حکمتیار؛ تلاش برای بازتعریف هویت حزب اسلامی

گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان، از اعضای این حزب خواسته است روابط خود را با حامیان طالبان قطع کنند؛ موضعی که به گفته یک عضو حزب، مستقیماً اعضای طرفدار طالبان را هدف گرفته است.

حکمتیار در پیامی خطاب به «تمام مخلصان و متعهدان حزب اسلامی» گفته است اعضایی که از طالبان یا دیگر جریان‌های سیاسی حمایت و از آنان تمجید می‌کنند، باید روابط خود را با حزب اسلامی پایان دهند.

او همچنین از اعضایی که به جریان‌های سیاسی و نظامی دیگر پیوسته‌اند، خواسته است از حزب فاصله بگیرند و عضویت خود را در حزب اسلامی پایان دهند.

رهبر حزب اسلامی در این پیام، از حامیان سیاست‌های رژیم شاهی، حکومت محمد داوود خان، جریان‌های کمونیستی، جمعیت اسلامی، شورای نظار، طالبان و دیگر جریان‌های سیاسی خواسته است روابط حزبی خود را با حزب اسلامی قطع کنند.

حکمتیار خطاب به اعضایی که به جریان‌های دیگر پیوسته‌اند، گفته است: «با همین گروه‌ها با اخلاص بایستید و دیگر نام حزب را بر زبان نیاورید.»

«این پیام متوجه حامیان طالبان است»

یک عضو حزب اسلامی که نخواست نامش فاش شود، گفته است منظور اصلی حکمتیار از این پیام، به‌طور مشخص اعضایی هستند که از طالبان و رهبر این گروه حمایت می‌کنند.

به گفته او، پس از بازگشت طالبان به قدرت، شماری از اعضای حزب اسلامی به دلایل مختلف از هبت‌الله آخوندزاده و سیاست‌های طالبان حمایت کرده‌اند.

این عضو حزب اسلامی افزود که پیام اخیر حکمتیار در عمل، اعضای طرفدار طالبان را در برابر یک انتخاب قرار می‌دهد: ادامه عضویت در حزب اسلامی یا حمایت از طالبان.

او موضع حکمتیار را چنین خلاصه کرد: «یا طالب باشید یا حزبی.»

این عضو حزب اسلامی همچنین گفت اشاره حکمتیار به جریان‌های کمونیستی، جمعیت اسلامی و شورای نظار بیشتر بیان موضع کلی حزب در برابر جریان‌های سیاسی گذشته و حال است؛ زیرا به گفته او، موضوع اصلی پیام، اعضای طرفدار طالبان هستند.

شکاف قدیمی میان دو جریان

حزب اسلامی و طالبان هر دو در سال‌های گذشته از مخالفان مسلح حکومت پیشین افغانستان و حضور نیروهای آمریکایی در این کشور بودند، اما مسیر سیاسی این دو جریان پس از سال ۱۳۹۵ تفاوت قابل توجهی پیدا کرد.

حکمتیار پس از سال‌ها فعالیت مسلحانه علیه حکومت پیشین، با حکومت توافق صلح امضا کرد و به روند سیاسی پیوست؛ در حالی که طالبان به جنگ مسلحانه خود ادامه دادند و سرانجام در اوت ۲۰۲۱ قدرت را در افغانستان به دست گرفتند.

با بازگشت طالبان به قدرت، شماری از اعضای حزب اسلامی به این گروه پیوستند. در سوی دیگر، برخی چهره‌های شناخته‌شده طالبان نیز پیشینه عضویت در حزب اسلامی داشته‌اند؛ مسئله‌ای که روابط میان دو جریان را پیچیده‌تر کرده است.

موضع اخیر حکمتیار را می‌توان در ادامه انتقادهای او از طالبان پس از بازگشت این گروه به قدرت دانست. او در سال‌های گذشته بارها نسبت به انحصار قدرت، محدودیت‌های اعمال‌شده بر شهروندان و شیوه اداره افغانستان از سوی طالبان انتقاد کرده است.

حکمتیار همچنین بر برگزاری انتخابات و ایجاد سازوکاری برای تعیین حکومت آینده افغانستان تأکید کرده؛ خواسته‌ای که با ساختار سیاسی مورد نظر طالبان در تضاد است.

پیام حکمتیار چه معنایی دارد؟

پیام اخیر حکمتیار صرفاً یک دستور تشکیلاتی به اعضای حزب اسلامی نیست؛ این پیام می‌تواند نشانه تلاش او برای مشخص‌تر کردن مرز سیاسی حزب اسلامی با طالبان نیز باشد.

پس از بازگشت طالبان به قدرت، بخشی از اعضای جریان‌های سیاسی و نظامی پیشین افغانستان به ساختار جدید پیوستند یا از آن حمایت کردند. حزب اسلامی نیز از این روند جدا نماند و شماری از اعضای آن به طالبان پیوستند.

اکنون حکمتیار با تأکید بر قطع رابطه با حامیان طالبان، در واقع می‌کوشد موضع سیاسی حزب خود را از اعضایی که از رژیم طالبان حمایت می‌کنند، تفکیک کند.

این موضع در شرایطی مطرح شده است که طالبان فعالیت احزاب سیاسی در افغانستان را ممنوع کرده و فضای فعالیت سیاسی مستقل را به‌شدت محدود کرده‌اند.

از سوی دیگر، تشدید محدودیت‌ها علیه حکمتیار نیز به خروج او از افغانستان انجامیده است. او در ماه‌های گذشته در مالزی زندگی کرده و فعالیت سیاسی خود را خارج از افغانستان دنبال کرده است.

در چنین شرایطی، تأکید دوباره حکمتیار بر مرزبندی با طالبان می‌تواند تلاشی برای بازتعریف جایگاه حزب اسلامی در فضای سیاسی پس از بازگشت طالبان به قدرت تلقی شود؛ به‌ویژه در برابر اعضایی که میان وابستگی تشکیلاتی به حزب و حمایت از طالبان قرار گرفته‌اند.