سازمان ملل: زنان و اقلیت‌ها زیر فشار طالبان‌اند

نهادها و کارشناسان سازمان ملل در نخستین هفته عقرب در چند گزارش و بیانیه جداگانه هشدار داده‌اند که زنان، دختران و اقلیت‌های قومی و مذهبی در افغانستان همچنان با تبعیض و آزار نظام‌مند روبه‌رو هستند.

کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل می‌گویند آزار زنان در افغانستان ممکن است جنایت علیه بشریت باشد. دفتر هماهنگی امور بشردوستانه این سازمان، اوچا، هم گزارش داده که محدودیت‌های طالبان رسیدن کمک به زنان را در غرب کشور به‌شدت دشوار کرده است.

این هشدارها در حالی منتشر شده که شورای امنیت سازمان ملل سه‌شنبه، ۵ عقرب، نشست سالانه «زنان، صلح و امنیت» را برگزار کرد و وضعیت زنان افغانستان هم در دستور کار آن بود. طالبان گزارش‌های پیشین سازمان ملل را یک‌جانبه خوانده‌اند.

«آزاری که می‌تواند جنایت علیه بشریت باشد»

کارشناسان مستقل حقوق بشر سازمان ملل در بیانیه‌ای که جمعه، ۱ عقرب، در رسانه‌ها بازتاب یافت، از کشورهای اتحادیه اروپا خواستند شهروندان افغانستان را به زور بازنگردانند.

به گفته آنان، زنان و دختران در افغانستان با «آزار گسترده و نظام‌مند»ی روبه‌رو هستند که می‌تواند جنایت علیه بشریت باشد.

این کارشناسان تنها به زنان اشاره نکردند. آنان از اقلیت‌های قومی و مذهبی، مدافعان حقوق بشر، خبرنگاران، اقلیت‌های جنسی و نظامیان پیشین نام بردند و گفتند این گروه‌ها در خطر شکنجه و قتل فراقانونی هستند.

کارشناسان همچنین گفتند تضمین‌های طالبان مسئولیت حقوقی کشورهای اروپایی را از میان نمی‌برد. به باور آنان، عادی‌سازی رابطه با طالبان باید به پیشرفت واقعی در حقوق بشر وابسته باشد؛ از جمله بازگشایی مکتب‌های دختران بالاتر از صنف ششم.

ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان، هم همان روز از کشورهای اروپایی خواست شهروندان افغانستان را به جایی که در آن با خطر روبه‌رو هستند، بازنگردانند.

این هشدارها در حالی است که آلمان، سویدن و فرانسه با طالبان برای اخراج شهروندان افغانستان همکاری یا گفت‌وگو دارند. به گزارش نیویورک تایمز، مقام‌های اروپایی در دیدار با طالبان در سرطان امسال اشاره‌ای به نقض حقوق بشر نکرده بودند.

کمکی که به زنان نمی‌رسد

گزارش ماهانه اوچا درباره دسترسی بشردوستانه که شنبه، ۲ عقرب، در رسانه‌ها منتشر شد، نشان می‌دهد محدودیت‌های طالبان مستقیم بر زندگی زنان اثر می‌گذارد.

در نظرسنجی این نهاد، حدود ۹۰ درصد نهادهای امدادی در غرب افغانستان گفته‌اند که برای رساندن خدمات به زنان و دختران با مشکل روبه‌رو بوده‌اند. از ۱۳۹ طرحی که بررسی شد، ۲۶ طرح بسته، معلق یا کوچک شده یا اجازه آغاز نیافته است.

اوچا دلیل اصلی را دخالت طالبان و محدودیت‌های جنسیتی می‌داند؛ از جمله سرزدن ماموران وزارت امر به معروف به دفترهای نهادهای امدادی و محدودیت بر کار امدادگران زن. به گفته این نهاد، از ۳۰ رویداد ثبت‌شده در ماه سنبله، ۱۸ مورد دخالت مستقیم در کار کمک‌رسانی بوده است.

سکوت نماینده تازه درباره زنان

رباب فاطمه، نماینده تازه دبیرکل سازمان ملل در افغانستان، در نخستین پیام علنی خود از کابل حتی یک جمله هم درباره میلیون‌ها زن و دختری نگفت که طالبان آنان را از مکتب، دانشگاه و کار بیرون کرده‌اند.

