نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
یک رویداد، چند روایت | پنجشنبه ۲۳ میزان ۱۴۰۵
یک روز پس از آنکه صفی‌الله رائد، رئیس نظارت بر رسانه‌های وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، توقف پخش رادیوی بی‌بی‌سی را اعلام کرد، همو در لغمان کنار معین همین وزارت نشست و شنید که وزارت «به حمایت همه‌جانبه از خبرنگاران و رسانه‌ها متعهد است».
چهارشنبه ۲۲ میزان، رسانه‌های داخل افغانستان روزی پر از تناقض را روایت کردند: ذبیح‌الله مجاهد ناامنی در شمال را «مشکلی محدود» خواند، یک روحانی سرشناس شیعه از سکوت خود در برابر طالبان خبر داد و پاکستان پزشکان و دانشجویان افغانستان را به ترک خاکش واداشت. در این گزارش، روایت هفت رسانه را کنار هم گذاشته‌ایم: طلوع‌نیوز، آریانانیوز، پژواک، باختر، شفقنا افغانستان و خامه‌پرس. پرسش این است: رسانه‌هایی که زیر سایه رژیم طالبان کار می‌کنند، چه را دیدند و از چه گذشتند؟
«مشکلی محدود» در برابر انفجار و کمین
طلوع‌نیوز از قول ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، نوشت که گزارش گروه بین‌المللی بحران درباره افزایش ناامنی در شمال افغانستان بی‌پایه است. به گفته مجاهد، در روزهای اخیر «مشکلی محدود» پیش آمد ک ه در کمتر از ۲۴ ساعت مهار شد و «بعضی بی‌نظمی‌ها در بخش معادن و بعضی خودسری‌ها» هم کنترل شده است. او جزئیاتی از این «مشکل» نداد.
نکته زبانی گزارش طلوع‌نیوز هم درخور توجه است. در تمام متن یک بار واژه «طالبان» نیامده؛ حکومت «امارت اسلامی» نامیده شده و نیروهای آن «نیروهای امنیتی». مخالفان هم تنها از زبان گروه بین‌المللی بحران و بدون نام آمده‌اند. تحلیلگران این گزارش، ریشه درگیری‌ها را در رقابت استخباراتی منطقه‌ای و طمع همسایگان به معادن دانستند؛ یعنی باز هم دشمن بیرونی، نه نارضایتی درونی.
صدایی که خاموش شد
شفقنا افغانستان تنها رسانه‌ای بود که به فشار طالبان بر شیعیان پرداخت. به گزارش این رسانه، واعظ‌زاده بهسودی پس از چهار ماه بازگشت به کابل اعلام کرد که دیگر از رفتار طالبان با شیعیان به‌طور علنی انتقاد نمی‌کند و حرف‌هایش را، اگر نشستی محرمانه برگزار شود، در همان‌جا خواهد گفت. او پیش‌تر ممنوعیت آموزش زنان و حذف رسمیت فقه جعفری را نقد کرده بود.
شفقنا در همین گزارش فهرستی از فشارها را آورد: بسته شدن یک هفته‌ای مدرسه واعظ‌زاده، بسته شدن چند مرکز دینی شیعیان در کابل، اعلام «اماراتی» بودن شهرک امید سبز و دستور تخلیه به بیش از چهار هزار خانواده، و بازداشت زنان و دختران در غرب کابل از سوی محتسبان امر به معروف.
این رسانه نوشت سکوت واعظ‌زاده ممکن است بازتاب فشارهای سیاسی و استخباراتی باشد، هرچند خود او آن را به «مصلحت عمومی» نسبت داد.
هیچ‌یک از رسانه‌های دیگر داخل کشور به این موضوع نپرداختند. سکوت یک روحانی و سکوت رسانه‌ها درباره سکوت او، دو روی یک واقعیت‌اند: فضایی که در آن حتی نقد از درون جامعه مذهبی هم به نشست‌های محرمانه رانده می‌شود.
رسانه‌ها زیر سایه، و وعده حمایت
خبرگزاری باختر، که زیر کنترل طالبان است، گزارش داد که مولوی حیات‌الله مهاجر فراهی، معین نشرات وزارت اطلاعات و فرهنگ این گروه، در دیدار با خبرنگاران لغمان گفت این وزارت «به حمایت همه‌جانبه از خبرنگاران و رسانه‌ها متعهد است» و «مشکلات خبرنگاران و رسانه‌ها حل خواهد شد». به نوشته باختر، صفی‌الله رائد هم در این نشست حاضر بود.
این همان صفی‌الله رائد است که خبرگزاری جمهور یک روز پیش‌تر از قول او نوشته بود پخش رادیوی بی‌بی‌سی به‌سبب «تخطی‌های مکرر» متوقف شده است. خبرنگاران لغمان از دسترسی محدود به اطلاعات، مشکل فرکانس رادیو، هزینه برق و مالیات گفتند؛ اما در گزارش باختر نه از بی‌بی‌سی نامی بود و نه از هیچ محدودیتی که خود وزارت بر رسانه‌ها گذاشته است.
افغانستان در فهرست اخراج
طلوع‌نیوز گزارش داد که پاکستان با نامه‌ای رسمی به پزشکان افغانستان که در این کشور دوره تخصص می‌گذرانند یا کلینیک دارند، و به دانشجویان پزشکی بدون مدارک قانونی، دستور خروج داده و پذیرش دانشجویان تازه افغانستان را در دانشگاه‌ها «تا اطلاع ثانوی» محدود کرده است. شمار کسانی که این تصمیم بر آنان اثر می‌گذارد، روشن نیست.
پژواک و خامه‌پرس هم خبر دادند که قرقیزستان پیشنهاد اتحادیه اروپا برای پذیرش پناهجویان افغانستان را رد کرده است.
پژواک در همان روز گزارشی از درخواست دیده‌بان حقوق بشر از فرانسه برای توقف اخراج مهاجران افغانستان منتشر کرد. کنار هم گذاشتن این سه خبر تصویری روشن می‌سازد: شهروندان افغانستان از یک سو از پاکستان بیرون رانده می‌شوند، از سوی دیگر اروپا راه بازگرداندنشان را می‌گشاید و کشورهای دیگر هم آنان را نمی‌پذیرند.
دیپلماسی بی‌جایگاه
طلوع‌نیوز از قول مجاهد نوشت که افغانستان هنوز «جایگاه خود را در سازمان ملل متحد به دست نیاورده» و «محدودیت‌ها هنوز وجود دارد». این رسانه یادآوری کرد که بیش از پنج سال پس از بازگشت طالبان، تنها روسیه آنان را به رسمیت شناخته است. در این گزارش نه از آموزش دختران سخنی بود و نه از کار زنان؛ یعنی همان شرطی که بیشتر کشورها برای تعامل گذاشته‌اند.
همان روز، به گزارش شفقنا افغانستان به نقل از منابع، سرگئی ناریشکین، رئیس استخبارات خارجی روسیه، در کابل با عبدالحق واثق، رئیس استخبارات طالبان، درباره همکاری‌های استخباراتی گفت‌وگو کرد.
طلوع‌نیوز و خامه‌پرس نیز خبر دادند که آنتونیو گوترش پیشنهاد کاهش ۶۰ بست یوناما را داده است. طلوع‌نیوز افزود که او هم‌زمان ۳.۲ میلیون دالر بودجه بیشتر برای سازوکار مستقل تحقیق درباره جنایات در افغانستان خواسته است؛ نهادی که شواهد نقض‌های جدی حقوق بشر را گرد می‌آورد.
این رسانه‌ها چه گفت؟
طلوع‌نیوز گسترده‌ترین پوشش سیاسی را داشت؛ از انکار ناامنی در شمال و ناکامی در جایگاه بین‌المللی تا اخراج پزشکان از پاکستان و کاهش بست‌های یوناما. این رسانه در همه گزارش‌ها از «امارت اسلامی» نام برد و روایت سخنگوی طالبان را بی‌پرسش منتشر کرد، اما با اخراج پزشکان، موضوعی را آورد که دیگر رسانه‌ها از آن گذشتند.
آریانانیوز در صفحه نخست خود در این روز گزارشی درباره حقوق بشر، زنان یا مقاومت نداشت و بیشتر به خبرهای منطقه و ورزش پرداخت.
پژواک بیشتر بر خبرهای اقتصادی، دیپلماتیک و جهانی تمرکز کرد؛ از خط انتقال برق با ازبکستان تا دیدار نمایندگان سازمان همکاری اسلامی و اتحادیه اروپا. گزارش دیده‌بان حقوق بشر درباره فرانسه تنها خبر حقوق بشری آن بود. باختر تصویری یکسره رسمی داد؛ از افتتاح بخش‌های شفاخانه تا وعده حمایت از خبرنگاران، بی‌هیچ اشاره‌ای به محدودیت‌ها.
شفقنا افغانستان با گزارش فشار بر شیعیان و سکوت واعظ‌زاده بهسودی، و خبر سفر رئیس استخبارات روسیه به کابل، تنها رسانه داخلی بود که به این دو موضوع پرداخت. خامه‌پرس بیشتر خبرهای جهانی آورد و از افغانستان به کاهش بست‌های یوناما و رد پیشنهاد اروپا از سوی قرقیزستان بسنده کرد. شانا نیوز بر مقاومت و پاسخ‌گویی تمرکز کرد؛ از ادعاهای حمله در لوگر و هرات تا سخنان ندا محمد ندیم.
پرسش‌هایی که بی‌پاسخ ماند
اگر ناامنی در شمال «مشکلی محدود» بود، چرا هفت والی طالبان در همین روزها برای بهبود امنیت در کابل گرد آمدند؟
وزارتی که وعده «حمایت همه‌جانبه» از رسانه‌ها می‌دهد، چگونه یک روز پیش‌تر آخرین رادیوی بین‌المللی کشور را خاموش کرد؟ چرا تنها یک رسانه داخلی از تخلیه چهار هزار خانواده در امید سبز و سکوت یک روحانی سرشناس خبر داد؟ و پزشکان و دانشجویانی که از پاکستان رانده می‌شوند، در کشوری که دختران را از دانشگاه بیرون کرده، به کجا بازمی‌گردند؟
چهارشنبه ۲۲ میزان نشان داد که در رسانه‌های داخل افغانستان، آنچه گفته نمی‌شود اغلب از آنچه گفته می‌شود گویاتر است.
وقتی سخنگوی رژیم ناامنی را انکار می‌کند و رسانه بی‌پرسش آن را بازتاب می‌دهد، وقتی یک روحانی سکوت را برمی‌گزیند و رسانه‌ها هم درباره سکوتش ساکت می‌مانند، خبر نه در تیترها که در فاصله میان آن‌هاست. وظیفه ما خواندن همین فاصله است.
منابع: طلوع‌نیوز، آریانانیوز، پژواک، باختر، شفقنا افغانستان، خامه‌پرس
📢 وقتی صدای افغانستان خاموش شود، تاریخ خاموش می‌ماند…
خبرگزاری شانا؛ صدای افغانستان
ما را دنبال کنید:
بلخی، نام مستعار وی است؛ دانش‌آموخته روابط بین‌الملل و فعال رسانه‌ای که فعالیت خود در حوزه روزنامه‌نگاری را از سال ۲۰۱۸ در کابل آغاز کرد. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور…
ارسال دیدگاه
قوانین ارسال دیدگاه
صفحه ما را دنبال کنید