حقوق زنان افغانستان کجای این دیدار است؟

دیدار فاطمه رباب، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد برای افغانستان و رئیس یوناما، با عبدالسلام حنفی، معاون اداری نخست‌وزیر طالبان، پرسش‌هایی درباره اولویت‌های مأموریت سیاسی و حقوق بشری سازمان ملل در افغانستان برانگیخته است.

این دیدار در شرایطی انجام شده که طالبان زنان و دختران را از آموزش متوسطه و دانشگاه، بسیاری از مشاغل و بخش بزرگی از عرصه عمومی محروم کرده‌اند؛ محدودیت‌هایی که سازمان ملل بارها درباره پیامدهای انسانی و اجتماعی آن هشدار داده است.

بر اساس اطلاعیه منتشرشده از سوی دفتر معاونت اداری ریاست‌الوزرای طالبان، این دیدار روز یکشنبه ۱۷ عقرب برگزار شد و دو طرف درباره بازگشت مهاجران، کمک‌های بشردوستانه و همکاری‌های اقتصادی گفت‌وگو کردند.

دیدار با طالبان؛ اولویت حقوق زنان کجاست؟

فاطمه رباب در حالی با یکی از مقام‌های ارشد طالبان دیدار کرده که زنان در افغانستان تحت محدودیت‌های گسترده و نظام‌مند این گروه قرار دارند. دختران از ادامه تحصیل در دوره متوسطه و دانشگاه محروم‌اند و زنان نیز با محدودیت‌های شدید در اشتغال، رفت‌وآمد و مشارکت اجتماعی روبه‌رو هستند.

در چنین شرایطی، دیدار نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل با مقام ارشد طالبان، فراتر از یک ملاقات اداری و تشریفاتی، نیازمند توضیح درباره دستور کار و اولویت‌های آن است.

پرسش این است که آیا موضوع حقوق زنان، لغو محدودیت‌های آموزشی و کاری و پاسخ‌گویی طالبان درباره نقض حقوق اساسی شهروندان افغانستان در این دیدار مطرح شده است؟ اگر این موضوعات در دستور کار بوده‌اند، چرا در روایت منتشرشده از سوی طالبان بازتابی از آن‌ها دیده نمی‌شود؟

البته اطلاعیه طالبان لزوماً تمام محتوای گفت‌وگو را منعکس نمی‌کند و نبود اشاره به حقوق زنان در این اطلاعیه، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که این موضوع در دیدار مطرح نشده است. با این حال، یوناما باید درباره محورها و نتایج این گفت‌وگو شفاف‌سازی کند.

آمار بازگشت مهاجران؛ روایت طالبان و ارقام سازمان ملل

بر اساس اطلاعیه طالبان، عبدالسلام حنفی در این دیدار مدعی شده است که بیش از هشت میلیون مهاجر به افغانستان بازگشته‌اند و رسیدگی به وضعیت آنان از مسائل مهم پیش‌روی طالبان است.

اما آمار منتشرشده در برنامه واکنش سال ۲۰۲۶ سازمان ملل و شرکای غیردولتی آن، تصویر متفاوتی ارائه می‌کند. بر اساس این برنامه، از سپتامبر ۲۰۲۳ تا پایان آوریل ۲۰۲۶ نزدیک به ۵.۹ میلیون نفر به افغانستان بازگشته‌اند.

سازمان ملل همچنین پیش‌بینی کرده است که از آوریل تا دسامبر ۲۰۲۶، حدود ۲.۷ میلیون نفر دیگر از ایران و پاکستان به افغانستان بازگردند. این سازمان برای حمایت از بازگشت‌کنندگان و جوامع میزبان، برنامه‌ای با بودجه مورد نیاز ۵۲۹.۲ میلیون دلار تدوین کرده است.

این برنامه بر کمک‌های فوری در گذرگاه‌های مرزی و حمایت از بازگشت‌کنندگان در ۳۵ منطقه دارای اولویت تمرکز دارد. بخش‌هایی مانند سرپناه، بهداشت، آموزش، آب، معیشت و حفاظت نیز در آن گنجانده شده‌اند.

کمک‌های بشردوستانه و مسئولیت طالبان

در روایت منتشرشده از سوی طالبان، فاطمه رباب از برخی فعالیت‌های توسعه‌ای در افغانستان ابراز خرسندی کرده و بر ادامه همکاری‌های سازمان ملل در زمینه کمک‌های بشردوستانه و اقتصادی تأکید کرده است.

بر اساس همین روایت، ایجاد فرصت‌های شغلی، فراهم کردن منابع معیشتی جایگزین برای کشاورزان و حمایت از مهاجران بازگشته از محورهای مورد بحث بوده است.

با این حال، بحران افغانستان صرفاً با توزیع کمک‌های بشردوستانه حل نمی‌شود. محدودیت‌های طالبان علیه زنان، محرومیت دختران از آموزش، نبود فرصت‌های برابر شغلی و محدود شدن مشارکت اجتماعی، از موانع مهم بهبود وضعیت اقتصادی و انسانی کشور به شمار می‌روند.

کمک‌های بین‌المللی می‌تواند بخشی از نیازهای فوری مردم را پاسخ دهد، اما نمی‌تواند جایگزین حقوق اساسی، آزادی‌های مدنی و دسترسی برابر شهروندان به آموزش و کار شود.

سازمان ملل باید درباره اولویت‌هایش پاسخ دهد

یوناما و نمایندگی ویژه دبیرکل سازمان ملل در افغانستان، مأموریتی فراتر از برگزاری دیدارهای رسمی و هماهنگی کمک‌های بشردوستانه دارند. وضعیت حقوق بشر، محدودیت‌های اعمال‌شده علیه زنان و دختران و ضرورت پاسخ‌گویی طالبان نیز از موضوعات اساسی مأموریت سازمان ملل در افغانستان است.

دیدار با مقام‌های طالبان برای پیگیری مسائل انسانی و کاهش رنج مردم می‌تواند بخشی از ضرورت‌های دیپلماسی باشد؛ اما چنین تعاملاتی زمانی قابل دفاع است که با مطالبه‌گری روشن، پیگیری حقوق شهروندان و فشار برای رفع محدودیت‌های تبعیض‌آمیز همراه باشد.

فاطمه رباب باید روشن کند که در دیدار با عبدالسلام حنفی چه مطالباتی درباره حقوق زنان و دختران مطرح کرده و چه تعهد یا پاسخی از سوی مقام طالبان دریافت کرده است. در کشوری که زنان از ابتدایی‌ترین حقوق آموزشی و اجتماعی محروم شده‌اند، نمی‌توان ارزیابی مأموریت سازمان ملل را تنها با شمار دیدارها و میزان کمک‌های بشردوستانه سنجید.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←