او یکشنبه، ۲۶ میزان، به کابل رسید و شنبه، ۲ عقرب، به مناسبت سالگرد تاسیس سازمان ملل پیامی ویدیویی منتشر کرد. در این پیام از «ایستادگی مردم افغانستان» تقدیر کرد و وعده داد که سازمان ملل به شنیدن و تعامل ادامه می‌دهد. اما نه از ممنوعیت آموزش دختران نامی برد، نه از محدودیت کار زنان و نه از بازداشت زنان به اتهام حجاب. زنان تنها یک بار، در فهرستی کلی از کسانی که به جامعه خدمت می‌کنند، نام برده شدند.

این سکوت در همان روزی بود که اوچا، نهاد دیگری از همین سازمان، گزارش داد محدودیت‌های طالبان رسیدن کمک به زنان را در غرب کشور دشوار کرده است. تنها نه روز پیش‌تر هم یوناما، ماموریتی که او حالا در راس آن است، از بازداشت بیش از ۵۰ زن به اتهام حجاب و شلاق‌زدن شش زن در ملا عام خبر داده بود.

نخستین پیام هر نماینده معمولا اولویت‌های او را نشان می‌دهد. در پیام رباب فاطمه، حقوق زنان جایی نداشت. برای زنانی که پنج سال است از سازمان ملل انتظار دارند صدایشان باشد، این سکوت آغاز نگران‌کننده‌ای است.

زنان افغانستان در شورای امنیت

«جامعه جهانی به‌جای ابراز نگرانی، علیه طالبان اقدام کند.» این خلاصه پیام تمنا زریاب پریانی، فعال حقوق زنان افغانستان، به شورای امنیت سازمان ملل بود. این شورا سه‌شنبه، ۵ عقرب، در نیویورک نشست سالانه «زنان، صلح و امنیت» را برگزار کرد و افغانستان در کنار غزه، سودان، میانمار و اوکراین در دستور کار آن بود.

پریانی هشدار داد که سکوت جامعه جهانی در برابر سرکوب زنان افغانستان به دیگران این پیام را می‌دهد که چنین جنایتی بی‌مجازات می‌ماند. او خواستار پاسخگو کردن طالبان و جرم‌انگاری آپارتاید جنسیتی شد.

سیما بحوث، مدیر اجرایی نهاد زنان سازمان ملل، در همین نشست گفت زنان و دختران در افغانستان «به‌گونه نظام‌مند از زندگی عمومی حذف می‌شوند». کیت فاستر، معاون نماینده دایمی بریتانیا در سازمان ملل، هم گفت صلح با کنار گذاشتن نیمی از جمعیت پایدار نمی‌ماند. یک مقام وزارت خارجه لتوانیا هم از بازداشت و تهدید ده‌ها زن و دختر در هرات به خاطر حضور در مکان‌های عمومی سخن گفت.

گزارش سالانه دبیرکل که پایه این نشست بود، می‌گوید سهم زنان در مذاکرات صلح جهان در سال ۲۰۲۵ به پنج درصد کاهش یافته است.

پیامدهای این نشست

این نشست مانند نشست‌های سالانه پیشین، یک بحث آزاد بود و تا زمان نشر این گزارش، قطعنامه یا تصمیم تازه‌ای درباره افغانستان از آن بیرون نیامد. اما دست‌کم سه پیامد آن را می‌توان دید.

نخست، زبان نشست از «نگرانی» به «پاسخگویی» نزدیک شد. خواست جرم‌انگاری آپارتاید جنسیتی حالا در تالار شورای امنیت مطرح شده است؛ آن هم چند هفته پس از آنکه دیوان بین‌المللی کیفری حکم بازداشت چهار مقام ارشد طالبان را به اتهام آزار جنسیتی منتشر کرد.

دوم، نشست شکاف میان سخن و عمل را آشکارتر کرد. همان کشورهای اروپایی که در نیویورک از حذف زنان افغانستان انتقاد می‌کنند، به گزارش نیویورک تایمز با طالبان برای اخراج مهاجران گفت‌وگو می‌کنند؛ گفت‌وگوهایی که در آن به گفته شرکت‌کنندگان از حقوق بشر سخنی نرفته بود.

سوم، صدای زنان افغانستان در نیویورک بلندتر از کابل شنیده شد. در همان هفته‌ای که مدیر نهاد زنان سازمان ملل از حذف نظام‌مند زنان سخن گفت، نماینده همین سازمان در کابل در پیام نخست خود از آن حرفی نزده بود.

پرسش اصلی اما بی‌پاسخ ماند: این هشدارها در زندگی زنان افغانستان چه تغییری ایجاد می‌کند؟ طالبان تاکنون به این نشست واکنش علنی نشان نداده‌اند.

