خوست؛ مرگ دانش‌آموز و بحران سلامت روان

مرگ یک دانش‌آموز ۱۷ ساله در ولایت خوست، بار دیگر نگرانی‌ها درباره وضعیت سلامت روان نوجوانان در افغانستان را برجسته کرده است. این رویداد در حالی رخ می‌دهد که گزارش‌های پیشین از موارد متعدد مرگ و اقدام به خودکشی در این ولایت حکایت دارند.

منابع محلی روز دوشنبه، ۱۸ عقرب، اعلام کردند که این دانش‌آموز به نام شهیدالله در مرکز خوست جان باخته است. به گفته منابع، او در صنف دهم یک مکتب خصوصی درس می‌خواند. علت و جزئیات این رویداد تاکنون مشخص نشده است.

خوست؛ فراتر از یک رویداد منفرد

گزارش‌های پیشین از خوست نشان می‌دهد که موارد مرتبط با خودکشی در این ولایت به نگرانی جدی تبدیل شده است.

تلویزیون آمو در گزارشی در دوم اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که دست‌کم ۱۴ نفر طی یک ماه در خوست بر اثر خودکشی جان باخته‌اند. این رسانه به نقل از منابع بیمارستان ولایتی خوست نوشت که در برخی هفته‌ها، به‌طور میانگین تا ۱۰ مورد مرتبط با خودکشی به این مرکز درمانی مراجعه می‌کنند.

آمو تأکید کرده است که این آمار مقدماتی است و احتمال دارد همه موارد را دربر نگیرد. در این گزارش، مشکلات اقتصادی، بیکاری و فشارهای اجتماعی از جمله عواملی معرفی شده‌اند که خانواده‌ها و منابع محلی درباره وضعیت جوانان مطرح کرده‌اند.

این اطلاعات اگرچه تصویر نگران‌کننده‌ای از وضعیت خوست ارائه می‌کند، برای تعیین میزان دقیق شیوع خودکشی یا اثبات روند افزایشی آن کافی نیست. نبود آمار منظم و قابل مقایسه، یکی از موانع اصلی ارزیابی این مسئله است.

تصویری گسترده‌تر از سلامت روان نوجوانان

یافته‌های یک پژوهش علمی منتشرشده در نشریه معتبر «جاما نتورک اوپن» در سال ۲۰۲۲، ابعاد دیگری از وضعیت سلامت روان نوجوانان را نشان می‌دهد.

این پژوهش که وضعیت ۳۷۶ نوجوان در کابل را در سال ۲۰۲۱ بررسی کرده، نشان داد که ۲۸.۲ درصد شرکت‌کنندگان در معرض خطر قابل توجه مشکلات روان‌پزشکی قرار داشتند. حدود نیمی از آنان نیز معیارهای احتمالی اختلال استرس پس از سانحه، افسردگی یا اضطراب را داشتند.

پژوهشگران تأکید کرده‌اند که این مطالعه به کابل محدود بوده و به دلیل محدودیت‌های نمونه‌گیری، نمی‌توان نتایج آن را به تمام نوجوانان افغانستان تعمیم داد. با این حال، یافته‌ها ضرورت توجه جدی به سلامت روان نسل نوجوان را نشان می‌دهد.

گزارش سالانه یونیسف برای سال ۲۰۲۵ نیز اعلام کرده است که بیش از ۲۴ درصد کودکان پنج تا ۱۷ سال در افغانستان اضطراب را تجربه می‌کنند؛ رقمی که این نهاد آن را حدود ۱۰ برابر میانگین جهانی توصیف کرده است.

یونیسف همچنین اعلام کرده که در سال ۲۰۲۵، حدود ۳۲۹ هزار نفر از خدمات ساختاریافته سلامت روان و حمایت روانی‌اجتماعی در مراکز ویژه کودکان، مدارس و مراکز درمانی بهره‌مند شده‌اند.

این نهاد در همین گزارش از نقشه‌برداری خدمات سلامت روان کودکان و نوجوانان و تدوین «برنامه اقدام ملی سلامت روان کودکان و نوجوانان» خبر داده است.

فاصله میان برنامه‌ها و نیازهای واقعی

وجود برنامه اقدام ملی و ارائه خدمات حمایتی از سوی یونیسف و شرکای آن، نشان می‌دهد که تلاش‌هایی برای پاسخ‌گویی به نیازهای روانی کودکان و نوجوانان در افغانستان جریان دارد؛ اما گستردگی نیازها و دسترسی نابرابر به خدمات، همچنان چالش‌برانگیز است.

محدودیت‌های طالبان بر آموزش دختران، اشتغال زنان و مشارکت اجتماعی آنان نیز بر شرایط عمومی خانواده‌ها و چشم‌انداز نسل جوان تأثیر گذاشته است. یونیسف در گزارش سالانه خود تأکید کرده است که ممنوعیت آموزش دختران پس از صنف ششم، بیش از ۲.۲ میلیون دختر را تحت تأثیر قرار داده است.

در کنار این محدودیت‌ها، فقر، بیکاری، بحران‌های انسانی و پیامدهای چند دهه جنگ، زمینه‌های آسیب‌پذیری اجتماعی و روانی را تشدید کرده‌اند. با این حال، هیچ‌یک از این عوامل را نمی‌توان بدون بررسی اختصاصی، علت مرگ شهیدالله یا دیگر قربانیان معرفی کرد.

مسئولیت رژیم طالبان در این زمینه تنها به اعلام برنامه‌های صحی محدود نمی‌شود. انتشار آمار شفاف، فراهم‌کردن خدمات مشاوره‌ای، تقویت مراکز درمانی و ایجاد سازوکارهای حمایتی برای نوجوانان، از اقداماتی است که باید به‌صورت عملی و قابل ارزیابی دنبال شود.

مرگ این دانش‌آموز، در کنار گزارش‌های متعدد از خوست، پرسشی جدی درباره میزان دسترسی نوجوانان به حمایت‌های روانی و اجتماعی مطرح می‌کند؛ پرسشی که پاسخ آن به تحقیقات مستقل، آمار دقیق و مسئولیت‌پذیری نهادهای مسئول نیاز دارد.

📢 وقتی صدای افغانستان خاموش شود، تاریخ خاموش می‌ماند…

خبرگزاری شانا؛ صدای افغانستان

ما را دنبال کنید: