رباب فاطمه؛ چهره جدید سازمان ملل برای افغانستان، کیست؟

رباب فاطمه، دیپلمات برجسته بنگلادشی، پس از تأیید نهایی، هدایت یوناما را در یکی از پیچیده‌ترین دوره‌های افغانستان بر عهده می‌گیرد.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، رباب فاطمه، دیپلمات ارشد بنگلادشی را به‌عنوان گزینه نهایی برای سمت نماینده ویژه سازمان ملل متحد در امور افغانستان و رئیس هیأت معاونت سازمان ملل در افغانستان (یوناما) معرفی کرده است. این تصمیم پس از پایان دوره مأموریت روزا اوتونبایوا و چند ماه اداره یوناما توسط سرپرست، می‌تواند رهبری دایمی این نهاد را دوباره فعال کند.

بر اساس روندهای داخلی سازمان ملل، این انتصاب در صورتی نهایی می‌شود که هیچ‌یک از اعضای شورای امنیت طی مهلت تعیین‌شده مخالفت رسمی خود را اعلام نکنند. در صورت نهایی‌شدن، فاطمه در شرایطی مسئولیت یوناما را بر عهده خواهد گرفت که این مأموریت با مسائل پیچیده سیاسی، امنیتی، انسانی و حقوق بشری در افغانستان روبه‌رو است.

رباب فاطمه کیست؟

رباب فاطمه از دیپلمات‌های باسابقه بنگلادش است که بیش از سه دهه تجربه در حوزه دیپلماسی، سیاست‌گذاری بین‌المللی، توسعه و همکاری‌های چندجانبه دارد. او اکنون معاون دبیرکل سازمان ملل متحد و نماینده عالی این سازمان برای کشورهای کمتر توسعه‌یافته، کشورهای محاط به خشکه و کشورهای جزیره‌ای کوچک در حال توسعه است.

فاطمه پیش از این نیز مسئولیت‌های مهمی در ساختار سازمان ملل داشته است. او از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ سفیر و نماینده دایمی بنگلادش در سازمان ملل بود و در سال‌های اخیر در شماری از نهادهای مهم این سازمان نقش مدیریتی ایفا کرده است.

از جمله سوابق او می‌توان به ریاست هیأت اجرایی یونیسف در سال ۲۰۲۰، ریاست هیأت اجرایی نهاد زنان سازمان ملل در سال ۲۰۲۲، معاونت هیأت اجرایی برنامه توسعه سازمان ملل، صندوق جمعیت سازمان ملل و دفتر خدمات پروژه‌ای در سال ۲۰۲۱ اشاره کرد.

او همچنین نخستین زن رئیس کمیسیون تحکیم صلح سازمان ملل در سال ۲۰۲۲ بود و در هفتادوهفتمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل نیز سمت معاون رئیس این نشست را بر عهده داشت.

یوناما در یک مقطع حساس

ورود رباب فاطمه به یوناما در شرایطی صورت می‌گیرد که این نهاد با چالش‌های گسترده در افغانستان مواجه است. محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان و دختران، محدودیت فعالیت کارکنان زن افغانستانی سازمان ملل، دشواری‌های نظارت حقوق بشری و پیچیدگی تعاملات سیاسی با طالبان از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی این مأموریت عنوان شده است.

شورای امنیت سازمان ملل متحد هم‌زمان با تمدید یک‌ساله مأموریت یوناما، خواستار بازبینی راهبردی فعالیت‌ها، اولویت‌ها و ظرفیت‌های این نهاد شده است. قرار است نتیجه این بازبینی تا مارچ ۲۰۲۷ ارائه شود؛ اقدامی که نشان می‌دهد جامعه جهانی در حال ارزیابی نقش آینده یوناما در افغانستان است.

مأموریت یوناما در افغانستان شامل حمایت از روندهای سیاسی، هماهنگی کمک‌های بشردوستانه، حمایت از حقوق بشر و تسهیل گفت‌وگوهای بین‌المللی درباره افغانستان است؛ اما شرایط کنونی، اجرای این مسئولیت‌ها را با محدودیت‌های جدی روبه‌رو کرده است.

پیامدهای احتمالی انتصاب فاطمه

انتخاب یک دیپلمات با تجربه چندجانبه مانند رباب فاطمه می‌تواند بر رویکرد آینده یوناما در تعامل با بازیگران داخلی و خارجی افغانستان تأثیر بگذارد. تجربه او در حوزه توسعه، زنان، صلح و همکاری‌های بین‌المللی ممکن است در تعیین اولویت‌های جدید این نهاد نقش مهمی داشته باشد.

از سوی دیگر، ریاست یوناما نیازمند مدیریت توازن دشواری میان تعامل دیپلماتیک، ارائه کمک‌های بشردوستانه و پیگیری موضوعات حقوق بشری است. نماینده جدید سازمان ملل باید در فضایی فعالیت کند که طالبان کنترل بخش‌های مختلف افغانستان را در دست دارند، اما حکومت آنان از سوی سازمان ملل و اکثریت کشورهای جهان به‌عنوان حکومت مشروع افغانستان به رسمیت شناخته نشده است.

تعامل جامعه جهانی با طالبان، وضعیت حقوق زنان و دختران، بحران اقتصادی، مهاجرت، کمک‌های بشردوستانه و تلاش‌ها برای یافتن یک مسیر سیاسی پایدار، از مهم‌ترین پرونده‌هایی خواهد بود که در دوره مسئولیت احتمالی فاطمه مطرح خواهد شد.

انتصاب رباب فاطمه به‌عنوان نماینده ویژه سازمان ملل در امور افغانستان، در صورت نهایی‌شدن، آغاز مرحله تازه‌ای برای یوناما خواهد بود. او مأموریتی را بر عهده می‌گیرد که هم‌زمان با بحران‌های انسانی، محدودیت‌های حقوق بشری و ابهام درباره آینده سیاسی افغانستان روبه‌رو است.

تجربه گسترده فاطمه در ساختارهای بین‌المللی می‌تواند ظرفیت تازه‌ای برای مدیریت این مأموریت ایجاد کند؛ با این حال، موفقیت او وابسته به میزان توانایی یوناما در حفظ استقلال، اجرای مأموریت تعیین‌شده از سوی شورای امنیت و ایجاد توازن میان تعامل سیاسی و دفاع از اصول حقوق بشری خواهد بود.