حرکت فکری افغان‌ها: ۱۵ اگست روز پرسش و محاسبه تاریخی است

حرکت فکری افغان‌ها در پنجمین سالگرد سقوط جمهوری اسلامی افغانستان، ۱۵ اگست را «روز سیاه در تاریخ معاصر افغانستان» و هم‌زمان «روز پرسش، حساب و محاسبه تاریخی» خوانده و خواستار بررسی همه‌جانبه عوامل سیاسی و راهبردی منتهی به سقوط نظام پیشین شده است.

در اعلامیه این حرکت که روز ۱۵ اگست ۲۰۲۶ منتشر شده، آمده است که افغانستان پنج سال پیش با یکی از عمیق‌ترین تحولات سیاسی تاریخ معاصر خود روبه‌رو شد. این نهاد تأکید کرده است که جمهوری اسلامی افغانستان، با وجود کاستی‌ها و مشکلات، زمینه‌هایی برای آزادی بیان، مشارکت سیاسی، آموزش و کار زنان و دختران، فعالیت‌های مدنی و حاکمیت قانون فراهم کرده بود.

سقوط جمهوری؛ فراتر از یک شکست نظامی

حرکت فکری افغان‌ها تأکید کرده است که سقوط جمهوری در ۱۵ اگست ۲۰۲۱ نباید تنها به‌عنوان یک شکست نظامی تفسیر شود. به باور این جریان، مجموعه‌ای از عوامل سیاسی و راهبردی، از جمله توافق‌نامه دوحه، تصمیم‌های سیاسی، معاملات پنهان و غیرشفاف، مدیریت نادرست، بی‌اعتمادی ملی و اشتباهات راهبردی، در فروپاشی نظام نقش داشته‌اند.

این حرکت خواستار بررسی دقیق این عوامل شده و پرسیده است که چگونه نظامی که طی سال‌ها بر پایه فداکاری نیروهای امنیتی و مردم افغانستان شکل گرفته بود، با چنین سرعتی به سوی سقوط سیاسی حرکت کرد. همچنین بر ضرورت روشن‌شدن تصمیم‌هایی که درباره آینده افغانستان گرفته شد و تعیین مسئولیت افراد و جریان‌های دخیل در آن تصمیم‌ها تأکید شده است.

مردم؛ اصلی‌ترین قربانیان سقوط

در اعلامیه آمده است که سنگین‌ترین هزینه سقوط جمهوری را مردم افغانستان پرداختند. به گفته این جریان، هزاران خانواده در جریان جنگ قربانی شدند، شمار زیادی از جوانان در مسیر دفاع و تأمین امنیت کشور جان باختند و میلیون‌ها شهروند با آینده‌ای نامعلوم و همراه با بی‌اعتمادی و نگرانی روبه‌رو شدند.

حرکت فکری افغان‌ها افزوده است که سقوط جمهوری، آرزوی داشتن افغانستانی باثبات، قانون‌مدار و فراگیر را با چالش‌های جدی مواجه کرد و پیامدهای سیاسی و اجتماعی آن همچنان بر زندگی مردم این کشور تأثیرگذار است.

تأکید بر بررسی اسناد و تعیین مسئولیت‌ها

این جریان سیاسی و فکری تأکید کرده است که تاریخ افغانستان نباید صرفاً بر مبنای شعارهای احساسی روایت شود. در اعلامیه آمده است که ۱۵ اگست باید فرصتی برای بررسی اسناد، ارزیابی تصمیم‌ها، تعیین مسئولیت‌ها و روشن‌کردن حقیقت تاریخی باشد.

حرکت فکری افغان‌ها بر این باور است که ملت‌ها زمانی می‌توانند از اشتباهات گذشته درس بگیرند که با رویدادهای تاریخی با انصاف، حقیقت‌جویی و مسئولیت‌پذیری برخورد کنند و زمینه پاسخ‌گویی درباره تصمیم‌های سرنوشت‌ساز گذشته را فراهم سازند.

تأکید بر نقش مردم در آینده سیاسی افغانستان

در بخش دیگری از اعلامیه، حرکت فکری افغان‌ها تأکید کرده است که آینده افغانستان نباید بدون اراده مردم این کشور و در نتیجه معاملات پنهانی، تصمیم‌های تحمیلی یا توافق‌های غیرشفاف تعیین شود.

این جریان، نظام سیاسی آینده افغانستان را نیازمند اتکا بر اراده مردم، تفاهم ملی، عدالت، حقوق بشر، حاکمیت قانون، مشارکت سیاسی و شمول اجتماعی دانسته است.

حرکت فکری افغان‌ها همچنین از مردم افغانستان خواسته است با وجود اختلافات سیاسی و فکری، برای منافع ملی، صلح، عدالت، آموزش، آزادی، حقوق بشر و ایجاد آینده‌ای عادلانه و فراگیر، مواضع مشترک خود را تقویت کنند.

یادبود قربانیان و تأکید بر آینده

در پایان اعلامیه آمده است که پنجمین سالگرد سقوط جمهوری باید یادآور همه افغان‌هایی باشد که برای آزادی، عدالت، آموزش، پیشرفت، امنیت و ایجاد افغانستانی قانون‌مدار مبارزه و فداکاری کردند.

این جریان تأکید کرده است که ۱۵ اگست تنها روز سقوط یک نظام نیست، بلکه باید به روز پرسش، حساب و محاسبه تاریخی تبدیل شود؛ روزی برای بررسی گذشته و تأکید بر این اصل که آینده افغانستان باید به دست مردم این کشور و با احترام به حقوق مشروع همه شهروندان ساخته شود.