تهدید، مصادره، بازداشت؛ رسانه‌ها کدام را دیدند؟

یک روز، چند روایت | سه‌شنبه ۲۱ میزان ۱۴۰۵
پناهگاه‌ها نابود شدند، ۲۰ هزار تروریست ماندند

یک روز، دو ادعای ناسازگار از یک دولت. وزیر اطلاعات پاکستان از ۲۰ هزار تروریست پناه‌گرفته در افغانستان خبر داد و رادیو دولتی همان کشور از نابودی پناهگاه‌هایشان. در سوی دیگر، طالبان جنگ با پاکستان را پروژه بیگانگان خواندند و هم‌زمان گفتند گزینه جنگ روی میز است.

در همان ساعت‌ها اما، دور از این جنگ کلامی، مردم انگورباغ جلال‌آباد سومین روز اعتراض به مصادره خانه‌هایشان را می‌گذراندند و صدایشان به رسانه‌های داخلی بررسی‌شده نرسید.

امروز روایت نُه رسانه از دوشنبه ۲۰ میزان ۱۴۰۵ را کنار هم گذاشته‌ایم: طلوع‌نیوز و آریانانیوز از داخل کشور، افغانستان اینترنشنال و آمو از بیرون مرزها، رادیو پاکستان، پاکستان تودی، نیوز۱۸ و ایندیا تودی از منطقه، و رادیو آزادی از رسانه‌های بین‌المللی. پرسش ما ساده است: هر رسانه کدام صحنه را دید، کدام را ندید، و در این جنگ روایت‌ها بهای اصلی را چه کسی می‌پردازد؟

اسلام‌آباد نشانی طالبان را می‌دهد، طالبان نشانی افغانستان را

اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، روز دوشنبه در اسلام‌آباد پشت تریبون رفت و هشداری بی‌پرده داد: اگر طالبان جلوی گروه‌های مسلح را نگیرند، پیامدش را خواهند دید. او از این گروه خواست تأمین سلاح و کمک به این گروه‌ها را فوراً متوقف کند.

چند ساعت بعد، عطاالله تارر، وزیر اطلاعات پاکستان، رقمی تکان‌دهنده به میان آورد: بیش از ۲۰ هزار تروریست، از جمله ۶ هزار عضو تحریک طالبان پاکستان، در افغانستان مستقرند. رسانه‌های پاکستانی این رقم را تیتر کردند و رسانه‌های هندی بازنشرش. هیچ‌کدام از رسانه‌های بررسی‌شده نپرسیدند این عدد از کجا آمده است.

نشانی اتهام‌های اسلام‌آباد در این روز روشن بود. وزارت اطلاعات پاکستان، به روایت رادیو پاکستان، صراحتاً از «رژیم طالبان» نام برد و گفت این رژیم به‌جای رسیدگی به تهدید، به لفاظی پناه برده است. طرف خطاب، حاکمان کابل بودند، نه مردم افغانستان.

پاسخ طالبان اما نشانی را عوض کرد. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی این گروه، گفت مقصر دانستن «افغانستان» مشکلات پاکستان را حل نمی‌کند. اتهامی که به یک رژیم زده شده بود، در پاسخ همان رژیم به اتهامی علیه یک کشور تبدیل شد. این جابه‌جایی تازه نیست. طالبان بارها خود را با افغانستان و مردمش یکی دانسته‌اند تا هر انتقادی از خود را حمله به مردم افغانستان جلوه دهند.

حیات‌الله مهاجر فراهی، معاون وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان، هم گفت کشاندن این گروه به جنگ با پاکستان «پروژه خارجی‌ها»ست. اما در همان سخنان افزود که گزینه جنگ روی میز است. جنگی که پروژه بیگانگان خوانده می‌شود، هم‌زمان گزینه خود طالبان هم هست.

روایت پاکستان هم از تناقض خالی نبود. رادیو دولتی این کشور از نابودی «پناهگاه‌های تروریستی» در داخل افغانستان خبر داد. وزیر اطلاعات همان دولت اما از پناهگاه‌هایی سخن گفت که هنوز فعال‌اند و ۲۰ هزار نفر در آن‌ها آموزش می‌بینند. یکی از این دو روایت باید نادرست باشد، یا دست‌کم ناقص.

نیوز۱۸ و ایندیا تودی این تقابل را با علاقه دنبال کردند. برای رسانه‌های هندی، ماجرا بیش از آنکه درباره افغانستان باشد، فصل تازه‌ای از رقابت دیرینه با پاکستان بود.

مرز از نگاه داخل

طلوع‌نیوز گزارش درگیری‌های پکتیا را از زبان مردم آغاز کرد. ساکنان دند پتان و آریوب زازی از راکت‌هایی گفتند که به خانه‌هایشان خورد و از شبی که زنان و کودکان را از خانه بیرون بردند. این بخش گزارش، مردم را همان‌طور که بودند نشان داد: قربانیان جنگی میان طالبان و پاکستان که در آن طرفی نبودند.

اما ادامه گزارش همان گره‌ای را زد که طالبان می‌خواهند. نیروهای طالبان «نیروهای افغان» نامیده شدند و پایان روایت به قول‌اردوی منصوری این گروه سپرده شد. گزارشی که با رنج مردم آغاز شده بود، با صدای یک طرف جنگ تمام شد.

