زیبایی‌های افغانستان؛ محرومیت دختران در سایه

این روزها در شبکه‌های اجتماعی، تصاویر فراوانی از زیبایی‌های افغانستان دیده می‌شود؛ از کوهستان‌ها و دره‌های سرسبز گرفته تا رستوران‌ها، بازارها، جاذبه‌های گردشگری و زندگی روزمره مردم. گروهی از یوتیوبرها، بلاگرها و تولیدکنندگان محتوای افغانستانی با سفر به شهرها و مناطق مختلف، این تصاویر را ثبت می‌کنند، تجربه‌های خود را با مخاطبان به اشتراک می‌گذارند و از ظرفیت‌های طبیعی، فرهنگی و گردشگری کشور سخن می‌گویند. این تلاش‌ها، اگر مسئولانه و صادقانه انجام شوند، می‌توانند در معرفی افغانستان و تقویت ظرفیت‌های گردشگری آن نقش مثبتی داشته باشند.

اما در میان این همه تصویر رنگارنگ، یک واقعیت بزرگ همچنان کمتر دیده می‌شود: میلیون‌ها دختری که از حق آموزش محروم مانده‌اند؛ دخترانی که سال‌هاست دروازه‌های مکاتب به روی‌شان بسته است و آینده‌شان در انتظار تصمیم‌هایی نامعلوم متوقف مانده است. زنانی که از بخش بزرگی از حقوق اساسی خود محروم شده‌اند و صدایشان در بسیاری از روایت‌های رسانه‌ای جایی ندارد.

پرسش این است: چرا دوربین‌هایی که با دقت زیبایی‌های افغانستان را ثبت می‌کنند، کمتر به سوی این واقعیت‌ها می‌چرخند؟ چرا رنج دختران و زنان، محدودیت‌های زندگی روزمره آنان و محرومیت از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی، در بخش بزرگی از محتوای تولیدشده درباره افغانستان غایب است؟

آیا افغانستان فقط رستوران، تفریح، کوه، دره و منظره‌های تماشایی است؟ آیا دخترانی که پشت دروازه‌های بسته مکاتب چشم‌انتظار بازگشت به کلاس درس هستند، به این سرزمین تعلق ندارند؟ آیا محرومیت آنان بخشی از واقعیت امروز افغانستان نیست که باید دیده و روایت شود؟

رسانه‌داری فقط نمایش زیبایی‌ها نیست

هیچ‌کس انتظار ندارد هر یوتیوبر یا بلاگری در همه برنامه‌های خود به موضوعات سیاسی و حقوق بشری بپردازد. تنوع محتوا، گردشگری، سرگرمی و معرفی ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی نیز بخشی از فعالیت مشروع رسانه‌ای است. اما وقتی موضوع، بازنمایی افغانستان و زندگی مردم آن است، نمی‌توان بخش بزرگی از واقعیت این جامعه را برای همیشه از قاب دوربین بیرون گذاشت.

تولیدکنندگان محتوا، به‌ویژه کسانی که مخاطبان گسترده دارند و در شکل‌دادن به افکار عمومی نقش ایفا می‌کنند، باید بدانند که فعالیت رسانه‌ای تنها به ثبت تصاویر جذاب، افزایش بازدید و کسب درآمد محدود نمی‌شود. رسانه، در هر قالب و بستری، با مسئولیت اجتماعی همراه است؛ مسئولیتی که ایجاب می‌کند در کنار زیبایی‌ها، رنج‌ها، نابرابری‌ها و واقعیت‌های دشوار زندگی مردم نیز دیده شوند.

دوربینی که می‌تواند رونق یک رستوران را نشان دهد، می‌تواند از دانش‌آموزی هم روایت کند که سال‌هاست اجازه ورود به مکتب را ندارد. دوربینی که جاده‌های کوهستانی و مناظر طبیعی را ثبت می‌کند، می‌تواند سراغ خانواده‌هایی برود که محرومیت دخترانشان از آموزش، امید و برنامه‌های آینده آنان را تحت تأثیر قرار داده است. این دو روایت در تضاد با یکدیگر نیستند؛ هر دو بخشی از افغانستان‌اند.

سکوت رسانه‌ای، تصویری ناقص از افغانستان می‌سازد

نگرانی اصلی، صرفاً تولید محتوای گردشگری یا سرگرمی نیست؛ مسئله، شکل‌گیری تصویری یک‌جانبه از افغانستان است که در آن زیبایی‌ها و جاذبه‌ها دیده می‌شوند، اما محدودیت‌ها و محرومیت‌های گسترده، به حاشیه می‌روند.

وقتی تولیدکنندگان محتوا از زندگی مردم سخن می‌گویند، اما از محرومیت زنان و دختران چیزی نمی‌گویند، مخاطب با تصویری ناقص از جامعه روبه‌رو می‌شود. چنین روایتی ممکن است ناخواسته به عادی‌سازی شرایطی کمک کند که بخش بزرگی از مردم افغانستان هر روز پیامدهای آن را تجربه می‌کنند.

به‌ویژه آن‌که محرومیت دختران از آموزش، موضوعی گذرا یا اختلافی سلیقه‌ای نیست؛ مسئله‌ای مرتبط با حق بنیادین آموزش، آینده نسل‌ها و توسعه اجتماعی و اقتصادی افغانستان است. سکوت در برابر چنین وضعیتی، دست‌کم از منظر مسئولیت اجتماعی، پرسش‌برانگیز است.