فشاری که بر همه است

گزارش‌های دیگر سازمان ملل در همین هفته نشان می‌دهد که زندگی روزمره مردم هم زیر فشار بیشتری است.

برنامه جهانی غذا دوشنبه، ۴ عقرب، گزارش داد که قیمت برنج تا ۳۲ درصد بیشتر از پارسال است، مزد روزانه کارگران ساده کمتر شده و قدرت خرید واقعی آنان ۲۵ درصد پایین آمده است. یونیسف هم شنبه، ۲ عقرب، هشدار داد که نزدیک به ۱۶ میلیون نفر امسال به خدمات آب و بهداشت نیاز دارند و آب آشامیدنی سالم به نگرانی اول نزدیک به نیمی از خانواده‌ها تبدیل شده است.

برنامه اسکان بشر سازمان ملل هم سه‌شنبه، ۵ عقرب، یادآور شد که اخراج میلیون‌ها شهروند افغانستان از کشورهای همسایه در دو سال اخیر، شهرهای افغانستان را پرجمعیت‌تر کرده است. به گفته این نهاد، جمعیت شهری افغانستان به حدود ۱۱.۴ میلیون نفر رسیده است.

پیشینه و واکنش طالبان

این هشدارها به دنبال گزارش سه‌ماهه یوناما آمده است که پنج‌شنبه، ۲۳ میزان، منتشر شد. در آن گزارش بیش از ۵۰ مورد بازداشت زنان به اتهام حجاب، ۴۴۳ مورد بازداشت خودسرانه و شلاق‌زدن ۲۸ نفر در ملا عام ثبت شده بود. گزارش مشترک یونسکو و یونیسف هم یک هفته پیش از محرومیت بیش از دو میلیون و ششصد هزار دختر از مکتب خبر داده بود.

طالبان به هشدارهای این هفته واکنش علنی نشان نداده‌اند. ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رئیس‌الوزرای طالبان، اما یک‌شنبه، ۲۶ میزان، یوناما را متهم کرده بود که فقط به جنبه‌های منفی می‌پردازد و دستاوردهای اقتصادی و امنیتی این گروه را نادیده می‌گیرد.

پرسش‌هایی که بی‌پاسخ ماند

نماینده تازه سازمان ملل در کابل درباره محدودیت‌های طالبان بر زنان و اقلیت‌ها چه موضعی خواهد گرفت؟ نخستین پیام علنی او به این پرسش پاسخی نداد.

کشورهای اروپایی که با طالبان درباره اخراج گفت‌وگو می‌کنند، به هشدار کارشناسان سازمان ملل چه پاسخی می‌دهند؟ تاکنون هیچ‌کدام واکنش رسمی نشان نداده‌اند.

و اگر محدودیت‌های طالبان رسیدن کمک به زنان را دشوار می‌کند، زنان سرپرست خانواده زمستان امسال را چگونه می‌گذرانند؟

پس از این چه می‌شود؟

گزارش فصلی بعدی دبیرکل سازمان ملل درباره افغانستان طبق روال معمول در ماه قوس به شورای امنیت می‌رسد. هشدارهای این هفته در یک نکته همسویند: تبعیض علیه زنان و اقلیت‌ها در افغانستان نه کاهش یافته و نه از نگاه سازمان ملل پنهان مانده است. تفاوت اینجاست که گزارش‌ها هر ماه دقیق‌تر می‌شوند، اما زندگی زنان همان است که بود.

منابع گزارش:

• خامه‌پرس: هشدار کارشناسان سازمان ملل به اروپا
• افغانستان اینترنشنال: هشدار ریچارد بنت
• کابل‌ناو: گزارش اوچا درباره دسترسی زنان به کمک
• خامه‌پرس: موانع کمک‌رسانی
• یوناما: پیام رباب فاطمه
• خامه‌پرس: نشست شورای امنیت درباره زنان
• افغانستان اینترنشنال: تمنا پریانی در شورای امنیت
• افغانستان اینترنشنال: سخنان سیما بحوث
• افغانستان اینترنشنال: سخنان مقام لتوانیایی
• دولت بریتانیا: سخنان نماینده بریتانیا در شورای امنیت
• نیویورک تایمز: اروپا و طالبان
• آمو: گزارش برنامه جهانی غذا
• شفقنا افغانستان: هشدار یونیسف درباره بحران آب
• اطلاعات روز: برنامه اسکان بشر سازمان ملل
• آریانانیوز: سخنان ملا برادر درباره یوناما
• یوناما

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←