نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
یک رویداد، چند روایت | رسانه‌های داخلی | جمعه ۲۴ میزان ۱۴۰۵
پنج‌شنبه، یوناما گزارشی منتشر کرد که از عددش به آسانی نمی‌شد گذشت: ۴۴۳ بازداشت خودسرانه در سه ماه، همه به دست محتسبان وزارت امر به معروف طالبان. چند ساعت بعد، سازمان خوراک و کشاورزی و برنامه جهانی غذا اعلام کردند که ۱۹ میلیون نفر در افغانستان امسال زمستان غذای کافی نخواهند داشت. هر دو خبر روی میز رسانه‌های داخلی بود؛ اما آنچه به دست خواننده رسید، بسته به اینکه کدام رسانه را باز کرده بود، زمین تا آسمان فرق داشت.
برای این شماره، پنج‌شنبه و صبح جمعه ده رسانه را خواندیم: طلوع‌نیوز، آریانانیوز، پژواک، باختر، شفقنا افغانستان، سلام وطندار، آژانس اسلامی افغان، آوا، خامه‌پرس و شانا نیوز.
گزارشی که بیشتر رسانه‌ها فقط پاسخش را دیدند
گزارش یوناما از ۱۰ سرطان تا ۸ میزان را در بر می‌گیرد. بهانه بیشتر بازداشت‌ها چیزهایی بود که در بیشتر جاهای دنیا جرم نیست: حجاب «نامناسب»، ریش کوتاه، آرایش موی غربی، حاضر نشدن در نماز جماعت و شنیدن موسیقی. یوناما ۹۷ مورد بدرفتاری و ۲۸ مورد مجازات بدنی ثبت کرده است. با وجود فرمان «عفو عمومی»، چهار نظامی پیشین کشته و دست‌کم چهارده نفر بازداشت شده‌اند.
کامل‌ترین روایت را شفقنا افغانستان داد. این رسانه سراغ بخش‌هایی از گزارش رفت که دیگران نیاوردند: بسته شدن مکتب خاتم‌الانبیاء، دانشگاه خاتم‌النبیین و دست‌کم هفت مرکز دیگر شیعیان در غرب کابل، از کلینیک تا باشگاه ورزشی. جمله‌ای را هم از برنامه درسی واعظان وزارت عدلیه طالبان نقل کرد که یوناما به آن اشاره کرده بود: «شوهر حاکم زن است، و زن مکلف است که شوهر خود را خوشحال نگهدارد.»
شفقنا آمار قربانیان حمله‌های پاکستان را هم آورد: از میزان پارسال تاکنون ۵۱۲ غیرنظامی کشته و ۱۲۳۶ نفر زخمی شده‌اند. این رسانه یادآوری کرد که یوناما به دستور تخلیه شهرک امید سبز و بسته شدن حوزه خاتم‌النبیین نپرداخته است.
پژواک هم عددها را آورد و هم پاسخ ذبیح‌الله مجاهد را. مجاهد گفته بود بازداشت‌ها قانونی است، برای «اصلاح افراد» انجام می‌شود و حکومت‌های دیگر هم مردم را بازداشت می‌کنند. مشکل در تیتر بود: «مجاهد می‌گوید گزارش یوناما تصویری منفی از افغانستان ارائه می‌کند.» یوناما از رفتار محتسبان طالبان انتقاد کرده بود، نه از افغانستان. پژواک اما همان چیزی را تیتر کرد که سخنگوی طالبان می‌خواست شنیده شود.
در باختر و آریانانیوز خبر از پاسخ شروع شد. عنوان هر دو این بود که «امارت اسلامی» از یوناما خواست گزارش‌هایش را بر پایه واقعیت بنویسد. آوا از قول مجاهد نوشت که یوناما «به تبلیغ علیه امارت اسلامی مشغول است» و آژانس اسلامی افغان هم همین اتهام را به تیتر برد. کسی که فقط این عنوان‌ها را خوانده باشد، می‌داند طالبان از گزارش ناراضی‌اند، اما نمی‌داند در خود گزارش چه آمده است.
در صفحه‌های طلوع‌نیوز که تا صبح جمعه دیدیم، نه از گزارش خبری بود و نه از پاسخ مجاهد.
زمستان، از عدد تا روستا
شفقنا هشدار سازمان ملل را با جزئیاتش منتشر کرد. به گفته دو نهاد سازمان ملل، از عقرب تا حمل سال آینده ۱۹ میلیون نفر با ناامنی غذایی حاد روبه‌رو می‌شوند و برای پنج میلیون نفر از آنان وضع به مرحله اضطرار می‌رسد. این عدد سال گذشته ۱۷.۴ میلیون بود. بدخشان، بادغیس، دایکندی، غور، سمنگان، سرپل و روستاهای غزنی در فهرست بدترین‌ها هستند. شفقنا از دلیل‌ها هم نوشت؛ از بازگشت طالبان و اخراج مهاجران تا خشکسالی، بسته شدن مرز پاکستان و کم شدن کمک‌ها.
طلوع‌نیوز خبر سازمان ملل را نیاورد، اما دو گزارش از ولایت‌ها داشت که همان عدد را چهره می‌داد. در دایکندی، کم‌آبی برخی خانواده‌ها را از روستاهایشان بیرون کرده است؛ در نیمروز، کودکان بیشتری به جای مکتب به کار می‌روند. دایکندی هم یکی از هفت ولایتی است که سازمان ملل نام برده است.
باختر از فقر با زبان کارنامه نوشت: بیش از هفتصد خانواده نیازمند در بامیان کمک نقدی گرفتند.
سلام وطندار از زاویه‌ای دیگر به اقتصاد خانواده نگاه کرد. گزارش تحقیقی این رسانه با ۲۴ زن در هشت ولایت گفت‌وگو کرده و عنوانش این است: «خریدهای غیرضروری زنان؛ از تصمیم‌های لحظه‌ای تا فشار بر اقتصاد خانواده». خود موضوع بی‌ربط نیست، اما زمانش به چشم می‌آید. در همان روزی که سازمان ملل از گرسنگی ۱۹ میلیون نفر سخن می‌گفت، این گزارش بخشی از فشار اقتصادی را به رفتار زنانی نسبت داد که بیشتر راه‌های کار و درآمد به رویشان بسته شده است.
زنان، جایی میان حاشیه و متن
پژواک از گالری اختیارالدین هرات گزارش داد؛ جایی که پانزده زن جوان مینیاتور، خوشنویسی و نقاشی روی سفال یاد می‌گیرند. هاجره تیموری، یکی از شاگردان، به پژواک گفت: «ما اینجا می‌آییم تا هنر بیاموزیم و وضع مالی‌مان را بهتر کنیم.» گزارش از گرانی گمرک و کرایه حمل سفال می‌گوید، اما از اینکه چرا این زنان به جای دانشگاه به گالری آمده‌اند، حرفی نمی‌زند. به گزارش یوناما، همین هرات بیشترین مورد بازداشت و هشدار به زنان به خاطر حجاب را داشته است.
آریانانیوز از قول نماینده ویژه اتحادیه اروپا نوشت که محدودیت‌های زنان و دختران مانع عادی شدن رابطه با طالبان است. این شاید مهم‌ترین جمله سیاسی این دو روز درباره زنان بود. طلوع‌نیوز اما در خبر اتحادیه اروپا تنها بر حمایت اروپا از امنیت و مبارزه با مواد مخدر دست گذاشت و از زنان نامی نبرد.
شانا نیوز نامه سرگشاده فخریه سمندری، استاد دانشگاه و فعال حقوق زنان، را منتشر کرد. سمندری به گزارش‌های محدودیت برای استادان و شاگردان محجبه در آذربایجان اعتراض کرد و آن را کنار پنج سال محرومیت دختران افغانستان از آموزش گذاشت. به نوشته او، «من از محرومیت هیچ زنی در هیچ کشوری حمایت نمی‌کنم». در این دو روز، کمتر متنی در رسانه‌های داخلی پیدا می‌شد که زنی از افغانستان خودش نوشته باشد.
خبرهایی که هر کدام یک رسانه داشت
شفقنا خبر داد که پارلمان ایالت نیو ساوت ولز استرالیا نسل‌کشی هزاره‌ها در دوره عبدالرحمن خان را به رسمیت شناخته و ۲۵ سپتامبر، یعنی ۳ میزان، را روز یادبود آن نامیده است. متن قطعنامه به سرکوب امروز هزاره‌ها زیر حکومت طالبان هم اشاره دارد. در رسانه‌های دیگری که خواندیم، این خبر نبود.
شانا نیوز بیانیه مشترک جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی افغانستان را منتشر کرد. این دو جبهه هشدار داده‌اند که افرادی از نهادهای امنیتی طالبان ممکن است با پوشش «داعش» به سفارت‌ها و دفترهای سازمان ملل حمله کنند. یک هفته پیش‌تر، طالبان خود جبهه مقاومت را به طرح حمله به یوناما متهم کرده بودند. هیچ‌یک از این دو ادعا را منبع مستقلی تأیید نکرده است.
پژواک به نقل از وزارت مهاجرین طالبان نوشت که ۸۹ شهروند افغانستان پس از آزادی از زندان‌های پاکستان از راه تورخم بازگشته‌اند؛ اما ننوشت به چه اتهامی و چقدر در زندان بوده‌اند. طلوع‌نیوز از قول برهم صالح، رئیس کمیساریای عالی پناهندگان، نوشت که از اواخر ۲۰۲۳ نزدیک به هفت میلیون نفر به افغانستان بازگشته‌اند و بسیاری از آنان نه کار دارند و نه خدمات ابتدایی.
باختر از گشایش «موزیم مجاهد» در ولایت میدان وردک و مراسم تأیید قانون حفاظت از میراث جهادی خبر داد. این رسانه همچنین نوشت که وزیر داخله طالبان بر اجرای قانون تازه پلیس تأکید کرده است. خامه‌پرس به سفر احتمالی رباب فاطمه، رئیس تازه یوناما، به کابل در همین هفته پرداخت و نوشت که سازمان ملل زمان این سفر را هنوز تأیید نکرده است. این رسانه از نشست وزیران خارجه سازمان همکاری اسلامی در بغداد هم خبر داد که افغانستان در دستور کار آن است.
هر رسانه چه گفت؟
شفقنا افغانستان در این دو روز بیشترین خبر را به خواننده‌اش داد؛ از جزئیات گزارش یوناما و گرسنگی زمستان تا قطعنامه استرالیا. در متن‌هایش از «طالبان» نام می‌برد، نه از «امارت اسلامی».
پژواک در متن متوازن بود و در تیتر نه. گزارش هرات آن صدای زنان را آورد، اما از محدودیت‌ها چیزی نگفت.
طلوع‌نیوز در خبرهای سیاسی احتیاط کرد و از گزارش یوناما گذشت، اما با گزارش‌های دایکندی و نیمروز زندگی مردم را از نزدیک نشان داد. آریانانیوز درباره یوناما فقط روایت طالبان را آورد، ولی شرط اروپا برای عادی شدن رابطه را هم منتشر کرد.
باختر، که زیر کنترل طالبان است، همان تصویری را داد که انتظار می‌رفت: پاسخ به یوناما، کمک نقدی، موزیم و قانون پلیس. آوا و آژانس اسلامی افغان هم از گزارش یوناما فقط اتهام «تبلیغ» را به خواننده رساندند.
سلام وطندار نه گزارش یوناما را آورد و نه هشدار گرسنگی را. خامه‌پرس بیشتر به دیپلماسی و سازمان ملل پرداخت. شانا نیوز روی مقاومت، فقر و نوشته یک زن استاد دانشگاه متمرکز شد.
پرسش‌هایی که بی‌پاسخ ماند
اگر این بازداشت‌ها به گفته مجاهد قانونی است، چرا وزارت امر به معروف خود شمار بازداشت‌شدگان و مدت بازداشتشان را اعلام نمی‌کند؟
رسانه‌ای که پاسخ طالبان را تیتر می‌کند، چرا حتی یک عدد از خود گزارش را نمی‌آورد؟
وقتی از هر پنج نفر در این کشور دو نفر زمستان را با گرسنگی می‌گذرانند، چرا این خبر در بیشتر رسانه‌های داخلی تیتر نشد؟
و زنانی که در هرات به خاطر حجاب بازداشت می‌شوند، کی به جای اینکه موضوع گزارش سازمان ملل باشند، در رسانه‌های کشور خودشان روایت می‌کنند؟
منابع: شفقنا افغانستان، پژواک، باختر، آریانانیوز، طلوع‌نیوز، سلام وطندار، آژانس اسلامی افغان، آوا، خامه‌پرس و شانا نیوز، پنج‌شنبه ۲۳ و جمعه ۲۴ میزان ۱۴۰۵
📢 وقتی صدای افغانستان خاموش شود، تاریخ خاموش می‌ماند…
خبرگزاری شانا؛ صدای افغانستان
ما را دنبال کنید:
بلخی، نام مستعار وی است؛ دانش‌آموخته روابط بین‌الملل و فعال رسانه‌ای که فعالیت خود در حوزه روزنامه‌نگاری را از سال ۲۰۱۸ در کابل آغاز کرد. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور…
ارسال دیدگاه
قوانین ارسال دیدگاه
صفحه ما را دنبال کنید