البته روایت این واقعیت‌ها لزوماً به معنای فعالیت سیاسی یا قرارگرفتن در برابر یک جریان خاص نیست. گاهی یک گزارش ساده از وضعیت یک خانواده، گفت‌وگو با دختری که از تحصیل بازمانده یا ثبت روایت معلمی که امکان تدریس ندارد، می‌تواند صدایی باشد برای کسانی که فرصت سخن‌گفتن ندارند. مهم آن است که این روایت‌ها با دقت، صداقت، رعایت امنیت افراد و احترام به کرامت انسانی تهیه شوند.

درآمدزایی و جمع‌آوری کمک؛ مسئولیتی فراتر از بازدید

بخش دیگری از این مسئله به شیوه درآمدزایی و جمع‌آوری کمک‌های مالی از طریق شبکه‌های اجتماعی مربوط می‌شود. تولید محتوا می‌تواند منبع درآمد باشد و فعالیت‌های خیریه نیز می‌توانند به خانواده‌های نیازمند کمک کنند؛ اما هر دو حوزه به شفافیت و پاسخ‌گویی نیاز دارند.

مخاطبانی که با تماشای محتوا، پرداخت کمک یا حمایت مالی مشارکت می‌کنند، حق دارند بدانند منابع مالی چگونه به دست آمده و در چه مسیری هزینه شده است. اگر کمک‌ها به نام خانواده‌های نیازمند یا گروه‌های آسیب‌پذیر جمع‌آوری می‌شوند، باید درباره میزان کمک‌های دریافت‌شده، نحوه توزیع و نتایج آن توضیح روشن ارائه شود.

اعتماد عمومی سرمایه‌ای ارزشمند است و نباید از آن برای کسب شهرت یا درآمد بدون پاسخ‌گویی استفاده شود. مسئولیت اخلاقی تولیدکنندگان محتوا ایجاب می‌کند که میان فعالیت تجاری، کار رسانه‌ای و اقدامات خیریه مرزهای روشن و قابل ارزیابی وجود داشته باشد.

خطاب به یوتیوب، تیک‌تاک و متا

از شرکت‌های یوتیوب، تیک‌تاک و متا، مالک فیس‌بوک و اینستاگرام، نیز انتظار می‌رود در سیاست‌های مربوط به محتوا و سازوکارهای حمایت از کاربران، وضعیت خاص زنان و دختران افغانستان را در نظر بگیرند.

این پلتفرم‌ها نقش مهمی در شکل‌دهی به فضای عمومی و تعیین میزان دیده‌شدن روایت‌ها دارند. از آن‌ها می‌خواهیم با معیارهای شفاف و سازوکارهای منصفانه، از انتشار محتوای مستند درباره نقض حقوق بشر حمایت کنند، امکان دسترسی و دیده‌شدن صدای زنان و دختران محروم از آموزش را تقویت کنند و در برابر آزار، تهدید و سرکوب دیجیتال فعالان و تولیدکنندگان محتوای زن، پاسخ‌گو باشند.

همچنین لازم است سیاست‌های نظارت بر محتوا به‌گونه‌ای اجرا شوند که روایت‌های حقوق بشری و مستند، صرفاً به دلیل پرداختن به موضوعات حساس افغانستان، بی‌دلیل محدود یا حذف نشوند. حمایت از آزادی بیان باید با حفاظت از امنیت کاربران و جلوگیری از سوءاستفاده از این فضا همراه باشد.

افغانستان را با همه واقعیت‌هایش روایت کنید

افغانستان فقط سرزمین مناظر زیبا، جاذبه‌های گردشگری و رستوران‌های پرمخاطب نیست. این سرزمین، خانه دخترانی نیز هست که از حق آموزش محروم شده‌اند؛ زنانی که با محدودیت‌های گسترده روبه‌رو هستند؛ خانواده‌هایی که نگران آینده فرزندان خودند و نسلی که فرصت‌های رشد و شکوفایی‌اش هر روز محدودتر می‌شود.

از یوتیوبرها، بلاگرها و همه تولیدکنندگان محتوای افغانستانی انتظار می‌رود در کنار معرفی زیبایی‌ها و ظرفیت‌های کشور، از روایت واقعیت‌های دشوار جامعه نیز غافل نشوند. قرار نیست دوربین‌ها تنها رنج را ثبت کنند؛ اما نباید چنان از رنج فاصله بگیرند که گویی چنین واقعیتی وجود ندارد.

افغانستان بدون حضور، مشارکت و حقوق برابر زنان، تصویری کامل از جامعه خود نیست. رسانه‌ای که صدای دخترانش را نشنود و محرومیت آنان را نبیند، هر اندازه هم پربازدید باشد، نمی‌تواند ادعای بازتاب همه‌جانبه حقیقت را داشته باشد.

دوربین‌ها را فقط به سوی سفره‌ها، رستوران‌ها و مناظر طبیعی نچرخانید؛ گاهی لنز دوربین را به سوی دروازه‌های بسته مکاتب دخترانه بگیرید. شاید مهم‌ترین حقیقت امروز افغانستان، درست پشت همان دروازه‌ها پنهان مانده باشد.

📢 وقتی صدای افغانستان خاموش شود، تاریخ خاموش می‌ماند…

خبرگزاری شانا؛ صدای افغانستان

ما را دنبال کنید: