بازداشت پزشکان افغانستانی و ترس در خیبرپختونخوا

«مریم» (نام مستعار)، همکار رسانه‌ای شانانیوز مقیم ایالت خیبرپختونخوا پاکستان، در پیامی گفته است که در روزهای اخیر، وضعیت امنیتی در این ایالت به‌طور محسوس بدتر شده و او و دیگر افغانستانی‌ها در ترس و اضطراب شدید به سر می‌برند.

بر پایه این روایت، بازرسی خانه‌به‌خانه، ایست‌های بازرسی و گشت پهپادها تشدید شده و پنج پزشک افغانستانی بازداشت و اخراج شده‌اند.

دلیل استفاده از نام مستعار

«مریم» نام مستعار است. این همکار رسانه‌ای، به دلیل نگرانی‌های امنیتی و خطر بازداشت و اخراج در شرایط کنونی، نخواسته نام واقعی و محل دقیق زندگی‌اش منتشر شود. شانانیوز نیز بر پایه اصل حفاظت از منابع، این خواسته را رعایت کرده است.

روایت از وضعیت امنیتی

به گفته مریم، به دلیل اوضاع سیاسی پاکستان، وضعیت اضطراری در خیبرپختونخوا اعلام شده است.

او می‌گوید پلیس در جاده‌ها و کوچه‌ها گشت گسترده دارد و بازرسی خانه‌به‌خانه را نیز آغاز کرده است. پهپادهای امنیتی، به گفته او، شب و روز بالای خانه‌ها و شهر گشت می‌زنند و فضای امنیتی بسیار سنگینی در شهر ایجاد شده است.

او در پیام خود به تظاهرات‌های اخیر اشاره کرده، اما درباره ماهیت و سازمان‌دهندگان آن‌ها توضیحی نداده است.

به باور این همکار رسانه‌ای، پس از این تظاهرات‌ها، افغانستانی‌ها بیشتر از هر زمان دیگر هدف قرار گرفته و زیر پیگرد، بازداشت و اخراج قرار دارند.

محدودیت دسترسی به درمان و فشار روانی

مریم می‌گوید در چند روز گذشته، سطح بسیار بالایی از استرس و اضطراب را تجربه کرده که بر سلامتش اثر منفی گذاشته است. با این حال، به گفته او، به دلیل ایست‌های بازرسی پلیس در همه مسیرها، رفت‌وآمد چنان دشوار شده که حتی مراجعه به داکتر ممکن نیست.

این روایت نشان می‌دهد که فشار امنیتی تنها به خطر بازداشت محدود نمی‌شود و می‌تواند دسترسی به خدمات بنیادین، از جمله درمان، را نیز مختل کند؛ موضوعی که در شرایط بیماری یا نیاز فوری پزشکی، اهمیت دوچندان می‌یابد.

بازداشت و اخراج پنج پزشک

این همکار رسانه‌ای گفته است که روز گذشته، پنج داکتر افغانستانی که در یک شفاخانه نزدیک محل زندگی او کار می‌کردند، توسط پلیس بازداشت و اخراج شدند. نام این پزشکان، نام شفاخانه و مکان دقیق بازداشت آنان در پیام ذکر نشده است.

اگر این گزارش درست باشد، اخراج کادر درمانی می‌تواند افزون بر آسیب به خود این افراد، دسترسی بیماران افغانستانی مقیم این ایالت را به خدمات صحی نیز محدودتر کند.

مهلت ادعایی ۳۱ اکتبر

مریم می‌گوید دولت پاکستان در اعلامیه‌ای تازه، به افغانستانی‌ها تا ۳۱ اکتبر مهلت داده که همه از این کشور بروند و در غیر این صورت اخراج خواهند شد.

در جست‌وجوی منابع، سندی که این مهلت تازه را تایید کند یافت نشد، و اعلام وضعیت اضطراری در خیبرپختونخوا نیز به‌گونه مستقل تایید نشده است. از این رو این بخش‌ها تنها به‌عنوان روایت این همکار رسانه‌ای بازتاب داده می‌شود.

پیشینه کارزار اخراج افغانستانی‌ها از پاکستان

پاکستان از اکتبر ۲۰۲۳ کارزار بازگرداندن افغانستانی‌ها را آغاز کرده است.

این کارزار نخست علیه افغانستانی‌های بدون سند آغاز شد، اما بعدها به همه افغانستانی‌ها، صرف‌نظر از وضعیت حقوقی‌شان، گسترش یافت. در پیشاور، مرکز ایالت خیبرپختونخوا، افغانستانی‌ها در آستانه یکی از مهلت‌ها شماری از مکاتب، کلینیک‌ها و کسب‌وکارهای خود را بستند.

بر پایه داده‌های کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل و سازمان بین‌المللی مهاجرت، تا سوم اکتبر ۲۰۲۶ شمار ۷۱۵ هزار و ۴۰۰ افغانستانی از پاکستان به افغانستان بازگشته‌اند که ۶۸ هزار و ۸۰۰ نفر آنان اخراج شده‌اند.

تا پایان اگست ۲۰۲۶، ۷۳۵ هزار و ۸۹۱ پناهنده ثبت‌شده افغانستانی با کارت اقامت معتبر در پاکستان بودند که بیش از نیمی از آنان، یعنی ۳۷۶ هزار و ۶۰۰ نفر، در خیبرپختونخوا زندگی می‌کنند.

مواضع طرف‌ها

مقام‌های پاکستان پیش‌تر گفته‌اند که اخراج‌ها به‌گونه مرحله‌ای و منظم انجام می‌شود. اسلام‌آباد ادعاهای بدرفتاری و بازگشت اجباری را رد کرده است، اما شواهدی از بازداشت و انتقال اجباری صدها مرد و زن در گذرگاه‌های مرزی وجود دارد.

پاکستان گروه‌ها و اتباع مستقر در افغانستان را مقصر افزایش حملات مسلحانه در کشور می‌داند. مقام‌های پاکستانی در ۲۰۲۳ گفته بودند از ۲۴ حمله انتحاری آن سال، ۱۴ مورد را اتباع افغانستانی انجام داده‌اند. طالبان این اتهام‌ها را رد کرده‌اند.

ریشه فشارها بر افغانستانی‌ها

بر پایه ارزیابی این گزارش، افزایش رخدادهای امنیتی پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، یکی از علل اصلی تشدید فشار بر شهروندان افغانستانی در پاکستان است و طالبان در پیدایش این وضعیت نقش اصلی دارند.

طالبان درخواست اسلام‌آباد برای اقدام نظامی علیه شورشیان پاکستانی را رد کرده و اتهام پناه دادن به اعضای تحریک طالبان پاکستان را نپذیرفته است. پاسخ پاکستان به این رد، فشار بیشتر بوده است؛ از گذر دیپلماتیک به اقدام‌های قهری، از جمله حمله‌های فرامرزی، بستن مرزها و اخراج پناهندگان.

بر پایه این الگو، پناهندگان و مهاجران افغانستانی، از جمله زنان، پزشکان، فعالان و کسانی که خود از سیاست‌های طالبان گریخته‌اند، بهای نزاع میان اسلام‌آباد و گروه حاکم بر کابل را می‌پردازند.

این در حالی است که کسانی که به دلیل تهدید از سوی همین گروه از کشور خارج شده‌اند، با اخراج به همان خطر بازگردانده می‌شوند.

واکنش طالبان و نهادهای بین‌المللی

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، پیش‌تر بر لزوم رفتار منصفانه با پناهندگان افغانستانی تاکید کرده بود.

این فراخوان در حالی مطرح شده که طالبان نه‌تنها با محدودیت‌های گسترده علیه زنان، فعالان و منتقدان، انگیزه بسیاری از افغانستانی‌ها برای ترک کشور را فراهم کرده‌اند، بلکه با رد درخواست‌های پاکستان، زمینه تشدید فشار بر همین پناهندگان را نیز پدید آورده‌اند.

نهادهای بین‌المللی، از جمله معاون منطقه‌ای یکی از سازمان‌ها برای جنوب آسیا، مهلت‌های اخراج را با اصل منع بازگرداندن اجباری ناسازگار دانسته‌اند.

بر پایه این اصل، هیچ کشوری نباید افراد را به جایی بازگرداند که در آن با خطر آزار یا آسیب جدی روبه‌رو می‌شوند؛ اصلی که مسوولیت دولت‌ها را در حفاظت از پناهندگان، فارغ از نزاع سیاسی و امنیتی با طالبان، یادآوری می‌کند.

نویسنده مطلب

نرگس عزیزی خبرنگار، عکاس

نرگس عزیزی عکاس خبری است که تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع لیسانس از دانشگاه رنا به پایان رسانده است. او در سال‌های اخیر، همچون بسیاری دیگر از هم‌وطنانش، ناگزیر…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←