دین‌محمد جاوید کیست؛ چرا طالبان او را بازداشت کردند؟

بازداشت دین‌محمد جاوید، نویسنده، پژوهشگر و استاد پیشین دانشگاه ابن‌سینا در کابل، با واکنش چهره‌های فرهنگی، دانشگاهی و سیاسی افغانستان روبه‌رو شده است. او روز جمعه، ۲۲ عقرب، از خانه‌اش بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل شد. با گذشت دو روز، علت رسمی بازداشت و محل نگهداری او همچنان روشن نیست.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی منابع آگاه، نیروهای استخبارات طالبان جاوید را از خانه‌اش در کابل بازداشت کرده‌اند. گزارش‌ها حاکی است فرزندان او نیز هنگام بازداشت همراهش برده شدند، اما بعداً آزاد شدند. جزئیات این بخش از رویداد هنوز به‌طور مستقل روشن نشده است.

دین‌محمد جاوید کیست؟

دین‌محمد جاوید از نویسندگان، پژوهشگران و استادان دانشگاه در افغانستان است که در حوزه‌های علوم سیاسی، تاریخ، فرهنگ و مطالعات اجتماعی فعالیت داشته است.

بر اساس شرح‌حال منتشرشده درباره او، جاوید در سال ۱۳۴۳ خورشیدی در ولسوالی دره‌صوف ولایت سمنگان به دنیا آمده و دارای دو مدرک کارشناسی ارشد در رشته‌های علوم سیاسی و علوم دینی است. سابقه تدریس او بیش از ۱۲ سال عنوان شده است.

از آثار منتشرشده او می‌توان به کتاب‌های «زن در تاریخ»، «فرآیند شکل‌گیری قانون اساسی جدید»، «بامیان در آینه تاریخ»، «لویه جرگه اضطراری»، «لویه جرگه قانون اساسی»، «پهلوانان» و «عقاب هزارستان؛ زندگی‌نامه عبدالخالق» اشاره کرد. جاوید پیش از این در دانشگاه ابن‌سینا در کابل تدریس می‌کرد.

روایت‌ها درباره علت بازداشت؛ چه چیزی تأیید شده است؟

طالبان تاکنون درباره بازداشت جاوید توضیح رسمی نداده‌اند و هیچ اتهامی نیز به‌صورت علنی علیه او اعلام نشده است. بنابراین، علت بازداشت او همچنان نامعلوم است.

با این حال، روایتی درباره احتمال ارتباط بازداشت او با انتقاد از سیاست‌های طالبان در قبال جامعه شیعه و هزاره مطرح شده است.

یک منبع آگاه مدعی شده است که جاوید در یک محفل خصوصی درباره افزایش فشارها بر جامعه شیعه و بسته‌شدن مکان‌های مذهبی سخن گفته بود. بر اساس این روایت، یکی از حاضران که با استخبارات طالبان همکاری داشته، سخنان او را ضبط و به این نهاد منتقل کرده است.

این روایت هنوز با سند مستقل، فایل صوتی یا تأیید رسمی پشتیبانی نشده است. ازاین‌رو، نمی‌توان با اطمینان گفت که انتقادهای احتمالی جاوید علت بازداشت او بوده است. آنچه در اطلاعات منتشرشده مشترک است، بازداشت او از خانه‌اش در کابل و نامعلوم‌بودن علت رسمی این اقدام است.

واکنش چهره‌های شناخته‌شده در شبکه‌های اجتماعی

بازداشت جاوید در شبکه‌های اجتماعی نیز بازتاب گسترده‌ای داشته است. شماری از چهره‌های فرهنگی، هنری و سیاسی با انتشار پیام‌هایی، این اقدام را محکوم کرده و خواستار آزادی او شده‌اند.

صحرا کریمی، فیلم‌ساز افغانستانی، در حساب کاربری خود در شبکه ایکس به بازداشت جاوید واکنش نشان داده و از این وضعیت انتقاد کرده است.

بتول سیدحیدری، روان‌شناس و استاد دانشگاه، جاوید را یکی از سرمایه‌های انسانی افغانستان خوانده و درباره وضعیت او ابراز نگرانی کرده است.

سیدآقاحسین فاضل سانچارکی، معاون پیشین وزارت اطلاعات و فرهنگ، با اشاره به سابقه علمی و فرهنگی جاوید، او را فردی توصیف کرده که دهه‌ها با کتاب، قلم و اندیشه سروکار داشته است.

سید زکریا راحل موسوی، نویسنده و شاعر، نیز با ابراز تأسف از بازداشت جاوید، او را فردی اهل اندیشه و آگاهی توصیف کرده است.

نادر محسنی، فعال سیاسی و مشاور پیشین ریاست‌جمهوری، این رویداد را در چارچوب نگرانی‌های گسترده‌تر درباره بازداشت‌های خودسرانه و برخوردهای تبعیض‌آمیز ارزیابی کرده است.

علی‌رضا حکیمی، فعال فرهنگی، نیز گفته است جاوید با وجود فرصت مهاجرت، در کابل ماند تا برای ثبت و نگهداری تاریخ و فرهنگ افغانستان فعالیت کند.

این واکنش‌ها در حالی منتشر شده‌اند که نگرانی درباره امنیت استادان دانشگاه، نویسندگان و فعالان فرهنگی در افغانستان ادامه دارد. پیام‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، دیدگاه و موضع صاحبان حساب‌ها را نشان می‌دهد و به‌تنهایی مدرکی برای اثبات علت بازداشت نیست.

بازداشت در سایه محدودیت آزادی بیان

بازداشت جاوید در شرایطی صورت گرفته است که محدودیت‌ها بر فعالیت منتقدان، فعالان مدنی، استادان دانشگاه و نویسندگان در افغانستان ادامه دارد و گزارش‌هایی درباره بازداشت، تهدید و آزار این گروه‌ها منتشر شده است.

در پرونده جاوید، علاوه بر علت بازداشت، نامعلوم‌بودن محل نگهداری او نیز نگرانی‌های حقوقی و انسانی ایجاد کرده است. خانواده و نزدیکان او تاکنون اطلاعات روشنی درباره وضعیتش در اختیار افکار عمومی قرار نداده‌اند.

بازداشت یک استاد دانشگاه و نویسنده، بدون اعلام عمومی اتهام و محل نگهداری، می‌تواند فضای فعالیت علمی و فرهنگی را محدودتر کند و دیگر استادان و نویسندگان را به خودسانسوری وادارد.

اگر روایت مربوط به انتقاد جاوید از برخورد طالبان با جامعه شیعه درست باشد، این پرونده پرسش‌های جدی‌تری درباره تحمل نقد سیاست‌های مذهبی و اجتماعی طالبان مطرح می‌کند؛ اما تا زمان انتشار شواهد مستقل، این روایت همچنان در حد یک احتمال باقی می‌ماند.

پرسش‌های بی‌پاسخ درباره سرنوشت جاوید

اکنون چند پرسش اساسی درباره این پرونده مطرح است: دین‌محمد جاوید در کجا نگهداری می‌شود؟ آیا خانواده و وکیل او امکان ملاقات یا تماس با وی را دارند؟ چه اتهامی علیه او مطرح شده است؟ و چرا طالبان تاکنون درباره بازداشتش توضیح نداده‌اند؟

اعلام محل نگهداری، روشن‌کردن مبنای قانونی بازداشت و فراهم‌کردن دسترسی او به خانواده و وکیل، حداقل اقداماتی است که می‌تواند نگرانی‌ها درباره وضعیت این استاد و نویسنده را کاهش دهد.

تا زمان بازنگری این گزارش، طالبان درباره علت بازداشت و وضعیت کنونی دین‌محمد جاوید موضع رسمی اعلام نکرده‌اند.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←