مدرسه دینی آری، دانشگاه برای دختران نه

یک رویداد، چند روایت | رسانه‌های داخلی | جمعه، ۱ عقرب ۱۴۰۵

دختران افغانستان امروز در مدرسه‌های دینی درس می‌خوانند، نه در دانشگاه. گزارش تازه یونسکو و یونیسف نشان می‌دهد شمار مدرسه‌های دینی از ۱۱۲۷ در سال ۲۰۱۹ به حدود ۲۰ هزار و ۷۰۰ رسیده، اما از سال ۲۰۲۴ به این سو حتی یک دختر هم در دانشگاه‌های کشور ثبت‌نام نکرده است.

این گزارش سه‌شنبه، ۲۸ میزان، منتشر شد و دو روز بعد به رسانه‌های داخلی رسید؛ هر کدام با عددی دیگر در تیتر. در همین روزها کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل از آزار نظام‌مند زنان و اقلیت‌ها گفتند، کارزاری علیه کوچ اجباری هزاره‌ها راه افتاد و جبهه آزادی از حمله‌ای در تالقان خبر داد.

در این شماره، گزارش‌های هشت صبح، کابل‌ناو، آمو، شفقنا، خامه‌پرس، آریانانیوز و اسپوتنیک افغانستان را با هم مرور می‌کنیم.

هر رسانه چه گفت؟

هشت صبح؛ نیمی از کودکان بیرون از مکتب

۵۳ درصد. هشت صبح پنج‌شنبه، ۳۰ میزان، همین عدد را در تیتر گزارش یونسکو و یونیسف گذاشت؛ سهم کودکانی که در سن مکتب ابتدایی‌اند اما به آموزش رسمی دسترسی ندارند. به نوشته این روزنامه، ۹۳ درصد کودکان در پایان دوره ابتدایی نمی‌توانند یک متن ساده را بخوانند و بفهمند. هر سال هم حدود ۳۹۷ هزار دختر دیگر به صنف ششم می‌رسند و راه ادامه تحصیل به رویشان بسته می‌شود.

هشت صبح به پیامدهای اجتماعی هم پرداخت: نزدیک به ۳۰ درصد کودکان پنج تا ۱۷ ساله کار می‌کنند و ۲۸ درصد زنان پیش از ۱۸ سالگی ازدواج می‌کنند. از جوانانی که نه درس می‌خوانند، نه کار دارند و نه مهارتی می‌آموزند، ۶۸ درصد دختران و زنان جوان‌اند.

همان روز این روزنامه از قول جبهه آزادی افغانستان نوشت که نیروهای این جبهه شامگاه چهارشنبه، ۲۹ میزان، به ریاست استخبارات شهری طالبان در تالقان، مرکز تخار، حمله کرده‌اند. به گفته این گروه، یک عضو طالبان کشته و سه نفر زخمی شدند. هشت صبح تاکید کرد که این ارقام از سوی منبع مستقل تایید نشده و طالبان هم واکنشی نشان نداده‌اند.

کابل‌ناو؛ ۶۷۹ کتاب و ۱۸ رشته کمتر

کابل‌ناو از همان گزارش سراغ بخشی رفت که در دیگر رسانه‌ها کمتر دیده شد. به نوشته این رسانه در گزارش پنج‌شنبه، ۳۰ میزان، دانشگاه‌ها در سال ۲۰۲۵ دستور گرفتند ۶۷۹ کتاب و منبع درسی را کنار بگذارند و ۱۸ رشته را تعطیل کنند؛ از جمله حقوق بشر، دموکراسی، جنسیت و حکومت‌داری.

افزایش هجده‌برابری شمار مدرسه‌های دینی از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ هم در همین گزارش آمده است. نزدیک به ۲.۴۶ میلیون نفر اکنون در این مدارس درس می‌خوانند که حدود ۷۱۶ هزار نفرشان دخترند. کابل‌ناو نکته‌ای را هم ناگفته نگذاشت؛ دخترانی که در مکتب مانده‌اند، در آزمون صنف چهارم در زبان و ریاضی از پسران بهتر بوده‌اند.

آمو؛ بحرانی که پسران را هم گرفته است

تیتر آمو به سراغ پسران رفت: شمار دانشجویان پسر از حدود ۳۰۶ هزار در سال ۲۰۱۹ به ۲۰۸ هزار رسیده است؛ یعنی نزدیک به یک سوم کمتر. این رسانه پنج‌شنبه، ۳۰ میزان، از قول گزارش نوشت که کوچک‌شدن آموزش عالی «فراتر از ممنوعیت ورود زنان به دانشگاه‌ها»ست. استادان زن هم تقریبا ناپدید شده‌اند؛ از حدود ۲۶۰۰ نفر به کمی بیش از ۱۰۰ نفر.

آمو به دو عدد دیگر هم پرداخت که در گزارش هشت صبح نبود. شمار شاگردان آموزش محلی، که برای بسیاری از دختران روستایی تنها راه درس بود، از نزدیک به یک میلیون در سال ۲۰۲۳ به حدود ۱۶۲ هزار رسیده است؛ چون وزارت معارف طالبان تصمیم گرفته این نظام را جمع کند. کمک خارجی به بخش آموزش هم از ۴۰۵ میلیون دالر در ۲۰۲۴ به ۱۸۲ میلیون در امسال کاهش یافته است.

