آشنایی با انواع چربی خون و خطرهای آن

کلسترول خون چیست و چه تفاوتی میان انواع چربی خون وجود دارد؟ با آمارهای افغانستان، نقش چربی‌ها و راه‌های مراقبت از سلامت قلب آشنا شوید.

کلسترول ماده‌ای چربی‌مانند و ضروری برای بدن است. بدن از آن برای ساخت دیواره سلول‌ها، تولید برخی هورمون‌ها و ساخت ویتامین D استفاده می‌کند. با این حال، بالا بودن بعضی چربی‌های خون می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش دهد. برای فهم بهتر آزمایش چربی خون، خوب است با سه ذره مهمی آشنا شویم که چربی‌ها را در خون جابه‌جا می‌کنند: «ال‌دی‌ال»، «اچ‌دی‌ال» و «وی‌ال‌دی‌ال».

چربی‌ها چگونه در خون جابه‌جا می‌شوند؟

چربی‌ها به‌آسانی در خون حل نمی‌شوند. به همین دلیل، بدن آن‌ها را به ذراتی ویژه به نام «لیپوپروتئین» متصل می‌کند تا در جریان خون جابه‌جا شوند. سه نوع شناخته‌شده این ذرات عبارت‌اند از لیپوپروتئین کم‌چگال (LDL)، لیپوپروتئین پرچگال (HDL) و لیپوپروتئین با چگالی بسیار کم (VLDL). پس این سه مورد، خودِ کلسترول نیستند؛ بلکه ذراتی هستند که کلسترول و دیگر چربی‌ها را حمل می‌کنند.

وی‌ال‌دی‌ال؛ انتقال‌دهنده چربی

وی‌ال‌دی‌ال (VLDL) کوتاه‌شده نام «لیپوپروتئین با چگالی بسیار کم» است. این ذره بیشتر در کبد ساخته می‌شود و وظیفه اصلی آن انتقال تری‌گلیسرید، یعنی نوعی چربی موجود در خون، از کبد به بخش‌های مختلف بدن است.

وقتی بافت‌های بدن بخشی از تری‌گلیسرید این ذره را دریافت می‌کنند، ترکیب آن تغییر می‌کند و ممکن است در ادامه به ذراتی تبدیل شود که به کلسترول کم‌چگال یا ال‌دی‌ال می‌رسند. بالا بودن این ذرات و تری‌گلیسرید می‌تواند با افزایش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی همراه باشد.

ال‌دی‌ال؛ چرا کلسترول بد نامیده می‌شود؟

ال‌دی‌ال (LDL) یا «لیپوپروتئین کم‌چگال» کلسترول را از کبد به سلول‌های بدن می‌رساند. بدن به مقداری از این ماده نیاز دارد؛ اما اگر میزان ال‌دی‌ال در خون بیش از اندازه باشد، کلسترول می‌تواند در دیواره رگ‌ها جمع شود.

این تجمع به‌مرور زمان رسوب‌هایی را در رگ‌ها ایجاد می‌کند که مسیر عبور خون را تنگ می‌سازند. در نتیجه، خون‌رسانی به قلب و دیگر اندام‌ها دشوارتر می‌شود و خطر حمله قلبی و سکته مغزی افزایش می‌یابد. به همین دلیل، ال‌دی‌ال را در گفتار عمومی «کلسترول بد» می‌نامند.

اچ‌دی‌ال؛ کلسترول خوب چه می‌کند؟

اچ‌دی‌ال (HDL) یا «لیپوپروتئین پرچگال» بخشی از کلسترول اضافی را از خون و بافت‌های بدن جمع می‌کند و به کبد بازمی‌گرداند تا پردازش شود. به همین دلیل، در زبان ساده به آن «کلسترول خوب» می‌گویند.

میزان مناسب اچ‌دی‌ال معمولاً با خطر کمتر بیماری‌های قلبی ارتباط دارد؛ اما بالا بودن آن به‌تنهایی به معنای سالم بودن قلب نیست. برای ارزیابی وضعیت سلامت، باید نتیجه همه بخش‌های آزمایش چربی خون و دیگر عوامل خطر در کنار هم بررسی شوند.

چربی خون در افغانستان؛ آمار چه می‌گوید؟

بر اساس بررسی ملی عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در افغانستان که در سال ۲۰۱۸ با مشارکت نزدیک به چهار هزار فرد ۱۸ تا ۶۹ سال انجام شد، ۱۸.۱ درصد شرکت‌کنندگان کلسترول خون بالاتر از حد تعیین‌شده داشتند. این میزان در زنان ۲۴.۷ درصد و در مردان ۱۲ درصد گزارش شد. این بررسی از سوی سازمان جهانی بهداشت پشتیبانی شده است.

