نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
در افغانستان، برای بسیاری از دختران خبرنگار، رفتن به دفتر رسانه دیگر تنها به معنای انجام یک وظیفه حرفه‌ای نیست؛ بلکه به معنای عبور روزانه از مجموعه‌ای از محدودیت‌ها، ترس‌ها و خط‌قرمزهایی است که فضای روزنامه‌نگاری را برای زنان هر روز تنگ‌تر کرده است.
دخترانی که زمانی با میکروفون، دوربین و قلم در خیابان‌های کابل و ولایت‌ها حضور داشتند، امروز یا ناگزیر به سکوت شده‌اند، یا برای ادامه کار باید از کنار محدودیت‌هایی بگذرند که حضور آنان در رسانه را به مبارزه‌ای روزمره بدل کرده است.
پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، فضای رسانه‌ای افغانستان به‌گونه‌ای عمیق دگرگون شده است.
گزارش‌های نهادهای بین‌المللی از افزایش سانسور، نظارت بر رسانه‌ها و محدودیت بر محتوای انتقادی خبر می‌دهند. خبرنگاران می‌گویند موضوعات حساس را نمی‌توانند آزادانه پوشش دهند و ترس از بازداشت، تهدید و فشار سبب شده است خودسانسوری به بخشی از زندگی روزمره‌شان بدل شود.
در چنین فضایی، وضعیت خبرنگاران زن دشوارتر است. محدودیت‌ها تنها به محتوای گزارش‌ها ختم نمی‌شود؛ حضور زنان در کنفرانس‌های خبری، دسترسی آنان به مقام‌های طالبان، انجام مصاحبه و حتی حضور تصویری و صوتی آنان در برخی رسانه‌ها نیز با محدودیت روبه‌رو شده است.
در برخی موارد، خبرنگاران زن اجازه پرسیدن پرسش از مقام‌های طالبان را نداشته‌اند یا صدای آنان هنگام پرسش قطع شده است.
گزارش انتقادی؛ خطی که نباید از آن عبور کرد
برای یک خبرنگار، پرسیدن سؤال دشوار و پرداختن به موضوعات حساس بخشی از وظیفه حرفه‌ای است؛ اما در افغانستان امروز، همین وظیفه می‌تواند برای خبرنگار پیامد امنیتی داشته باشد.
گزارشی درباره وضعیت زنان، آموزش دختران، بازداشت افراد، نقض حقوق شهروندان یا عملکرد مقام‌های طالبان می‌تواند رسانه و خبرنگار را با فشار روبه‌رو کند. به همین دلیل، بسیاری از خبرنگاران پیش از نوشتن گزارش خود، ناگزیرند بیندیشند که کدام جمله ممکن است مشکل‌ساز شود، کدام مصاحبه ممکن است حساس تلقی شود و کدام تصویر نباید منتشر شود.
در چنین شرایطی، خودسانسوری به یکی از جدی‌ترین پیامدهای فشار بر رسانه‌ها بدل شده است؛ زیرا خبرنگار گاه پیش از آن‌که دستوری برای حذف یک جمله دریافت کند، می‌داند چه چیزی را نباید بنویسد و چه موضوعی ممکن است برایش دردسرساز شود.
کابل؛ رسانه‌هایی که میان کار و بقا گرفتارند
در کابل هنوز شماری از زنان در رسانه‌ها کار می‌کنند؛ اما ادامه فعالیت آنان در شرایطی انجام می‌شود که محدودیت‌های جنسیتی و رسانه‌ای هم‌زمان بر آنان فشار وارد می‌کند.
خبرنگار زن ممکن است برای حضور در یک نشست خبری با محدودیت روبه‌رو شود، برای مصاحبه با یک مقام طالبان با پاسخ منفی مواجه شود یا نتواند مانند همکار مرد خود در یک رویداد خبری حضور یابد.
حتی تصویر خبرنگار زن نیز از این فشارها در امان نمانده است. محدودیت بر نمایش تصاویر موجودات زنده و مقررات مربوط به حضور زنان در رسانه، امکان حضور تصویری آنان را محدودتر کرده است. در نتیجه، خبرنگاری که باید در برابر دوربین ظاهر شود، گاه ناگزیر است بدون تصویر یا با محدودیت در صدا و حضور مستقیم، کار خود را ادامه دهد.
این وضعیت، فضای رسانه‌ای را نیز دگرگون کرده است؛ رسانه‌ای که زمانی می‌توانست محل حضور و رقابت حرفه‌ای زنان و مردان باشد، در بسیاری از موارد به محیطی بدل شده که جنسیت، محدودیت‌های امنیتی و دستورهای حاکم بر چگونگی کار خبرنگار، تأثیری مستقیم دارد.
ولایت‌ها؛ جایی که سکوت بلندتر است
اگر وضعیت خبرنگاران زن در کابل دشوار است، شرایط در بسیاری از ولایت‌های دوردست دشوارتر است.
در شماری از ولایت‌ها، زنان خبرنگار تقریباً از فضای رسانه‌ای کنار رفته‌اند. محدودیت رفت‌وآمد، نیاز به همراه مرد، دشواری انجام مصاحبه با مقام‌ها و مردم و نگرانی از واکنش طالبان یا خانواده‌ها، کار خبرنگاری را برای زنان بسیار دشوار کرده است.
در برخی مناطق، زنان ناگزیر شده‌اند کار رسانه‌ای خود را از خانه انجام دهند و در برخی ولایت‌ها حضور خبرنگاران زن به‌شدت کاهش یافته است. این وضعیت سبب شده دخترانی که پیش از این در رویدادهای اجتماعی، نشست‌ها و برنامه‌های خبری حضور داشتند، دیگر نتوانند آزادانه در عرصه رسانه فعالیت کنند.
این تنها یک محدودیت شغلی نیست؛ آن‌گاه که یک دختر خبرنگار از رفتن به محل رویداد منع می‌شود، امکان مصاحبه با مردم را از دست می‌دهد و نمی‌تواند در نشست خبری شرکت کند، بخشی از صدای جامعه نیز از رسانه حذف می‌شود.
زنانی که یکی پس از دیگری از رسانه خارج شدند
پشت هر خبرنگار زنی که رسانه را ترک کرده، داستانی نهفته است؛ زنی که شاید سال‌ها برای یادگیری خبرنگاری کوشیده، دوره‌های آموزشی گذرانده، تجربه کاری اندوخته و با امید به آینده وارد رسانه شده است.
اما تهدید، فشار امنیتی، محدودیت رفت‌وآمد، مشکلات اقتصادی و محدودیت‌های جنسیتی، بسیاری را واداشته است میان امنیت شخصی و ادامه حرفه، یکی را برگزینند.
کاهش حضور زنان در رسانه‌ها تنها یک آمار نیست. پشت هر خبرنگار زنی که کارش را ترک می‌کند، میزی خالی در اتاق خبر، میکروفونی خاموش و روایتی قرار دارد که دیگر به آسانی شنیده نمی‌شود.
وقتی رسانه مردانه می‌شود
یکی از پیامدهای مهم این روند، کاهش حضور زنان در فضای رسانه‌ای است.
آن‌گاه که زنان از کنفرانس‌های خبری حذف می‌شوند، آن‌گاه که نمی‌توانند آزادانه با مقام‌ها و مردم مصاحبه کنند، آن‌گاه که تصویر و صدایشان محدود می‌شود و آن‌گاه که شماری از آنان به‌سبب تهدید یا فشار کار را ترک می‌کنند، حضور زنان در تولید خبر نیز کاهش می‌یابد.
در این شرایط، حتی روایت زنان درباره مشکلات زنان نیز ممکن است از زبان دیگران بیان شود.
زنی که تجربه محرومیت از آموزش، مشکلات اقتصادی یا محدودیت‌های اجتماعی را پشت سر گذاشته است، ممکن است دیگر خبرنگار زنی در برابر خود نبیند که بتواند بی‌واسطه داستانش را بشنود و روایت کند.
در نتیجه، حذف زنان خبرنگار تنها حذف یک نیروی کاری نیست؛ حذف بخشی از زاویه دید جامعه است.
با این حال، قلم هنوز خاموش نشده است
با وجود همه این محدودیت‌ها، هنوز دخترانی هستند که در افغانستان کار رسانه‌ای را ادامه می‌دهند. آنان می‌دانند شرایط آسان نیست، اما می‌کوشند تا هر اندازه که ممکن است، به کار خود ادامه دهند.
ادامه کار آنان شاید همیشه با گزارشی بزرگ و جنجالی همراه نباشد. گاهی یک خبر کوتاه، یک مصاحبه محدود یا یک گزارش اجتماعی ساده، نتیجه ساعت‌ها محاسبه و احتیاط است. اما همین حضور اهمیت دارد.
زیرا در کشوری که فضای رسانه‌ای محدودتر شده، حضور یک خبرنگار زن در اتاق خبر، حضور یک زن پشت میکروفون و تلاش یک دختر برای پرسیدن یک سؤال، نشانه‌ای از باقی‌ماندن صدای زنان در عرصه عمومی است.
افغانستان امروز به رسانه‌ای نیاز دارد که بتواند صدای همه شهروندان را بازتاب دهد. اما تا زمانی که خبرنگاران، به‌ویژه زنان خبرنگار، با ترس، سانسور، حذف و محدودیت‌های جنسیتی روبه‌رو باشند، تصویر جامعه در رسانه نیز ناقص خواهد ماند.
با وجود فشار، سانسور و محدودیت‌های گسترده، هنوز دخترانی در افغانستان برای زنده نگه‌داشتن صدای زنان و حقیقت می‌کوشند؛ اما تداوم این وضعیت، شمار بیشتری از آنان را از رسانه دور می‌کند. حذف خبرنگاران زن تنها پایان یک شغل نیست، بلکه خاموش‌شدن بخشی از صدای جامعه‌ای است که بدون حضور زنان، روایت کاملی از واقعیت‌های خود نخواهد داشت.
📢 وقتی صدای افغانستان خاموش شود، تاریخ خاموش می‌ماند…
خبرگزاری شانا؛ صدای افغانستان
ما را دنبال کنید:
سکینه ناصری، روزنامه‌نگار و گزارشگر اهل غزنی، افغانستان است. وی تحصیلات متوسطه خود را در سال ۲۰۱۶ در غزنی به پایان رساند و در سال ۲۰۲۲ از دانشگاه تعلیم و…
ارسال دیدگاه
قوانین ارسال دیدگاه
صفحه ما را دنبال کنید