کودکی در افغانستان؛ مسئولیت جهان کجاست؟

در آستانه روز جهانی کودک، آمارهای نهادهای ملل متحد نشان می‌دهد میلیون‌ها کودک در افغانستان به کمک‌های انسانی، آموزش و خدمات حمایتی نیاز دارند. محرومیت آموزشی، گرسنگی، سوءتغذیه و پیامدهای جنگ، آینده آنان را تهدید می‌کند؛ جامعه جهانی باید از کمک اضطراری فراتر برود و برای حفاظت پایدار از حقوق کودکان اقدام کند. هماهنگ و مؤثر

کودکان ارزشمندترین سرمایه هر جامعه و سازندگان آینده هر کشور هستند. امنیت، آموزش، سلامت و فرصت رشد آنان، تنها مسئله خانواده‌ها نیست؛ بلکه معیاری برای سنجش مسئولیت‌پذیری دولت‌ها و جامعه جهانی است. به همین دلیل، ۲۰ نوامبر، روز جهانی کودک، فرصتی برای یادآوری حقوق اساسی کودکان و بررسی وضعیت آنان در سراسر جهان است.

اما برای میلیون‌ها کودک در افغانستان، این روز بیش از آن‌که یادآور جشن و شادی باشد، بازتاب واقعیتی دشوار است؛ واقعیتی که در آن فقر، گرسنگی، محرومیت آموزشی، ناامنی و دسترسی محدود به خدمات صحی، فرصت کودکی را از بسیاری از آنان گرفته است.

بر اساس برآورد صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف)، در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۱.۶ میلیون کودک در افغانستان به کمک‌های انسانی نیاز دارند. این رقم نشان می‌دهد که بحران کودکان، مسئله‌ای حاشیه‌ای یا موقتی نیست؛ بلکه یکی از جدی‌ترین چالش‌های انسانی در افغانستان به شمار می‌رود.

آموزش؛ حقی که از کودکان گرفته می‌شود

آموزش، بنیادی‌ترین ابزار برای ساختن آینده‌ای مستقل و برخوردار از فرصت‌های برابر است. با این حال، گزارش مشترک یونسکو و یونیسف در نوامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که ۵۳ درصد کودکان در سن آموزش ابتدایی در افغانستان بیرون از نظام آموزش رسمی قرار دارند.

همچنین، بیش از ۲.۶ میلیون دختر از سال ۲۰۲۱ تاکنون از آموزش متوسطه محروم شده‌اند. افغانستان همچنان تنها کشوری است که در آن دختران و زنان از آموزش فراتر از سطح ابتدایی به‌طور رسمی محروم‌اند.

این محرومیت فقط به معنای بسته‌ماندن دروازه مکتب نیست؛ بلکه محدودشدن فرصت‌های شغلی، استقلال اقتصادی، مشارکت اجتماعی و توانایی نسل آینده برای ساختن جامعه‌ای سالم‌تر است. هیچ کشوری نمی‌تواند با کنارگذاشتن نیمی از ظرفیت انسانی خود، به توسعه پایدار دست یابد.

فقر و گرسنگی؛ کودکی زیر فشار معیشت

بحران اقتصادی خانواده‌ها، زندگی کودکان را نیز به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. هنگامی که والدین توانایی تأمین نیازهای اولیه خانواده را نداشته باشند، کودکان بیش از دیگران آسیب می‌بینند. برخی ناچار می‌شوند به‌جای رفتن به مکتب، برای کمک به تأمین هزینه‌های خانواده کار کنند.

گزارش وضعیت بشردوستانه یونیسف در سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که ۱۵.۹ میلیون نفر در افغانستان با سطح بحرانی یا شدیدتر ناامنی غذایی روبه‌رو بوده‌اند. در همین گزارش آمده است که یونیسف در یک ماه حدود ۱.۳ میلیون کودک را از نظر سوءتغذیه بررسی کرده و بیش از ۱۰۷ هزار کودک را برای درمان سوءتغذیه شدید یا متوسطِ پرخطر پذیرفته است.

سوءتغذیه در دوران کودکی می‌تواند رشد جسمی و ذهنی را مختل کند و پیامدهای آن تا سال‌های بزرگ‌سالی ادامه یابد. تأمین غذای کافی، آب آشامیدنی سالم و خدمات درمانی، کمک‌های تجملی نیستند؛ بلکه بخشی از حقوق ابتدایی هر کودک‌اند.

سلامت روان؛ زخمی که دیده نمی‌شود

کودکانی که جنگ، خشونت، مهاجرت اجباری، از دست‌دادن اعضای خانواده و فقر را تجربه کرده‌اند، ممکن است با ترس، اضطراب و آسیب‌های روانی طولانی‌مدت روبه‌رو شوند. این آسیب‌ها همیشه در ظاهر دیده نمی‌شوند، اما می‌توانند بر یادگیری، روابط اجتماعی و احساس امنیت آنان اثر بگذارند.

حمایت از این کودکان نباید تنها به تأمین غذا و سرپناه محدود بماند. دسترسی به خدمات سلامت روان، مشاوره، محیط امن آموزشی و حضور افراد مورد اعتماد در زندگی آنان، برای بازگشت به زندگی عادی اهمیت اساسی دارد.

مسئولیت جامعه جهانی چیست؟

در چنین شرایطی، جامعه جهانی نباید حمایت از کودکان افغانستان را به صدور اعلامیه، برگزاری نشست و ابراز نگرانی محدود کند. کمک‌های بشردوستانه باید به‌صورت پایدار، هدفمند و متناسب با نیازهای واقعی کودکان ادامه یابد.

نخست، حمایت مالی از برنامه‌های تغذیه، درمان، واکسیناسیون، آب آشامیدنی سالم و خدمات صحی باید در اولویت قرار گیرد. کاهش منابع مالی نهادهای امدادرسان می‌تواند دسترسی کودکان به خدمات حیاتی را محدود کند و هزینه آن مستقیماً بر زندگی خانواده‌های آسیب‌پذیر تحمیل شود.

دوم، حمایت از آموزش کودکان، به‌ویژه دختران محروم از آموزش متوسطه، باید به یک اولویت جدی بین‌المللی تبدیل شود. فراهم‌کردن فرصت‌های آموزش حضوری و از راه دور، حمایت از مکاتب محلی و پشتیبانی از آموزگاران می‌تواند بخشی از خلأ آموزشی را کاهش دهد؛ هرچند هیچ‌یک جایگزین حق دسترسی برابر به آموزش رسمی نیست.

سوم، سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای مدافع حقوق بشر باید برای جلوگیری از کار اجباری کودکان، قاچاق، ازدواج اجباری و هرگونه سوءاستفاده از آنان، سازوکارهای نظارت و حمایت مؤثر ایجاد کنند. کودکان نباید قربانی فقر، بی‌سرپرستی، خشونت یا تصمیم‌های بزرگ‌سالان شوند.

چهارم، کمک‌ها باید با نظارت شفاف و مستقل به دست کودکان و خانواده‌های نیازمند برسد. حمایت از کودکان نباید ابزار رقابت سیاسی یا وسیله‌ای برای مشروعیت‌بخشی به هیچ گروهی باشد. معیار اصلی باید حفظ جان، کرامت و حقوق کودک باشد.

آینده افغانستان از کودکان آغاز می‌شود

مسئولیت حمایت از کودکان تنها بر دوش سازمان‌های بین‌المللی نیست. خانواده‌ها، نهادهای اجتماعی، آموزگاران، فعالان مدنی و ساختارهای مسئول نیز در این زمینه وظیفه دارند. با این حال، گستردگی بحران در افغانستان نشان می‌دهد که بدون همکاری و پشتیبانی پایدار جامعه جهانی، پاسخ‌گویی به نیازهای میلیون‌ها کودک دشوار خواهد بود.

روز جهانی کودک باید فرصتی برای سنجش فاصله میان وعده‌ها و اقدام‌های عملی باشد. کودکان افغانستان نیز مانند کودکان دیگر کشورهای جهان، حق دارند در امنیت زندگی کنند، به مکتب بروند، غذای کافی داشته باشند، از خدمات صحی برخوردار شوند و بدون ترس از خشونت و سوءاستفاده رشد کنند.

آنان به ترحم مقطعی نیاز ندارند؛ به فرصت برابر، حمایت پایدار و تضمین حقوق خود نیاز دارند. اگر امروز برای آموزش، سلامت و امنیت کودکان سرمایه‌گذاری نشود، فردا جامعه با پیامدهای عمیق‌تر فقر، محرومیت و نابرابری روبه‌رو خواهد شد.

آینده افغانستان را نمی‌توان بدون کودکان آن ساخت. لبخند آنان زمانی معنا پیدا می‌کند که حق کودکی‌کردن از آنان گرفته نشود.

📢 وقتی صدای افغانستان خاموش شود، تاریخ خاموش می‌ماند…

خبرگزاری شانا؛ صدای افغانستان

ما را دنبال کنید:

نویسنده مطلب
زړګی ویسا صافی
زړګی ویسا صافی خبرنگار و نویسنده

ویسا صافی، نویسنده و فعال حوزه ادبیات و روایت‌های اجتماعی است که در نوشته‌های خود به موضوعاتی چون انسانیت، همبستگی اجتماعی، تعصب، رنج‌های انسانی و پیوندهای میان افراد می‌پردازد. او…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده
هم‌رسانی این خبر: تلگرام واتس‌اپ فیسبوک ایکس
این مطلب را می‌پسندید؟ با پسند شما در «انتخاب مخاطبان» دیده می‌شود.
خبرها را زودتر از همه در تلگرام بخوانیدکانال رسمی خبرگزاری شانا؛ خبر فوری، گزارش و روایت مردمعضویت در کانال