تعلیق، ابهام، چندصدایی؛ رسانه‌ها طالبان را چه نامیدند؟

جسد، بازداشت، دیپلماسی؛ رسانه‌ها کدام را برجسته کردند؟

یک روایت، چند نگاه | چهارشنبه ۲۲ میزان ۱۴۰۵

در همان ساعتی که امیرخان متقی در کابل از سفیر قطر برای کمک به گسترش روابط طالبان با جهان قدردانی می‌کرد، در جاغوری پدر دختری به سبب ویدیوی رقص فرزندش بازداشت می‌شد و در هلمند خانواده‌ای بقایای جسد عزیزش را پس از شش ماه تحویل می‌گرفت.

سه‌شنبه ۲۱ میزان، رژیم طالبان دو چهره داشت: یکی برای دیپلمات‌ها و دیگری برای مردم. در این گزارش، روایت هفت رسانه فارسی‌زبان، یعنی افغانستان اینترنشنال، اطلاعات روز، هشت صبح، آمو، شفقنا افغانستان، پژواک و باختر را کنار هم گذاشته‌ایم تا ببینیم هر کدام کدام چهره را نشان دادند.

دیپلماسی بیرون، سخت‌گیری درون

به گزارش اطلاعات روز، افغانستان اینترنشنال و شفقنا افغانستان، متقی در دیدار با مردف القاشوطی، سفیر قطر، از تلاش‌های دوحه برای گسترش روابط طالبان با جامعه جهانی قدردانی کرد. شفقنا افغانستان افزود که سفیر قطر وعده ادامه همکاری داد. اطلاعات روز همچنین از دیدار نماینده ویژه اتحادیه اروپا با وزیر خارجه طالبان خبر داد.

افغانستان اینترنشنال نوشت که نماینده ویژه سازمان همکاری اسلامی در دیدار با مقام‌های طالبان بر حق دختران برای ادامه تحصیل، به‌ویژه در رشته‌های پزشکی، تأکید کرده است. این تأکید در حالی است که همان روز، هشت صبح گزارشی درباره دخترانی منتشر کرد که به دلیل بهای بالا و کیفیت پایین اینترنت، حتی از آموزش آنلاین هم به دشواری بهره می‌برند.

در داخل کشور اما تصویر دیگری از همان رژیم دیده شد. به گزارش افغانستان اینترنشنال و هشت صبح، طالبان در جاغوری غزنی پس از انتشار ویدیوی رقص یک دختر جوان در یک عروسی، پدر او، چند عضو خانواده و شماری از بزرگان محل را بازداشت کردند.

افغانستان اینترنشنال همچنین گزارش داد که محتسبان امر به معروف در قندهار دکان‌های شماری از خیاطان مرد را به دلیل دوختن لباس زنانه بسته‌اند.

در همین روز، به گزارش آمو، پاکستان در واکنش به ذبیح‌الله مجاهد از طالبان خواست درباره حقوق شهروندان به دیگران درس ندهند. مجاهد یک روز پیش از اسلام‌آباد خواسته بود به حقوق مردمش احترام بگذارد؛ همان رژیمی که پدر یک دختر را به خاطر رقص فرزندش زندانی می‌کند. پخش اف‌ام بی‌بی‌سی هم در همین روز به دستور طالبان در سراسر کشور متوقف شد.

جسدی که پس از شش ماه برگشت

سه رسانه از سرنوشت الله‌داد بادیزی، نظامی پیشین در هلمند، خبر دادند، اما هر کدام با واژه‌ای دیگر. افغانستان اینترنشنال به نقل از نزدیکان او نوشت که طالبان «بقایای جسد» او و یکی از دوستانش را حدود شش ماه پس از بازداشت به خانواده تحویل داده‌اند.

اطلاعات روز همین رویداد را با تعبیر «جسد پیدا شد» روایت کرد، و شفقنا افغانستان تیتر خود را با عبارت «قتل نظامیان پیشین» آغاز کرد. یکی از تحویل می‌گوید، دیگری از یافتن و سومی از قتل. تفاوت این سه واژه، همان فاصله میان گزارش یک رویداد و نامیدن یک الگوست.

این رویداد در بستری معنا پیدا می‌کند که طالبان پس از بازگشت به قدرت از عفو عمومی نظامیان پیشین سخن گفتند. هیچ‌کدام از رسانه‌های بررسی‌شده از واکنش رسمی طالبان به این رویداد گزارشی ندادند.

پنجشیر: بازداشت مردم، فروش زمرد

افغانستان اینترنشنال به نقل از منابع محلی گزارش داد که پس از انفجاری در ولسوالی دره، طالبان در دو روز شماری از باشندگان منطقه، از جمله دانش‌آموزان، را بازداشت و زندانی کرده‌اند. اطلاعات روز نیز در هفته گذشته دو گزارش بلند درباره فشار طالبان بر شهروندان پنجشیر و روایت زندانیان از شکنجه منتشر کرده بود.

در همان روز، اطلاعات روز و شفقنا افغانستان خبر دادند که طالبان بیش از هفت هزار قیراط زمرد پنجشیر را فروخته‌اند. از یک سو، مردم این ولایت بازداشت می‌شوند؛ از سوی دیگر، ثروت زیرزمینی آن به فروش می‌رسد. هیچ رسانه‌ای نگفت پول این فروش به کجا می‌رود.

مقاومت، و نشست هفت والی

به گزارش افغانستان اینترنشنال، روند سبز به رهبری امرالله صالح با انتشار ویدیویی اعلام کرد که یک ایست بازرسی پلیس طالبان را در شهر هرات منفجر کرده و مدعی کشته شدن سه عضو طالبان شد. هشت صبح هم به نقل از منابع از وقوع انفجار در ساحه قوماندانی امنیه طالبان در لوگر خبر داد. این ادعاها به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.

هم‌زمان، افغانستان اینترنشنال گزارش داد که والی‌های طالبان در هفت ولایت، از جمله قندهار، هرات، بلخ و کابل، در پایتخت گرد هم آمدند و درباره بهبود امنیت و تطبیق فرامین رهبر طالبان گفتگو کردند. نشستی برای «بهبود امنیت» در همان روزی که از دو ولایت خبر انفجار می‌رسید، نشان می‌دهد که ادعای امنیت سراسری دست‌کم برای خود طالبان هم پرسش‌برانگیز شده است.

زنان، از مشهد تا بامیان

افغانستان اینترنشنال از موج واکنش‌ها در شبکه‌های اجتماعی به مرگ شریفه، دختر پانزده‌ساله اهل افغانستان، خبر داد که در مشهد به دست همسرش لت‌وکوب شده بود. کاربران به آسیب‌های ازدواج زودهنگام اشاره کردند؛ صدایی که مردم در جایی بلند کردند که هنوز می‌توانند.

افغانستان اینترنشنال و هشت صبح هر دو روایت پزشکان بدون مرز را از زن بارداری در بامیان بازتاب دادند که برای رسیدن به درمانگاه بیش از چهار ساعت با الاغ سفر کرد. افغانستان اینترنشنال آن را نشانه دشواری دسترسی زنان به درمان خواند و هشت صبح بر کمبود وسایط نقلیه در نقاط دورافتاده تأکید کرد.

هر رسانه چه گفت؟

افغانستان اینترنشنال گسترده‌ترین پوشش را داشت و تقریباً همه رویدادهای حقوق بشری روز را بازتاب داد؛ از جاغوری و قندهار تا پنجشیر، هلمند و نشست والی‌ها. این رسانه ادعای روند سبز درباره هرات را هم منتشر کرد.

اطلاعات روز میان دیپلماسی و حقوق بشر توازن نگه داشت؛ هم دیدارهای متقی با قطر و اتحادیه اروپا را آورد و هم خبر جسد نظامی پیشین و فروش زمرد پنجشیر را. هشت صبح به گزارش‌های میدانی و اجتماعی پرداخت؛ از انفجار لوگر و بازداشت‌های جاغوری تا گزارشی از منابع درباره رشوت‌گیری ولسوال طالبان در برکی برک از دکانداران.

آمو بیشتر بر مواضع سیاسی تمرکز کرد؛ از پاسخ پاکستان به مجاهد تا برنامه تحلیلی درباره بن‌بست سیاسی. شفقنا افغانستان هم دیپلماسی را پوشش داد و هم رویداد هلمند را؛ و تنها رسانه‌ای بود که آن را آشکارا «قتل» نامید.

باختر، خبرگزاری دولتی که اکنون زیر کنترل طالبان است، همان روز را تنها از دریچه رسمی روایت کرد. دیدار متقی با سفیر قطر را با تأکید بر تعامل با جامعه جهانی آورد و از نشست والی‌ها با عنوان «نشست نوبتی هماهنگی» یاد کرد؛ همان نشستی که افغانستان اینترنشنال آن را هم‌زمان با افزایش حملات مسلحانه گزارش کرد.

در صفحه نخست باختر همچنین خبری از قول رئیس استخبارات طالبان آمده بود که برای «دفاع از کشور و نظام» آمادگی کامل دارند؛ عبارتی که کشور و نظام طالبان را در یک ردیف می‌نشاند. در همان صفحه از جاغوری، پنجشیر یا جسد نظامی پیشین در هلمند نشانی نبود.

پژواک، که خود را بزرگ‌ترین خبرگزاری مستقل افغانستان معرفی می‌کند، بیشتر به خبرهای اقتصادی و خدماتی پرداخت؛ از قراردادهای تجاری در قزاقستان و پروژه‌های آبرسانی در هرات تا سخن ملا برادر درباره حق افغانستان بر کمک‌های اقلیمی. گزارش ویژه این خبرگزاری هم داستان بازگشت زنی از ایران با عنوان «از غربت تا آرامش در وطن» بود.

در صفحه نخست پژواک از رویدادهای حقوق بشری آن روز اثری دیده نشد.

پژواک همچنین از قول اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نوشت که واگذاری زمین در چابهار به افغانستان به شکل اجاره بررسی می‌شود. افغانستان اینترنشنال یک روز پیش‌تر از همین سخنگو نقل کرده بود که ماجرای واگذاری زمین «سوءتفاهم» بوده است. در دو روز، یک موضوع هم سوءتفاهم خوانده شد و هم موضوع بررسی.

پرسش‌هایی که بی‌پاسخ ماند

رژیمی که در کابل از گسترش روابط با جهان سخن می‌گوید، چرا در جاغوری پدری را به خاطر رقص دخترش زندانی می‌کند؟ دیپلمات‌هایی که همان روز با متقی دیدار کردند، درباره بقایای جسد نظامی هلمندی چه پرسیدند؟ پول زمرد پنجشیر به کجا می‌رود، وقتی دانش‌آموزانش در بازداشت‌اند؟ و نشست هفت والی برای «بهبود امنیت»، امنیت چه کسی را هدف گرفته است؟

سه‌شنبه ۲۱ میزان نشان داد که فاصله میان چهره بیرونی و درونی طالبان هر روز بیشتر می‌شود.

در اتاق‌های دیپلماتیک، این رژیم از روابط و همکاری می‌گوید؛ در روستاهای جاغوری و دره‌های پنجشیر، زبانش بازداشت است. رسانه‌های فارسی‌زبان هر کدام گوشه‌ای از این دو چهره را نشان دادند؛ اما مردمی که میان این دو چهره زندگی می‌کنند، همچنان منتظرند کسی از آنان هم در آن اتاق‌ها نام ببرد.

منابع: افغانستان اینترنشنال، اطلاعات روز، هشت صبح، آمو، شفقنا افغانستان، پژواک، باختر

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ دانش‌آموخته روابط بین‌الملل و فعال رسانه‌ای که فعالیت خود در حوزه روزنامه‌نگاری را از سال ۲۰۱۸ در کابل آغاز کرد. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←