آریانانیوز هم خبر داد که گزارشگر ویژه سازمان ملل خواستار تحقیق دیوان کیفری بین‌المللی درباره جنایات جنگی ادعایی پاکستان در افغانستان شده است. این خبر در رسانه‌های داخلی جای برجسته‌ای گرفت. همان رسانه‌ها اما معمولاً درخواست‌های مشابه نهادهای بین‌المللی درباره رفتار طالبان با مردم افغانستان را کمتر بازتاب می‌دهند.

آنچه رسانه‌های داخلی نگفتند

در جلال‌آباد، اعتراض ساکنان انگورباغ به سومین روز رسید. افغانستان اینترنشنال گزارش داد نیروهای مسلح طالبان بارها به محل آمده و از مردم خواسته‌اند خانه‌هایشان را تخلیه کنند. دادگاه عالی طالبان هم این زمین‌ها را «غصبی» اعلام کرد، بی‌آنکه بگوید غاصب کیست و زمین‌ها به چه کسی سپرده می‌شود.

در کابل، ساکنان شهرک امید سبز با نامه‌ای سرگشاده از رهبر طالبان خواستند خانه‌هایشان را نگیرد. هم‌زمان، تخلیه ۱۹ آپارتمان در شهرک امارات آغاز شد. در مطالب نوشتاری رسانه‌های داخلی بررسی‌شده، نشانی از هیچ‌کدام از این رویدادها نبود.

غیبت دیگر به مخالفان مسلح طالبان مربوط بود. جبهه جمهوریت اعلام کرد نیروهایش در چوک سرپل، مرکز غور، یک موتر رنجر حامل نیروهای طالبان را هدف قرار داده‌اند و مدعی کشته شدن چهار تن از آنان شد. رسانه‌های داخلی از این رویداد هم خبری ندادند.

در پنجشیر، پس از انفجار یک موتر رنجر طالبان در منطقه چهار بزی خواجه عبدالله‌خیل، به گفته منابع محلی، این گروه شماری از ساکنان محل را بازداشت کرد. طالبان باز هم پاسخ حمله‌ای را که متوجه نیروهایشان بود، از مردم محل گرفتند. الگوی بازداشت جمعی ساکنان پس از هر رویداد امنیتی در پنجشیر، یکی از گزارش‌های تکرارشونده سال‌های اخیر است.

زنان، کودکان و روایت‌های ناهمخوان

آریانانیوز از تلاش‌های طالبان برای جلوگیری از ازدواج کودکان خبر داد. در همان روز، یونیسف به نقل از یک نظرسنجی ملی اعلام کرد نزدیک به ۲۹ درصد زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله در افغانستان پیش از ۱۸ سالگی ازدواج کرده‌اند. یکی از دستاورد می‌گفت، دیگری از ابعاد مشکل.

آمو گزارش داد هیئت سازمان همکاری اسلامی به کابل رفته، اما در بیانیه پایانی‌اش اشاره‌ای به حقوق زنان نکرده است. این سکوت در حالی است که دختران افغانستان پنجمین سال بسته‌ماندن مکتب‌ها را می‌گذرانند. رادیو آزادی هم سراغ زنانی رفت که با وجود همین محدودیت‌ها کسب‌وکار راه انداخته‌اند.

پرسش‌هایی که بی‌پاسخ ماند

کنار هم گذاشتن روایت‌های این روز پرسش‌هایی پیش می‌کشد که هیچ رسانه‌ای به آن‌ها نپرداخت. رقم ۲۰ هزار تروریست از کجا آمده و چرا کسی آن را نسنجید؟ اگر پناهگاه‌ها نابود شده‌اند، تهدید از کجا ادامه دارد؟ طالبان تا کی می‌توانند اتهام‌هایی را که به خودشان زده می‌شود، به نام افغانستان پاسخ دهند؟ چرا پاسخ هر حمله به نیروهای طالبان در پنجشیر، بازداشت ساکنان آن است؟ و در حکمی که از غصب زمین‌های انگورباغ سخن می‌گوید، غاصب کیست و خانه‌ها به دست چه کسی می‌افتد؟

دوشنبه ۲۰ میزان، پاکستان از تهدید گفت، طالبان از دفاع، هند از رقابت و جهان از حقوق بشر. در میان این صداها، مردم افغانستان یا زیر راکت‌های پکتیا بودند، یا در صف معترضان انگورباغ، یا در بازداشتگاه‌های پنجشیر، یا پشت درهای بسته مکتب‌ها.

طالبان به نام آن‌ها سخن می‌گویند و پاکستان به نشانی طالبان تهدید می‌کند. اما بهای هر دو را مردمی می‌پردازند که نه در این جنگ طرف‌اند و نه در این روایت‌ها صاحب صدا.

منابع: افغانستان اینترنشنال، طلوع‌نیوز، آریانانیوز، آمو، رادیو پاکستان، پاکستان تودی، نیوز۱۸، ایندیا تودی، رادیو آزادی، یونیسف

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ دانش‌آموخته روابط بین‌الملل و فعال رسانه‌ای که فعالیت خود در حوزه روزنامه‌نگاری را از سال ۲۰۱۸ در کابل آغاز کرد. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←