وطن‌دوستی فراتر از شعار؛ مسئولیت شهروندی چه می‌شود؟

نادیه فضل، شاعر افغانستانی، در نوشته‌ای در صفحه اجتماعی خود، معنای وطن‌دوستی را به پرسش گرفته و گفته است که علاقه به یک سرزمین تنها با شعار، برافراشتن پرچم یا دلتنگی برای زادگاه نشان داده نمی‌شود؛ بلکه رفتار روزمره مردم، از رعایت پاکیزگی محیط تا احترام به آرامش و حقوق دیگران، نیز می‌تواند بیانگر این علاقه باشد.

او در این نوشته با تکیه بر تجربه شخصی خود از زندگی در کابل و آلمان، میان احساس تعلق به زادگاه و مسئولیت‌پذیری در برابر محیط زندگی پیوند برقرار کرده است. فضل می‌پرسد که آیا وطن فقط محل تولد و خاطرات کودکی است یا سرزمینی را نیز در بر می‌گیرد که انسان در آن زندگی می‌کند، کار می‌کند و در شکل‌دادن به نظم و آرامش آن سهم دارد.

از خاطرات کابل تا تجربه زندگی در آلمان

فضل در بخشی از نوشته خود از روزهایی یاد می‌کند که در کابل زندگی می‌کرده است. به گفته او، بارها شاهد بوده که مردم، از جمله خودش، زباله‌ها را در کوچه و خیابان می‌انداختند و صدای بلند موسیقی از مغازه‌ها و دکان‌ها، بدون توجه کافی به آرامش دیگران، بخشی از زندگی روزمره بود.

او می‌گوید پس از رفتن به آلمان، با رفتارهای متفاوتی روبه‌رو شده و دیده است که بسیاری از مردم پاکیزگی محیط و رعایت آرامش دیگران را بخشی از مسئولیت شهروندی خود می‌دانند. در برداشت او، همین رفتارهای روزمره نشان می‌دهد که احترام به محل زندگی و حقوق دیگران چگونه می‌تواند در عمل جلوه پیدا کند.

این مقایسه، روایت شخصی فضل از تجربه زندگی در دو محیط متفاوت است. او با اشاره به این تجربه‌ها، می‌خواهد توجه مخاطبان را از ابراز احساسات درباره وطن به رفتارهایی جلب کند که بر زندگی جمعی اثر می‌گذارند.

آیا وطن فقط زادگاه است؟

یکی از پرسش‌های محوری نوشته فضل این است که وطن را چگونه باید تعریف کرد: آیا وطن همان جایی است که انسان در آن به دنیا آمده و نخستین خاطراتش را ساخته است، یا جایی که اکنون در آن زندگی می‌کند و در ساختن آینده‌اش سهم دارد؟

او زادگاه را بخشی از هویت و ریشه‌های انسان می‌داند، اما تأکید می‌کند که سرزمینی که فرد در آن زندگی می‌کند نیز با رفتار و مسئولیت‌پذیری او معنا پیدا می‌کند. از نگاه او، می‌توان به زادگاه عشق ورزید و هم‌زمان از خود پرسید که برای بهترشدن آن چه کاری انجام داده‌ایم.

این نگاه، وطن‌دوستی را از یک احساس صرف فراتر می‌برد و آن را با مسئولیت‌های روزمره پیوند می‌دهد؛ مسئولیت‌هایی مانند رها نکردن زباله در محیط، رعایت آرامش دیگران، احترام به قانون و توجه به حقوق شهروندان دیگر.

وطن‌دوستی در رفتارهای روزمره

فضل در پایان نوشته خود از مخاطبان خواسته است دیدگاه‌شان را درباره معنای وطن و وطن‌دوستی بیان کنند. او می‌پرسد که آیا وطن جایی است که انسان در آن زاده شده یا جایی که در آن زندگی می‌کند و عشق به وطن را در کدام رفتارها می‌توان تشخیص داد.

نوشته او بحثی را پیش می‌کشد که فراتر از تعریف وطن به‌عنوان یک محدوده جغرافیایی یا محل تولد است: رابطه میان احساس تعلق، مسئولیت فردی و کیفیت زندگی جمعی. در این چارچوب، وطن‌دوستی تنها با سخن گفتن از سرزمین معنا نمی‌یابد؛ رفتارهایی که به حفظ محیط، رعایت حقوق دیگران و بهبود زندگی مشترک کمک می‌کنند نیز بخشی از این مفهوم‌اند.

فضل با دعوت مخاطبان به گفت‌وگو، از آنان خواسته است از شعارها فراتر بروند و درباره معنای عملی وطن‌دوستی بیندیشند.

به نظر شما، وطن کجاست؟ آیا وطن را بیش از هر چیز زادگاه و سرزمین نیاکان خود می‌دانید یا جایی که اکنون در آن زندگی می‌کنید؟ و مهم‌تر از همه، اگر قرار باشد عشق به وطن را نه در شعار، بلکه در رفتار روزمره بسنجیم، کدام رفتار را باید نشانه واقعی وطن‌دوستی بدانیم؟

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←