محمد محقق: تفاوت ما با طالبان، جایگاه عقل است

حاجی محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، در یادداشتی که در صفحه فیس‌بوک خود منتشر کرد، به پرسشی پاسخ داد که به گفته او بارها از سوی خبرنگاران مطرح شده است؛ اینکه تفاوت او با گروه طالبان در چیست.

محقق در این یادداشت نوشت که برخی خبرنگاران این پرسش را با این پیش‌فرض مطرح کرده‌اند که چون او نیز روحانی است، از نظر ماهیت با طالبان یکسان است و تفاوتی میان آن‌ها وجود ندارد. او در پاسخ به این برداشت، به اظهاراتی از محمد خالد حنفی، وزیر امر بالمعروف و نهی از منکر و سمع شکایات طالبان، استناد کرد.

بر پایه نوشته محقق، حنفی در اظهارات خود گفته است که در شریعت اسلام، عقل، منطق و تحقیق جایگاهی ندارند. محقق در ادامه یادداشت خود نوشت که در حکومتی که برای عقل، استدلال و تحقیق جایگاهی قائل نباشد، جامعه جهانی باید بر همین اساس، ماهیت طرف مقابل خود را ارزیابی کند و افزود که باید دید مسیر افغانستان زیر حاکمیت طالبان به کجا خواهد رفت.

محقق در بخش دیگری از یادداشت خود، دیدگاه خود را درباره جایگاه عقل تشریح کرد. او نوشت که عقل، وجه تمایز انسان از سایر موجودات است و آن را «رسول باطنی» توصیف کرد که به باور او، خداوند این نعمت را ویژه انسان قرار داده است.

محقق با اشاره به یک قاعده در فقه اسلامی مبنی بر ملازمه میان حکم عقل و حکم شرع، نوشت که هر حکمی در تضاد با عقل باشد، از دیدگاه او مبنای شرعی محکمی نخواهد داشت.

وی این نکته را تفاوت اصلی میان دیدگاه خود و رویکرد طالبان عنوان کرد و یادداشت خود را با عبارت «فتأمل» به پایان رساند؛ عبارتی که خواننده را به تأمل بیشتر در مطلب دعوت می‌کند.

این یادداشت در شرایطی منتشر شده که موضوع جایگاه عقل، اجتهاد و تحقیق در برابر رویکردهای سنتی به شریعت، یکی از موضوعات مورد بحث میان طیف‌های گوناگون سیاسی و دینی افغانستان است و بارها در گفتگوهای مرتبط با شیوه حکومت‌داری طالبان مطرح شده است.