نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
دانشآموزان در مکاتب، مدارس دینی و مراکز آموزشی غیررسمی با ضربوشتم، تحقیر و ترس مواجهاند؛ شرایطی که سلامت آموزشی و روانی کودکان را بهشدت در معرض خطر قرار داده است.
اگرچه طالبان بهطور رسمی رفتن پسران به مکتب را ممنوع نکردهاند، اما محدودیتهای گسترده علیه زنان، عملاً کل نظام آموزشی افغانستان را مختل کرده است. طالبان پس از بازگشت به قدرت در ماه آگست ۲۰۲۱، آموزش دختران در مقطع متوسطه را متوقف کردند و در دسامبر ۲۰۲۲ این ممنوعیت را به دانشگاهها نیز گسترش دادند.
این سیاستها، همراه با اخراج معلمان زن پس از ممنوعیت اشتغال زنان و جایگزینی آنان با مردان فاقد صلاحیت حرفهای، به وخامت بیشتر نظام آموزشی کشور انجامیده است.
اوایل سال جاری، ویدیویی از لتوکوب یک پسر توسط معلم یک مدرسه دینی در قندهار بهعلت نوشتن «۱۳» بهجای «۳۱» بهطور گسترده منتشر شد. این ویدیو نمادی از افزایش مجازاتهای بدنی و ناامنشدن محیطهای آموزشی است؛ وضعیتی که کودکان را در معرض آسیبهای جدی آموزشی و روانی قرار میدهد.
در مکاتب، مدارس دینی و مراکز آموزشی غیررسمی، کودکان ـ بهویژه دانشآموزان کمسن ـ اغلب با آموزش اجباری و مجازات بدنی روبهرو هستند. دانشآموزان میگویند از زمان بازگشت طالبان به قدرت، استفاده از تنبیه بدنی، تحقیر و ایجاد فضای ترس افزایش یافته است. این شیوهها ناقض معیارهای بینالمللی حقوق کودک بوده و مانع یادگیری در محیطی امن و حمایتی میشود.
سازمان دیدهبان حقوق بشر (Human Rights Watch) گزارش داده است که سیاستهای طالبان این چالشها را تشدید کرده و بیش از پیش کیفیت و دسترسی به آموزش را تضعیف کرده است.
برخی خانوادهها میگویند بدرفتاری با کودکان به امری عادی تبدیل شده و آنان توان مقابله با آن را ندارند. محمد سلیم، باشنده ولایت هلمند، میگوید دو فرزندش در تنها مدرسه فعال منطقهشان درس میخوانند. او افزوده است: «آنها بارها از کتکخوردن شکایت کردهاند، اما نمیتوانم با معلمان صحبت کنم. اگر شکایت کنم، ممکن است اوضاع بدتر شود. مردم اینجا باور دارند کودکان باید با فشار بیاموزند؛ اگر این را نپذیرم، مجبور میشوم آنها را از مدرسه بیرون کنم.»
در ولسوالی نیش ولایت قندهار، سید رحیم میگوید پسر ۱۰ سالهاش پس از چندینبار لتوکوب بهدلیل انجام ندادن تکالیف، از رفتن به مکتب بهشدت میترسد. به گفته او، این تجربه فرزندش را عملاً از آموزش دور کرده است.
احمد ضیا، دانشآموز صنف دهم در قندهار، میگوید بارها بهدلیل ناتوانی در حفظ درسها مورد تنبیه شدید قرار گرفته است. او میافزاید: «هر بار که مشکل دارم، استادم مرا کتک میزند. این وضعیت حس ناامیدی ایجاد میکند. یادگیری با اجبار ناممکن است؛ معلمان باید راههای بهتری برای تشویق ما پیدا کنند.»
سیاستهای طالبان و برکناری معلمان زن
یک کارشناس آموزش در کابل که بهدلیل نگرانیهای امنیتی نخواست نامش فاش شود، میگوید بازگشت طالبان شرایط آموزشی را بدتر کرده است. به گفته او، برکناری معلمان زن باعث شده بسیاری از مکاتب با کمبود نیروی متخصص روبهرو شوند یا به معلمان مرد فاقد صلاحیت ـ بهویژه در مضامین فنی و علوم ـ متکی باشند. معلمان با تجربه نیز تأکید میکنند که بسیاری از آموزگاران تازهگماردهشده فاقد آموزش حرفهای، از جمله دانش روانشناسی کودک و روشهای نوین تدریس هستند.
یک معلم در لیسه احمدشاهی قندهار که نخواست نامش فاش شود، میگوید: «کتکزدن کودکان نه از نظر قانونی و نه از دیدگاه دینی پذیرفتنی است. بسیاری از معلمان بیتجربه نمیدانند چگونه درست تدریس کنند و ترس ایجادشده در دانشآموزان به مانعی جدی در برابر یادگیری تبدیل میشود. سیاستهای طالبان این مشکل را تشدید کرده و نیاز فوری به آموزش و بهکارگیری معلمان مسلکی وجود دارد.»
دانشآموزان میگویند نبود استادان متخصص باعث ناقصماندن تدریس شده و آنان را به خودآموزی وادار کرده است. محمد، دانشآموز صنف دهم در کابل، میگوید: «از ۱۴ مضمون، تنها برای ۷ مضمون استاد داریم. ناچاریم به صنفهای خصوصی برویم، اما بسیاری از خانوادهها توان پرداخت آن را ندارند.»
صادق، دانشآموز صنف یازدهم، نیز میگوید: «افرادی را برای تدریس فیزیک و کیمیا میآورند که نه تخصص دارند و نه دانش کافی. با چنین معلمانی نمیتوان برای امتحان دانشگاه آماده شد.»
ریاست امر به معروف رژیم طالبان در تخار با احضار ۳۷ تن از اساتید دانشگاه، آنان را ملزم به رعایت معیارهای ظاهری و گذاشتن ریش مطابق با سنت کرد. در این نشست که با حضور رئیس دانشگاه برگزار شد، از اساتید تعهد کتبی اخذ گردید که دستورات این اداره را اجرا کنند. برخی اساتید این رویکرد را مانع تمرکز بر فعالیتهای علمی میدانند.
در اقدامی متهورانه، مکتب آنلاین گوهرشاد بیگم سومین دور فراغت دانشآموزان خود را بهصورت مخفیانه در یک کارگاه صنایع دستی در کابل جشن گرفت. این مراسم با حضور پرشور دخترانی برگزار شد که با وجود خطرات امنیتی، از ولایات دوردست برای دریافت تصدیقنامه به پایتخت سفر کرده بودند تا اراده خود را در برابر انسداد آموزشی رژیم طالبان به نمایش بگذارند.
خبرگزاری شانا سومین مرحله کارگاه آموزشی «صدای زنان افغانستان» را با تدریس استاد شریف ولید به پایان رساند. در این دوره، استاد ولید تجربیات دههها فعالیت حرفهای خود را برای تقویت مهارتهای مسلکی بانوان تشریح کرد. این برنامه که با هدف حمایت از حق آموزش دختران و مقابله با محدودیتهای رژیم طالبان برگزار میشود، با استقبال گسترده شرکتکنندگان و دانشجویان روبرو شده است.
گاهی زندگی درهایش را بیرحمانه میبندد؛ درست همانجا که خیال میکنی همهچیز تمام شده، نوری از جایی دور پیدا میشود. روایت حمیدی، قصهٔ دختریست که از پشت پنجرههای بستهٔ مکتب، دوباره راهی به سوی روشنایی یافت؛ راهی که با گوهرشاد بیگم آغاز شد و امید را به قلبش برگرداند.