پاکستان و رسانه‌های منطقه‌ای، تلاش مسکو برای کشاندن رژیم طالبان به سازوکارهای منطقه‌ای را بازتاب دادند و بیشتر روایتگر نشست‌ها و پیشنهادها بودند تا تحلیلگر آن‌ها.

کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران تنها نهادی بود که در این دو روز صدای آزادی بیان در افغانستان را بلند کرد. بیانیه آن اما به یک پرونده محدود ماند.

پرسش‌هایی که بی‌پاسخ ماند

اگر پهپادهای ارزان به ابزار رژیم طالبان در رقابت با پاکستان بدل شده، پاسخ نظامی پاکستان چه بهایی برای غیرنظامیان دو سوی مرز خواهد داشت، و چرا هیچ رسانه‌ای سراغ قربانیان غیرنظامی نرفت؟

پزشکان افغانستانی که از پاکستان اخراج می‌شوند، به‌ویژه زنان پزشک، در افغانستانی که زنان از کار و آموزش محروم‌اند، به کجا می‌روند؟

وقتی مسکو از «دستاوردهای آشکار» طالبان سخن می‌گوید و واشنگتن از خطر تروریسم، چرا در هیچ‌یک از این دو روایت، حقوق زنان و آزادی‌های مدنی جایی در دستور کار ندارد؟ و سرانجام، آیا رسانه‌های اروپایی و امریکایی تنها زمانی به افغانستان نگاه می‌کنند که پای امنیت همسایگانش در میان باشد؟

منابع: France ۲۴ / Dawn (۱۴–۱۵ اکتبر)، VOA (دو گزارش)، Daily Pakistan، Chitral Today، Pakistan Observer، The Nation، CPJ (۱۴ اکتبر)

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ دانش‌آموخته روابط بین‌الملل و فعال رسانه‌ای که فعالیت خود در حوزه روزنامه‌نگاری را از سال ۲۰۱۸ در کابل آغاز کرد. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←