گزارشگران بدون مرز: رهبر طالبان شکارچی آزادی رسانه‌هاست

یک رویداد، چند روایت | رسانه‌های داخلی | سه‌شنبه، ۱۲ عقرب ۱۴۰۵

سازمان گزارشگران بدون مرز نام هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، را در فهرست «شکارچیان آزادی رسانه‌ها» در سال ۲۰۲۶ آورده است. این نهاد می‌گوید از بازگشت طالبان به قدرت، بیش از نیمی از رسانه‌های افغانستان بسته شده‌اند و دست‌کم ۷۴ رسانه‌کار بازداشت شده‌اند.

در همین روزها زنی در سمنگان با ضربه چوب شوهرش کشته شد و وزیر امر به معروف طالبان از مردم خواست به ملا همان‌قدر اعتماد کنند که به داکتر. در نیویورک هم ریچارد بنت هشدار داد که فرصت‌های جوانان افغانستان یکی‌یکی از میان می‌رود.

در این گزارش، روایت کابل‌ناو، آمو، افغانستان اینترنشنال و اطلاعات روز را از یکشنبه، ۱۰ عقرب، تا سه‌شنبه، ۱۲ عقرب، با هم مرور می‌کنیم.

هر رسانه چه گفت؟

کابل‌ناو: «انتقاد از حکومت ممنوع است»

کابل‌ناو روز دوشنبه، ۱۱ عقرب، که روز جهانی پایان مصونیت جنایت علیه خبرنگاران است، از فهرست تازه گزارشگران بدون مرز خبر داد. در این فهرست ۳۳ فرد و نهاد آمده‌اند و رهبر طالبان در بخش سیاسی است.

این رسانه بیش از دیگران به جزییات افغانستان پرداخت. به نوشته کابل‌ناو، گزارشگران بدون مرز می‌گوید طالبان بیش از ۲۰ دستور سراسری و فرمان‌های ولایتی بسیاری علیه آزادی رسانه‌ها صادر کرده‌اند. خلاصه این نهاد یک جمله است: «انتقاد از حکومت ممنوع است.»

گزارشگران بدون مرز همچنین از اصولنامه جزایی تازه طالبان یاد کرده است که برای توهین به رهبران طالبان زندان و شلاق در نظر گرفته است. به گفته این نهاد، قانون امر به معروف اکنون در حدود سه چهارم ولایت‌ها اجرا می‌شود.

کابل‌ناو به نقل از همین نهاد نوشت که از اسد ۱۴۰۰ تاکنون بیش از ۷۴ رسانه‌کار بازداشت شده‌اند، شش تن از آنان در سال جاری، و چند تن شکنجه شده‌اند. زنان خبرنگار بیشترین محدودیت را دارند؛ در برخی ولایت‌ها پخش صدای زن هم ممنوع شده است. افغانستان در شاخص آزادی مطبوعات امسال در جایگاه ۱۷۵ از ۱۸۰ کشور است.

کابل‌ناو واکنشی از طالبان به این فهرست گزارش نکرد.

آمو: هم‌ردیف ترامپ و پوتین

آمو هم در همان روز همین خبر را نشر کرد، اما زاویه دیگری را برجسته ساخت: رهبر طالبان در کنار دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و دانیل اورتگا. این رسانه به جای جزییات افغانستان، به دیگر نام‌های فهرست پرداخت؛ از نیروهای اسراییل و کارتل‌های مکزیک تا الفبت و متا.

به نوشته آمو، تیبو بروتن، مدیر گزارشگران بدون مرز، این فهرست را راهی عمدا تحریک‌آمیز برای نام بردن از مسوولان حمله به روزنامه‌نگاری خوانده است.

آمو تنها رسانه‌ای بود که موضع طالبان را هم آورد. این رسانه یادآوری کرد که طالبان معمولا انتقادها را رد می‌کنند و می‌گویند رسانه‌ها تا زمانی که از قوانین و سیاست‌های آن‌ها پیروی کنند، آزادند.

آمو روز سه‌شنبه، ۱۲ عقرب، هشدار ریچارد بنت درباره جوانان را هم گزارش کرد. بنت در نشستی در سازمان ملل گفت که فرصت‌های جوانان برای درس، کار و استقلال مالی «یا به‌شدت محدود شده یا کاملا گرفته شده است».

