دیپلماسی ریش‌ها در سرزمین صورت‌های اصلاح‌شده!

هیئتی از شرکت ملی بس طالبان به شانگهای چین سفر کرده و درباره خرید بس‌های مدرن، همکاری صنعتی و توسعه مترو و سامانه حمل‌ونقل شهری گفت‌وگو کرده است. این سفر، در کنار نمایش تمایل طالبان به فناوری و زیرساخت‌های مدرن، تناقض سیاست‌های داخلی این گروه با الزامات توسعه، از جمله آموزش آزاد، مشارکت زنان و پاسخ‌گویی سیاسی را برجسته می‌کند.

طنز سیاسی | یادداشتی درباره سفر هیئت طالبان به چین

ظاهراً پس از نزدیک پنج سال در اختیار داشتن قدرت، طالبان هنوز در جست‌وجوی راهی برای رسیدن به جهان مدرن‌اند؛ این بار نه از مسیر دانشگاه و دانش، نه از راه اصلاحات و مشارکت مردم، بلکه از دروازه کارخانه‌های چین!

هیئتی از شرکت ملی بس طالبان به شانگهای رفته است؛ جایی که قرار است از کارخانه تولید بس بازدید کند، با مسئولان شرکت چینی «سن وین» دیدار داشته باشد و درباره خرید بس‌های مدرن، مترو و سامانه حمل‌ونقل سریع شهری گفت‌وگو کند.

در یک سوی میز، مهمانانی با ریش‌های بلند و لباس‌های سنتی نشسته‌اند؛ در سوی دیگر، میزبانانی با صورت‌های اصلاح‌شده و پوشش رسمی. گویی دو جهان در یک قاب ملاقات کرده‌اند: یکی با ادعای بازگرداندن جامعه به الگوهای مطلوب خود، دیگری با کارخانه‌هایی که آینده را با فناوری، مهندسی و سرمایه‌گذاری می‌سازند.

البته ریش داشتن عیب نیست و صورت اصلاح‌شده هم مدرک پیشرفت محسوب نمی‌شود. اگر قرار بود توسعه با تیغ اصلاح اندازه‌گیری شود، آرایشگاه‌ها باید جای دانشگاه‌ها را می‌گرفتند و برای حل بحران اقتصادی، به‌جای اقتصاددان، سلمانی استخدام می‌کردیم!

اما طنز واقعی این دیدار در صورت‌ها نیست؛ در فاصله میان چیزی است که طالبان از جهان می‌خواهند و چیزی که در داخل افغانستان بر مردم تحمیل می‌کنند. آنان محصول فناوری مدرن را می‌خواهند، اما با بسیاری از پیش‌شرط‌های فکری، علمی، سیاسی و اجتماعی توسعه سر سازگاری ندارند.

مهمانان یک کشور، مدعیان نمایندگی یک ملت!

طالبان به چین سفر کرده‌اند؛ با عنوان‌هایی رسمی، هیئت‌هایی اداری و نام‌هایی که بر سربرگ شرکت‌ها و نهادها گذاشته‌اند. اما یک مسئله کوچک همچنان باقی است: چه کسی به آنان اختیار داده است که از جانب تمام مردم افغانستان درباره آینده کشور تصمیم بگیرند؟

قدرت را با زور سلاح به دست گرفتن، با رأی مردم انتخاب شدن یکی نیست. کنترل وزارتخانه‌ها و ساختمان‌های دولتی، سند مالکیت یک ملت نیست. نصب تابلو بر دروازه اداره‌ها نیز به معنای دریافت نمایندگی سیاسی از شهروندان نیست.

طالبان نه از انتخابات آزاد و رقابتی برآمده‌اند، نه از یک روند سیاسی فراگیر که در آن زنان، اقوام، مذاهب، جریان‌های سیاسی و دیگر گروه‌های جامعه امکان مشارکت برابر داشته باشند. آنان ساختار قدرت را در انحصار خود نگه داشته‌اند و صدای بخش بزرگی از جامعه را از تصمیم‌گیری درباره سرنوشت کشور کنار زده‌اند.

پس وقتی هیئت طالبان در چین از توسعه افغانستان سخن می‌گوید، یک پرسش مقدماتی باید روی میز باشد: افغانستانِ چه کسانی؟ با اراده چه مردمی؟ و بر اساس کدام قرارداد سیاسی؟

دیپلماسی با یک هیئت رسمی ممکن است؛ اما مشروعیت ملی را نمی‌توان با کارت دعوت یک شرکت چینی خرید. اگر چند عکس یادگاری و یک نشست اقتصادی قرار بود جای رضایت عمومی را بگیرد، دیگر انتخابات و نمایندگی مردم هم باید به آلبوم عکس‌های دیپلماتیک منتقل می‌شد!

چین دانشگاه می‌سازد، طالبان دروازه آن را می‌بندند!

مهمانان طالبان در چین از خطوط تولید بازدید می‌کنند، ماشین‌آلات را می‌بینند و درباره بس‌های مدرن و مترو گفت‌وگو دارند. احتمالاً در این بازدیدها واژه‌هایی مانند مهندسی، مدیریت صنعتی، فناوری، پژوهش و نیروی متخصص نیز بارها شنیده می‌شود.

این‌ها همان چیزهایی‌اند که یک کشور برای ساختن صنعت و آینده اقتصادی به آن‌ها نیاز دارد. کارخانه با فرمان مذهبی روشن نمی‌شود؛ مهندس می‌خواهد. قطار با بیانیه حرکت نمی‌کند؛ متخصص می‌خواهد. اقتصاد نیز با تغییر نام شرکت‌ها و افزودن واژه‌های پرطمطراق به تابلوها رونق نمی‌گیرد؛ دانش، سرمایه‌گذاری، قانون و مدیریت پاسخ‌گو می‌خواهد.

اما در افغانستان تحت سلطه طالبان، دختران از آموزش متوسطه و دانشگاه محروم‌اند و زنان با محدودیت‌های گسترده در کار و حضور عمومی روبه‌رو هستند. یعنی همان جامعه‌ای که باید نیروی انسانی توسعه را تربیت کند، با سیاست‌هایی مواجه است که بخش بزرگی از استعدادهایش را خانه‌نشین می‌کند.

این دیگر تناقض ساده نیست؛ نوعی خودزنی ملی است. طالبان به چین می‌روند تا محصول صنعت مدرن را بخرند، اما در افغانستان راه آموزش بخشی از کسانی را می‌بندند که می‌توانند مهندس، پزشک، مدیر، پژوهشگر و سازنده همان آینده باشند.

شاید در فهرست خرید هیئت، بس مدرن و قطعات یدکی ثبت شده باشد؛ اما ظاهراً برای مهندس زن هنوز مجوز ورود به آینده صادر نشده است!

مترو برای کابل؛ مشروعیت در کدام ایستگاه؟

در برنامه گفت‌وگوهای این هیئت، موضوع مترو و سامانه اتوبوس‌های تندرو نیز مطرح شده است. کابل به حمل‌ونقل کارآمد نیاز دارد؛ شهری گرفتار ازدحام، آلودگی و مشکلات زیرساختی که شهروندانش سال‌هاست هزینه نبود برنامه‌ریزی شهری را می‌پردازند.

اما ساخت مترو فقط خرید ریل و قطار نیست. مطالعات فنی، سرمایه‌گذاری، مدیریت تخصصی، نظارت عمومی، شفافیت قراردادها و برنامه‌ریزی بلندمدت می‌خواهد. مهم‌تر از همه، شهر مدرن به شهروندانی نیاز دارد که در آن حق زندگی، کار، آموزش و مشارکت داشته باشند.

طالبان می‌خواهند درباره مترو مذاکره کنند، اما هنوز به این پرسش پاسخ نداده‌اند که زنان افغانستان در شهر مورد نظر آنان چه جایگاهی دارند. آیا قرار است قطارها مدرن باشند، اما حقوق مسافران همچنان تابع سلیقه مأموران و فرمان‌های محدودکننده بماند؟

شاید روزی متروی کابل افتتاح شود؛ قطارها حرکت کنند، ایستگاه‌ها چراغانی شوند و مقام‌ها روبان ببرند. فقط باید دید در آن مراسم، چه کسانی اجازه دارند از دروازه توسعه عبور کنند و چه کسانی پشت همان دروازه بمانند!

شرکت «امارتی»؛ نام بزرگ برای کدام اختیار؟

طالبان نام «شرکت امارتی ملی بس افغانستان» را برای این نهاد به کار می‌برند. واژه «امارتی» در اینجا نام‌گذاری خود طالبان است؛ اما ظاهراً آنان تصور می‌کنند اگر نام یک شرکت به اندازه کافی رسمی و پرطمطراق باشد، اعتبار و کارآمدی نیز خودبه‌خود به آن اضافه می‌شود.

اما اقتصاد با عنوان‌سازی اداره نمی‌شود. شرکت موفق به حساب‌وکتاب روشن، قرارداد شفاف، رقابت سالم، نیروی متخصص و نظارت مستقل نیاز دارد. شهروندان حق دارند بدانند پول خرید بس‌ها از کجا می‌آید، چه تعداد وسیله قرار است خریداری شود، هزینه قرارداد چقدر است و چه نهادی بر مصرف منابع عمومی نظارت می‌کند.

خبر این سفر جزئیات روشنی درباره تعداد بس‌ها، هزینه خرید، منابع مالی، زمان‌بندی اجرا یا قرارداد قطعی ارائه نکرده است. بنابراین، فعلاً چیزی که می‌توان با اطمینان از آن سخن گفت، بازدید و گفت‌وگو است؛ نه خرید نهایی و نه پروژه‌ای که اجرای آن آغاز شده باشد.