همچنین یک مرور علمی و فراتحلیل منتشرشده در سال ۲۰۲۴ که نتایج پژوهش‌های انجام‌شده در افغانستان را بررسی کرده، نشان می‌دهد میزان کلسترول مجموعِ بالا در مطالعات مختلف از ۱۸ درصد در یک بررسی سراسری سال ۲۰۲۱ تا ۵۳.۳ درصد در مطالعه‌ای در جلال‌آباد در سال ۲۰۱۴ متفاوت بوده است. در همان مرور، میزان تری‌گلیسرید بالا در پژوهش‌های گوناگون بین ۲۰.۴ تا ۷۴.۵ درصد و میزان کلسترول کم‌چگال بالا بین ۲۱.۵ تا ۷۵.۷ درصد گزارش شده است.

این ارقام را نباید به‌عنوان یک آمار قطعی و یکسان برای همه مردم افغانستان در نظر گرفت؛ زیرا پژوهش‌ها در سال‌ها، شهرها، گروه‌های سنی و روش‌های اندازه‌گیری متفاوت انجام شده‌اند. پژوهشگران نیز تأکید کرده‌اند که داده‌های سراسری و تازه درباره چربی خون هنوز محدود است و برای شناخت دقیق‌تر وضعیت کشور به بررسی‌های منظم و گسترده نیاز است.

سازمان جهانی بهداشت و مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۴ درباره بیماری‌های غیرواگیر در افغانستان از منابع این آمار هستند.

آزمایش چربی خون چه چیزی را نشان می‌دهد؟

آزمایش چربی خون معمولاً مقدار کلسترول مجموع، ال‌دی‌ال، اچ‌دی‌ال و تری‌گلیسرید را اندازه‌گیری می‌کند. در برخی آزمایش‌ها، میزان وی‌ال‌دی‌ال نیز جداگانه گزارش می‌شود یا بر پایه مقدار تری‌گلیسرید برآورد می‌گردد.

بالا بودن چربی خون اغلب نشانه آشکاری ندارد؛ بنابراین ممکن است فرد بدون احساس بیماری، با افزایش آن روبه‌رو باشد. زمان انجام آزمایش و فاصله تکرار آن به سن، وضعیت سلامت، سابقه خانوادگی و دیگر عوامل خطر بستگی دارد. درباره ناشتا بودن نیز باید دستور پزشک یا آزمایشگاه را دنبال کرد؛ زیرا این کار برای همه آزمایش‌ها ضروری نیست.

چگونه از سلامت قلب مراقبت کنیم؟

مصرف غذاهای متنوع و سالم، کاهش چربی‌های ناسالم، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب و دوری از سگرت و دیگر مواد دخانی می‌تواند به بهبود چربی خون و کاهش خطر بیماری‌های قلبی کمک کند.

نتیجه آزمایش باید در کنار فشار خون، قند خون، سن، سابقه خانوادگی و وضعیت عمومی سلامت بررسی شود. میزان مناسب ال‌دی‌ال و نیاز به درمان در همه افراد یکسان نیست؛ ازاین‌رو، بهتر است نتیجه آزمایش را با داکتر در میان بگذارید و بدون مشورت او دارو مصرف یا قطع نکنید.

شناخت تفاوت این سه ذره به درک بهتر آزمایش چربی خون کمک می‌کند؛ اما مراقبت از قلب به بررسی منظم عوامل خطر و پیروی از راهنمایی‌های پزشکی نیاز دارد.

برای مطالعه بیشتر

مؤسسه ملی قلب، ریه و خون آمریکا: آزمایش و تشخیص چربی خون

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا: کلسترول و تری‌گلیسرید

مدلاین‌پلاس: آزمایش کلسترول خون

📢 وقتی صدای افغانستان خاموش شود، تاریخ خاموش می‌ماند…

خبرگزاری شانا؛ صدای افغانستان

ما را دنبال کنید:

هم‌رسانی این خبر: تلگرام واتس‌اپ فیسبوک ایکس
این مطلب را می‌پسندید؟ با پسند شما در «انتخاب مخاطبان» دیده می‌شود.
خبرها را زودتر از همه در تلگرام بخوانیدکانال رسمی خبرگزاری شانا؛ خبر فوری، گزارش و روایت مردمعضویت در کانال