بازگشت به خانه؛ حق هندوها و سیک‌های افغانستان

افغانستان خانه مشترک اقوام، زبان‌ها و مذاهب گوناگون است. هندوها و سیک‌ها نیز از جوامع تاریخی این سرزمین‌اند که در طول قرن‌ها در عرصه‌های تجارت، اقتصاد، فرهنگ و زندگی اجتماعی کشور نقش داشته‌اند. بازارها، محله‌ها و شهرهای افغانستان، سال‌ها با حضور این جوامع زندگی کرده‌اند و همسایگی، داد و ستد و همدلی میان آنان و دیگر شهروندان، بخشی از بافت اجتماعی این کشور بوده است.

اما در پی جنگ‌های طولانی، ناامنی و دشواری‌های گوناگون، شمار زیادی از خانواده‌های هندو و سیک ناگزیر شدند سرزمین نیاکان خود را ترک کنند و در کشورهای دیگر زندگی را از نو آغاز نمایند. در جریان این مهاجرت‌ها، شماری از آنان خانه‌ها، زمین‌ها، دکان‌ها و دیگر املاک شخصی خود را از دست دادند و بعضی از عبادتگاه‌های تاریخی‌شان نیز از فعالیت بازماندند.

زیان این مهاجرت‌ها تنها مالی نیست. وقتی یک جامعه کوچک پراکنده می‌شود، آیین‌هایش، زبان و خاطره جمعی‌اش و پیوند میان نسل‌هایش هم آسیب می‌بیند. کودکانی که در خارج از کشور بزرگ می‌شوند، گاه با سرزمین پدران‌شان پیوندی ندارند، و جامعه‌ای که شمار اعضایش کم شود، برگزاری آیین‌های مذهبی و حتی مراسم پایان زندگی را هم دشوار می‌یابد.

اکنون زمان آن رسیده است که وضعیت هندوها و سیک‌های افغانستان با نگاهی جدی، مسئولانه و ملی مورد توجه قرار گیرد. زمین‌ها، خانه‌ها و املاک تجارتی غصب‌شده آنان باید بر پایه قانون، عدالت و شفافیت بررسی شود و حقوق کسانی که مالکیت قانونی خود را ثابت می‌کنند، به آنان بازگردد. برای این کار، به سازوکاری روشن نیاز است: ثبت دادخواهی‌ها، بررسی اسناد و شهادت‌ها، و مرجعی بی‌طرف که با رعایت حقوق همه طرف‌ها تصمیم بگیرد. بسیاری از مالکان در خارج از کشور به‌سر می‌برند و باید امکان داشته باشند از راه نماینده یا نهادهای مسئول، پرونده خود را پیگیری کنند.

همچنین معابد هندوها و گوردواره‌های سیک‌ها، به‌عنوان بخشی از میراث تاریخی، فرهنگی و مذهبی افغانستان، باید مورد حفاظت قرار گیرند و زمینه بازسازی و فعال‌شدن دوباره آن‌ها فراهم شود، تا اعضای این جوامع بتوانند آزادانه و در فضایی امن، مراسم مذهبی خود را برگزار کنند. حفاظت از این مکان‌ها وظیفه همه ماست، چون هر عبادتگاه تاریخی که فراموش یا تصرف شود، بخشی از حافظه مشترک کشور را از میان می‌برد.

موضوع مهم دیگر، بازگشت آن دسته از هندوها و سیک‌های افغانستانی است که در خارج از کشور زندگی می‌کنند. باید شرایطی فراهم شود که آنان با اطمینان و آرامش به وطن‌شان برگردند، خانه‌هایشان را دوباره آباد کنند، فعالیت‌های تجارتی خود را از سر بگیرند و در رشد اقتصادی افغانستان سهم داشته باشند. برای این منظور، امنیت جانی و مالی، دسترسی آسان به اسناد هویتی و مالکیت، و برابری در صدور جواز کار و فعالیت اقتصادی ضروری است. بازگشت این شهروندان تنها مسئله یک جامعه مذهبی نیست؛ بخشی از مشارکت ملی، رشد اقتصادی، تنوع اجتماعی و تقویت پیوندهای تاریخی افغانستان به شمار می‌رود.

در این مسیر، باید صدای خود این جوامع نیز شنیده شود. تصمیم‌گیری درباره سرنوشت هندوها و سیک‌ها، بدون مشورت با بزرگان و نمایندگان آنان، نه کامل است و نه عادلانه. جامعه، رسانه‌ها و نهادهای مدنی نیز سهمی دارند: با شناساندن نقش تاریخی این جوامع، کاستن از پیش‌داوری‌ها و پاسداشت همسایگی و احترام متقابل، می‌توان فضایی ساخت که بازگشت و ماندن در آن معنا داشته باشد.

از مسئولان مربوطه انتظار می‌رود که در کنار توجه جدی به مشکلات هندوها و سیک‌های افغانستان، برای بازگرداندن املاک آنان، حفاظت از عبادتگاه‌ها، تأمین آزادی‌های مذهبی و فراهم‌سازی زمینه فعالیت‌های اقتصادی، اقدامات عملی و مؤثر روی دست گیرند.

به باور من، بنیاد یک افغانستان باثبات و پیشرفته در این است که هر شهروند، بدون در نظر گرفتن قومیت و مذهب، در سرزمین خود احساس امنیت، عدالت، عزت و برابری داشته باشد. هندوها و سیک‌ها نیز باشندگان تاریخی این سرزمین‌اند و حضور، حقوق و نقش آنان باید در آینده افغانستان جایگاهی شایسته و تضمین‌شده داشته باشد.

افغانستان زمانی می‌تواند خانه واقعی و مشترک همه شهروندانش باشد که هیچ‌کس به‌سبب هویت، باور و مذهب خود احساس بیگانگی و محرومیت نکند. در حمایت از عدالت، احترام متقابل و همزیستی مسالمت‌آمیز؛ در کنار همه شهروندان افغانستان و در پشتیبانی از حقوق هندوها و سیک‌های افغانستانی.

نویسنده مطلب

زړګی ویسا صافی خبرنگار و نویسنده

ویسا صافی، نویسنده و فعال حوزه ادبیات و روایت‌های اجتماعی است که در نوشته‌های خود به موضوعاتی چون انسانیت، همبستگی اجتماعی، تعصب، رنج‌های انسانی و پیوندهای میان افراد می‌پردازد. او…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←