البته شاید در منطق تبلیغاتی طالبان، کافی باشد هیئتی به خارج سفر کند، از چند ماشین عکس بگیرد و پس از بازگشت، خبر «گام تازه در مسیر توسعه» منتشر شود. در این صورت، افغانستان دست‌کم در صنعت خبرسازی به خودکفایی رسیده است؛ فقط هنوز معلوم نیست چه زمانی نوبت خودکفایی در بس، برق، کار و نان مردم خواهد رسید!

پنج سال قدرت؛ پنج سال حذف مردم از تصمیم‌گیری

طالبان نزدیک پنج سال است که بر افغانستان مسلط‌اند. دیگر نمی‌توان همه ناکامی‌ها را به تازه‌واردبودن، مشکلات گذشته یا کمبود فرصت نسبت داد. پنج سال زمان کمی نیست؛ به‌ویژه وقتی تمام قدرت سیاسی، نظامی و اداری در اختیار یک گروه قرار داشته باشد.

در این مدت، نه انتخابات آزاد و رقابتی برگزار شده، نه ساختار قدرت بر پایه مشارکت واقعی مردم شکل گرفته و نه حقوق اساسی همه شهروندان تضمین شده است. زنان از بسیاری عرصه‌های عمومی کنار گذاشته شده‌اند، رسانه‌ها و منتقدان با محدودیت روبه‌رو هستند و تصمیم‌گیری درباره سرنوشت کشور در حلقه‌ای بسته متمرکز مانده است.

با چنین وضعیتی، سخن گفتن از توسعه ملی بدون سخن گفتن از مشروعیت، پاسخ‌گویی و مشارکت مردم، بیشتر شبیه فروش نقشه یک شهر خیالی است؛ شهری که در آن همه‌چیز مدرن است، جز حق شهروندان برای تعیین سرنوشت خودشان.

طالبان می‌توانند با چین و کشورهای دیگر روابط اقتصادی برقرار کنند؛ اما رابطه تجاری، جایگزین رضایت مردم نمی‌شود. پذیرش یک هیئت برای مذاکره درباره خرید بس نیز به معنای تأیید حق آن هیئت برای نمایندگی سیاسی تمام افغانستان نیست.

کشور را نمی‌توان به نام مردم اداره کرد، اما مردم را از اداره کشور بیرون گذاشت.

دیپلماسی ریش‌ها؛ فناوری وارد می‌شود، آزادی نه!

در نهایت، تصویر این سفر فقط دیدار دو هیئت نیست؛ نمادی از تناقضی بزرگ‌تر است. طالبان به دنبال فناوری، سرمایه و محصولات جهان مدرن‌اند، اما در داخل افغانستان با بسیاری از پایه‌های همان جهان، از آموزش آزاد تا مشارکت سیاسی و حقوق برابر، مخالفت می‌کنند.

آن‌ها می‌توانند از چین بس بخرند، درباره مترو مذاکره کنند و از کارخانه‌های پیشرفته بازدید داشته باشند؛ اما نمی‌توانند مشروعیت را مانند قطعات یدکی سفارش بدهند، آزادی را در کانتینر وارد کنند یا رضایت مردم را با مهر یک شرکت تجاری به دست آورند.

چین ممکن است برای طالبان بس بفروشد؛ اما هیچ کارخانه‌ای نمی‌تواند برای آنان حق نمایندگی از مردمی را تولید کند که در انتخاب حاکمان خود سهمی نداشته‌اند.

پس از نزدیک پنج سال، پرسش دیگر این نیست که طالبان در چین چه دیده‌اند؛ پرسش این است که چرا هنوز فکر می‌کنند با خرید چند محصول مدرن می‌توانند چهره یک سلطه سیاسی غیرانتخابی را بزک کنند؟

ریش‌ها شاید از شانگهای به کابل برگردند، بس‌ها شاید روزی به خیابان‌ها برسند؛ اما مشروعیت را نه می‌توان با ریش بلند پوشاند، نه با صورت اصلاح‌شده ساخت و نه با عکس یادگاری از چین وارد کرد. مشروعیت را مردم می‌دهند؛ همان مردمی که طالبان هنوز از شنیدن صدای آزادشان هراس دارند.

📢 وقتی صدای افغانستان خاموش شود، تاریخ خاموش می‌ماند…

خبرگزاری شانا؛ صدای افغانستان

ما را دنبال کنید:

نویسنده مطلب
بلخی
بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده
هم‌رسانی این خبر: تلگرام واتس‌اپ فیسبوک ایکس
این مطلب را می‌پسندید؟ با پسند شما در «انتخاب مخاطبان» دیده می‌شود.
خبرها را زودتر از همه در تلگرام بخوانیدکانال رسمی خبرگزاری شانا؛ خبر فوری، گزارش و روایت مردمعضویت در کانال