به نوشته آمو، نصیراحمد فایق، سرپرست نمایندگی افغانستان در سازمان ملل، هشدار داد که «مدرسه‌های دینی روزبه‌روز بیشتر جای آموزش رسمی را می‌گیرند». او گفت طالبان تا سنبله ۱۴۰۴ بیش از ۲۳ هزار نهاد دینی را ثبت، تغییر کاربری یا ایجاد کرده‌اند. معاون نماینده ایرلند هم گفت با رفتن معلمان زن و حذف مضمون‌های مهم، کیفیت درس پسران هم پایین آمده است.

افغانستان اینترنشنال: ملا به جای داکتر

افغانستان اینترنشنال روز سه‌شنبه، ۱۲ عقرب، از سخنان محمدخالد حنفی، وزیر امر به معروف طالبان، گزارش داد. به نوشته این رسانه، حنفی گفته است همان طور که مردم به حرف داکتر اعتماد می‌کنند، «باید به گفته‌های ملاها نیز اعتماد کنند»؛ چون به باور او «میان آن‌ها تفاوتی وجود ندارد».

این خبر کنار گزارش آمو درباره جایگزینی مکتب با مدرسه دینی معنای روشنی پیدا می‌کند.

افغانستان اینترنشنال همان روز از بازگشت جانسو بادور، شهروند ترکیه، به کشورش هم خبر داد. او پیشتر در ویدیویی گفته بود که شوهرش در کابل او را آزار می‌داد، مدارکش را پاره کرده و تهدید کرده بود که اگر از کشور برود، او را می‌کشد. به نوشته این رسانه، او پس از حدود هفت ماه درخواست کمک و با تلاش سفارت ترکیه در کابل به ترکیه بازگشت. گزارش نمی‌گوید طالبان در این پرونده چه نقشی داشتند.

این رسانه همچنین نشست جوانان در سازمان ملل را پوشش داد و از قول بنت نوشت: «افغانستان بدون مشارکت جوانان در آموزش، کار، رهبری و روند تصمیم‌گیری، نمی‌تواند به صلح و ثبات پایدار دست یابد.» به گفته بنت، حدود ۳۴ درصد مردم افغانستان ۱۰ تا ۲۴ ساله‌اند.

اطلاعات روز: زنی که در سمنگان کشته شد

اطلاعات روز روز یکشنبه، ۱۰ عقرب، گزارش داد که زنی در ولسوالی حضرت سلطان سمنگان با ضربه چوب شوهرش به سر کشته شده است. حشمت‌الله رحمانی، سخنگوی فرماندهی امنیه طالبان در سمنگان، گفته است که شوهر این زن بازداشت شده و انگیزه قتل را «مشکلات خانوادگی» اعلام کرده است.

اطلاعات روز این مرگ را در بستر قوانین طالبان گذاشت. به نوشته این رسانه، بر پایه اصولنامه جزایی طالبان خشونت خانگی تنها زمانی جرم است که استخوان زن بشکند یا زخم آشکار بردارد. نهادهای حمایت از زنان خشونت‌دیده بسته شده‌اند و مقرره جدایی زوجین هم جدا شدن از شوهر خشونتگر را دشوارتر کرده است.

کابل‌ناو هم روز دوشنبه، ۱۱ عقرب، همین خبر را با همین پیشینه نشر کرد. این رسانه افزود که به گفته نهادهای حقوق بشر، مقرره جدایی زوجین ازدواج کودکان را هم عادی می‌سازد.

پرسش‌هایی که بی‌پاسخ ماند

طالبان تاکنون به فهرست گزارشگران بدون مرز پاسخی نداده‌اند. اگر به گفته خودشان رسانه‌ها آزادند، چرا بیش از نیمی از آن‌ها بسته شده‌اند؟

زنی که در سمنگان کشته شد، نامی ندارد. آیا پیش از مرگ راهی برای شکایت داشت؟ و اگر استخوانش نشکسته بود، قانون طالبان از او حمایت می‌کرد؟

و وقتی وزیر امر به معروف ملا را هم‌پایه داکتر می‌داند، دخترانی که می‌خواستند داکتر شوند، در کدام مکتب درس بخوانند؟

پایان روایت

این سه روز با یک فهرست شروع شد و با یک هشدار تمام شد. رسانه‌های داخلی از خاموش شدن صدای رسانه‌ها، مرگ بی‌نام یک زن و جایگزینی مکتب با مدرسه دینی گفتند.

همه این روایت‌ها یک نقطه مشترک دارند: در افغانستان امروز کسانی که باید شنیده شوند، یکی‌یکی خاموش می‌شوند.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←