شفقنا؛ گزارشی بی واژه «ممنوعیت»

شفقنا در بخش انگلیسی خود همان گزارش هشت صبح را پنج‌شنبه، ۳۰ میزان، دوباره منتشر کرد. ارقام همان است، اما واژه «ممنوعیت» در متن نیست؛ از «محدودیت‌های آموزش دختران» سخن رفته و اینکه دختران از آموزش متوسطه «محروم شده‌ان».

این رسانه در بخش فارسی خود، سه‌شنبه، ۲۸ میزان، اما بی‌پرده از کارزاری نوشت که شبکه دیاسپورای هزاره در شبکه اکس علیه تصرف زمین و کوچ اجباری هزاره‌ها و شیعیان راه انداخته است. به نوشته شفقنا، طالبان امسال بیش از ۱۵۰۰ جریب زمین شهرک امید سبز در غرب کابل و دستکم ۱۸۴۳ جریب در نوآباد غزنی را «زمین دولتی» اعلام کرده‌اند.

شماری از خانواده‌ها مجبور به ترک خانه شده‌اند و خانه‌های تخلیه‌شده، به گفته گزارش‌ها، به وابستگان طالبان کرایه داده شده است. بسته‌شدن دانشگاه خاتم‌النبیین و بازداشت چهره‌های شیعه هم در این گزارش آمده است.

خامه‌پرس؛ «آزاری که می‌تواند جنایت علیه بشریت باشد»

خامه‌پرس جمعه، ۱ عقرب، به هشدار کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل به کشورهای اتحادیه اروپا پرداخت: شهروندان افغانستان را به زور برنگردانید. به گفته این کارشناسان، زنان و دختران با «آزار گسترده و نظام‌مندی روبه‌رویند که می‌تواند جنایت علیه بشریت باشد».

اقلیت‌های قومی و مذهبی، مدافعان حقوق بشر، خبرنگاران و نظامیان پیشین هم در فهرست کسانی‌اند که به گفته آنان خطر شکنجه و قتل فراقانونی تهدیدشان می‌کند.

کارشناسان همچنین به اروپا یادآور شده‌اند که تضمین طالبان مسوولیت حقوقی آنان را از میان نمی‌برد و عادی‌سازی رابطه با این گروه باید به پیشرفت واقعی گره بخورد؛ از جمله بازگشایی مکتب‌های دختران بالاتر از صنف ششم.

خامه‌پرس پنج‌شنبه، ۳۰ میزان، هم خبر داد که یوناما در حال بررسی رویدادی امنیتی علیه یکی از کارمندانش در بامیان است؛ منابع محلی از تیراندازی گفته‌اند، اما یوناما آن را تایید نکرده است. این کارمند آسیبی ندیده است.

آریانانیوز؛ هشدار رهبر طالبان درباره قوم‌گرایی

در آریانانیوز از گزارش یونسکو و یونیسف خبری نیافتیم. خبر مهم این رسانه در پنج‌شنبه، ۳۰ میزان، سخنان ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، در قول اردوی ۲۰۵ البدر بود. او از نیروهای این گروه خواست نماز بگذارند، قرآن بیاموزند و از موتر و سلاح دولتی سواستفاده نکنند.

اما جمله‌ای که میان این توصیه‌ها بیشتر به چشم می‌آید، هشدار او درباره وحدت بود. رهبر طالبان از نیروها خواست از قوم‌گرایی و طرفداری دوری کنند و «منافع نظام را بر منافع شخصی مقدم بدارند». آریانانیوز توضیحی نداد که چرا این تاکید حالا مطرح شده است.

اسپوتنیک افغانستان؛ گرسنگی در میان دو سیاست

«کودکان افغانستان نباید قربانی سیاست‌های حاکمان فعلی افغانستان یا اختلافات سیاسی کشورهای غربی شوند.» این را برنا صالحی، تحلیلگر سیاسی، در گزارشی گفت که اسپوتنیک افغانستان پنج‌شنبه، ۳۰ میزان، درباره زمستان و گرسنگی منتشر کرد. صالحی از طالبان هم انتقاد کرد و گفت «محدودیت منابع نباید به معنای توقف مسوولیت باشد».

با این حال، نیم دیگر این گزارش به غرب برمی‌گردد؛ به کاهش کمک‌های غربی که از نگاه صالحی با شعار حقوق بشر نمی‌خواند. زنان در این گزارش تنها در شمار دریافت‌کنندگان کمک آمده‌اند و از ممنوعیت آموزش دختران یا کار زنان نامی نیست.

پرسش‌هایی که بی‌پاسخ ماند

وزارت معارف و تحصیلات عالی طالبان به این گزارش چه پاسخی دادند؟ در هیچ‌یک از رسانه‌هایی که مرور کردیم واکنشی از آنان نیامد؛ نه درباره ۶۷۹ کتاب حذف‌شده و نه درباره جمع‌شدن آموزش محلی.

اگر برای دختران بالای صنف ششم تنها مدرسه دینی باز است، در این مدارس چه می‌خوانند و با آن چه می‌توانند بکنند؟ این پرسش در هیچ گزارشی طرح نشد.

و در غرب کابل و غزنی، خانواده‌های هزاره‌ای که خانه‌هایشان را ترک کردند اکنون کجایند؟ جز شفقنا، رسانه‌ای که مرور کردیم به این کارزار نپرداخت.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←