جمعه‌خان فاتح در برابر طالبان؛ نبرد بر سر فرماندهی نسی

در بدخشان، اختلاف میان یک فرمانده محلی و رهبری طالبان پس از ماه‌ها تنش و صف‌آرایی، به درگیری مسلحانه کشیده شده است. ولسوالی نسی اکنون صحنه رویارویی نیروهای جمعه‌خان فاتح با نیروهای طالبان است؛ درگیری‌ای که علاوه بر کنترل این منطقه کوهستانی، پرسش‌هایی درباره اختلافات درونی طالبان و توانایی این گروه برای مدیریت فرماندهان محلی مطرح کرده است. گزارش‌های منتشرشده از کشته و زخمی‌شدن نیروهای دو طرف و ادامه درگیری‌ها در بخش‌هایی از نسی حکایت دارد.

این تنش‌ها زمانی به درگیری مسلحانه انجامید که جمعه‌خان فاتح، از فرماندهان بانفوذ طالبان در بدخشان، پس از مدتی حضور در کابل، در اواخر ماه گذشته به زادگاهش بازگشت. بازگشت او در شرایطی صورت گرفت که اختلاف میان او و رهبری طالبان بر سر نحوه اداره و کنترل منطقه همچنان ادامه داشت.

درگیری‌های اخیر از شام ۱۱ آگست در ولسوالی نسی آغاز شد. بر اساس گزارش‌ها، در نخستین درگیری میان قطعات ویژه طالبان و افراد وابسته به فاتح، هفت عضو نیروهای ویژه طالبان کشته و ۱۱ تن دیگر زخمی شدند. در سوی مقابل نیز یک تن از افراد فاتح کشته و سه تن زخمی شدند. این آمار تاکنون از سوی منابع مستقل به‌گونه جداگانه تأیید نشده و طالبان نیز درباره جزئیات تلفات موضع روشنی ارائه نکرده‌اند.

با ادامه درگیری، دامنه عملیات گسترده‌تر شد. گزارش‌های رسانه‌ای از اعزام نیروهای طالبان به نسی و استفاده از تجهیزات نظامی و حملات هوایی علیه مواضع افراد فاتح خبر داده‌اند. در مقابل، منابع محلی از مقاومت نیروهای فاتح و درگیری در مناطق مختلف این ولسوالی گزارش داده‌اند.

با توجه به محدودیت دسترسی و دشواری ارتباط با منطقه، بخش قابل توجهی از گزارش‌ها درباره وضعیت میدان جنگ هنوز به‌صورت مستقل قابل راستی‌آزمایی نیست.

این رویارویی تنها به کنترل یک پاسگاه یا بخش محدودی از نسی محدود نمی‌شود. ریشه بحران به اختلافات گسترده‌تر میان فاتح و ساختار رهبری طالبان بازمی‌گردد. فاتح در پیامی خطاب به فصیح‌الدین فطرت، رییس ستاد ارتش طالبان، گفته است که با اصل حاکمیت طالبان مشکلی ندارد و اختلاف او با نیروهایی است که از بیرون به منطقه اعزام شده‌اند. او با این موضع تلاش دارد درگیری را نه جنگ علیه طالبان، بلکه اعتراض به نحوه برخورد رهبری این گروه با نیروهای محلی خود معرفی کند.

ادامه درگیری نشان می‌دهد که اختلاف میان دو طرف به مرحله‌ای رسیده که گفت‌وگوهای داخلی نتوانسته است آن را حل کند. برای رهبری طالبان، مسئله تنها جمعه‌خان فاتح نیست؛ حضور یک نیروی مسلح محلی که حاضر نباشد به‌طور کامل از فرمان مرکزی پیروی کند، می‌تواند برای دیگر فرماندهان محلی نیز پیامد داشته باشد. از همین رو، عقب‌نشینی طالبان از برخورد نظامی می‌تواند برای این گروه هزینه سیاسی و امنیتی داشته باشد.

در سوی دیگر، فاتح نیز با وضعیت دشواری روبه‌رو است. ادامه مقاومت مسلحانه در منطقه‌ای کوهستانی می‌تواند فشار بیشتری بر طالبان وارد کند، اما اگر نیرو و تجهیزات بیشتری به منطقه اعزام شود، توان نظامی افراد او ممکن است در بلندمدت محدود شود.

در این شرایط، میزان قدرت فاتح تنها به شمار نیروهای مسلحش وابسته نیست و حفظ انسجام نیروها، حمایت محلی و امکان ادامه حضور سیاسی و نظامی او نیز اهمیت دارد.

هم‌زمان، گزارش‌ها از تلاش برای بازکردن مسیر مذاکره حکایت دارد. طالبان در کنار گزینه نظامی، امکان پایان دادن به بحران از طریق توافق را نیز دنبال می‌کند. در صورت دستیابی به توافق، نحوه تعیین تکلیف نیروهای فاتح، میزان اختیارات او در منطقه و تضمین‌های امنیتی برای افراد نزدیک به او از موضوعات اصلی خواهد بود.

اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، احتمال ادامه عملیات طالبان و تلاش برای خلع سلاح کامل نیروهای فاتح افزایش خواهد یافت. جغرافیای کوهستانی نسی نیز می‌تواند روند عملیات را پیچیده‌تر کند و درگیری را از یک رویارویی کوتاه‌مدت به جنگی فرسایشی تبدیل کند. در چنین وضعیتی، غیرنظامیان نیز در معرض پیامدهای ادامه درگیری قرار خواهند گرفت؛ به‌ویژه اگر محدودیت رفت‌وآمد و ارتباطات در منطقه ادامه داشته باشد.

آخرین وضعیت درگیری

درگیری در نسی همچنان ادامه دارد و گزارش‌های تازه از اعزام نیروهای بیشتر طالبان، ادامه عملیات در بخش‌هایی از ولسوالی و افزایش فشار نظامی بر افراد جمعه‌خان فاتح حکایت دارد. هم‌زمان، تلاش‌ها برای بازگشت به مسیر مذاکره نیز ادامه یافته است. محدودیت دسترسی به منطقه باعث شده است جزئیات مربوط به وضعیت میدان و میزان تلفات دو طرف به‌صورت مستقل به‌طور کامل قابل تأیید نباشد. ادامه درگیری و محدودیت رفت‌وآمد در منطقه نیز نگرانی‌ها درباره پیامدهای آن بر زندگی غیرنظامیان را افزایش داده است.

آینده این رویارویی

با توجه به وضعیت موجود، آینده نسی را نمی‌توان با قطعیت پیش‌بینی کرد. سه مسیر اصلی در برابر دو طرف قرار دارد: رسیدن به توافق و مصالحه، ادامه عملیات نظامی برای خلع سلاح نیروهای فاتح، یا طولانی‌شدن درگیری و تبدیل آن به یک بحران فرسایشی.

اگر مذاکرات به نتیجه برسد، طالبان ممکن است برای جلوگیری از گسترش بحران به توافقی موقت با فاتح تن دهد. اما اگر رهبری طالبان به این جمع‌بندی برسد که ادامه حضور یک نیروی مسلح مستقل در نسی اقتدار مرکزی را تهدید می‌کند، ممکن است عملیات نظامی تا خلع سلاح کامل نیروهای فاتح ادامه پیدا کند.

در صورت طولانی‌شدن درگیری، نه فاتح لزوماً به پیروزی سریع خواهد رسید و نه طالبان در کوتاه‌ترین زمان قادر به کنترل کامل منطقه خواهد بود. در این حالت، نسی می‌تواند به نقطه‌ای فرسایشی برای هر دو طرف تبدیل شود.

درگیری نسی اکنون به آزمونی برای اقتدار مرکزی طالبان در برابر نفوذ یک فرمانده محلی تبدیل شده است. جمعه‌خان فاتح می‌گوید با اصل حاکمیت طالبان مخالف نیست و مشکلش با نیروهای اعزام‌شده به منطقه است؛ اما ادامه درگیری مسلحانه نشان می‌دهد که اختلاف میان او و رهبری طالبان دیگر در حد یک اعتراض داخلی باقی نمانده است.

برای طالبان، پایان این بحران تنها به معنای پایان درگیری در یک ولسوالی نیست؛ حفظ فرمان‌برداری و جلوگیری از شکل‌گیری مراکز قدرت مستقل در ساختار این گروه نیز مطرح است. برای فاتح نیز ادامه مقاومت، آزمونی برای میزان نفوذ او و توانایی‌اش در حفظ نیروها در برابر نیروی نظامی بزرگ‌تر خواهد بود.

از این رو، سرنوشت نسی تنها به نتیجه یک نبرد نظامی وابسته نیست و به کشمکش بر سر قدرت، فرمان و میزان استقلال نیروهای محلی نیز ارتباط دارد. اگر مذاکره بتواند این اختلاف را مهار کند، درگیری ممکن است موقتاً پایان یابد؛ اما در صورت بسته‌شدن راه گفت‌وگو، احتمال ادامه جنگ و افزایش هزینه‌های آن برای مردم بدخشان وجود دارد.

آنچه اکنون در نسی جریان دارد، می‌تواند نشان دهد طالبان تا چه اندازه توانسته‌اند اختلافات درونی خود را مدیریت کنند و در برابر فرماندهانی که حاضر به پذیرش کامل فرمان مرکزی نیستند، چه رویکردی در پیش خواهند گرفت.