۱۷ اسد ۱۳۷۷؛ باقری از مزارشریف تا تداوم سرکوب طالبان می‌گوید

یارمحمد باقری، استاد دانشگاه و رئیس پیشین دانشگاه ابن‌سینا، در یادداشتی به مناسبت سالگرد رویداد ۱۷ اسد ۱۳۷۷ در مزارشریف، این رویداد را یکی از مهم‌ترین وقایع خشونت‌بار دوره نخست حاکمیت طالبان دانسته و بر ضرورت رسیدگی قضایی به پرونده آن تأکید کرده است.

باقری در این یادداشت می‌گوید طالبان طی سه دهه گذشته، برای کسب یا حفظ قدرت سیاسی در افغانستان، از جنگ و خشونت استفاده کرده‌اند. به باور او، این رویکرد در دوره نخست حاکمیت طالبان در مناطق مختلف افغانستان، از جمله بامیان، شمال کابل و شمال‌شرق کشور، پیامدهای گسترده‌ای بر جای گذاشت.

او رویداد ۱۷ اسد ۱۳۷۷ در مزارشریف را از جمله مواردی می‌داند که به گفته وی، همچنان در حافظه قربانیان و خانواده‌های آنان باقی مانده است. باقری در یادداشت خود ادعا می‌کند که در جریان این رویداد، اسیران جنگی شکنجه و تیرباران و شماری از غیرنظامیان هزاره نیز کشته شدند.

این استاد دانشگاه، این اقدامات را «جنایت جنگی» و «جنایت علیه بشریت» توصیف کرده است. این عبارات در چارچوب یادداشت او به کار رفته و در این گزارش نیز به‌عنوان دیدگاه نویسنده یادداشت نقل می‌شود.

از مزارشریف تا جنگ‌های پس از ۱۳۸۰

باقری در ادامه، رویدادهای دوره پس از سقوط نخستین رژیم طالبان در سال ۱۳۸۰ را نیز بخشی از همین روند می‌داند. به نوشته او، طالبان پس از کنار رفتن از قدرت نیز به جنگ ادامه دادند و در جریان درگیری‌های سال‌های بعد، شمار زیادی از غیرنظامیان افغانستان قربانی شدند.

او سپس به بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰ اشاره کرده و معتقد است که پس از آن، الگوی برخورد این گروه با جامعه افغانستان تغییر اساسی نکرده است. باقری در این بخش از «سفاکی، فقر و سرکوب» به‌عنوان مهم‌ترین ویژگی‌های پنج سال اخیر حاکمیت طالبان یاد می‌کند.

مسئله پاسخ‌گویی و عدالت

یکی از محورهای اصلی یادداشت باقری، موضوع پاسخ‌گویی قضایی در قبال رویدادهای ۱۷ اسد ۱۳۷۷ است. او می‌نویسد بازماندگان قربانیان همچنان در انتظار محاکمه رهبران اصلی طالبان در یک «محکمه صالحه داخلی یا بین‌المللی» هستند.

این دیدگاه، مسئله عدالت انتقالی و رسیدگی به موارد نقض حقوق بشر در دوره‌های مختلف جنگ افغانستان را بار دیگر مطرح می‌کند؛ موضوعی که در آن، خانواده‌های قربانیان خواهان شناسایی مسئولیت عاملان و رسیدگی قضایی به پرونده‌های خشونت‌های گذشته هستند.

مزارشریف؛ رویدادی در حافظه تاریخی افغانستان

رویداد ۱۷ اسد ۱۳۷۷ در مزارشریف از منظر باقری صرفاً یک حادثه تاریخی نیست، بلکه بخشی از روند طولانی منازعه سیاسی و نظامی افغانستان است که آثار آن همچنان در جامعه باقی مانده است.

او در پایان یادداشت خود با گرامی‌داشت یاد قربانیان ۱۷ اسد، بر ضرورت رسیدگی به این پرونده تأکید کرده است. از دیدگاه او، نبود رسیدگی قضایی به چنین رویدادهایی می‌تواند مسئله پاسخ‌گویی درباره خشونت‌های گذشته را همچنان باز نگه دارد.

یادداشت استاد باقری، رویداد ۱۷ اسد ۱۳۷۷ در مزارشریف را در چارچوب گسترده‌تر تاریخ جنگ و منازعه سیاسی افغانستان بررسی می‌کند و میان خشونت‌های دوره نخست حاکمیت طالبان، جنگ‌های پس از سال ۱۳۸۰ و وضعیت پنج سال اخیر این گروه ارتباط برقرار می‌سازد. محور اصلی این دیدگاه، ضرورت پاسخ‌گویی و رسیدگی قضایی به پرونده قربانیان است؛ موضوعی که همچنان یکی از مسائل حل‌نشده در بحث عدالت و مسئولیت‌پذیری در افغانستان به شمار می‌رود.