هرات زیر سایه تدابیر شدید طالبان

شهر هرات پس از بازداشت ده‌ها زن به دلیل نوع پوشش و انتشار مقررات تازه طالبان برای زنان، شاهد استقرار گسترده نیروهای امنیتی و ایجاد فضای شدید امنیتی بوده است. منابع محلی می‌گویند این تدابیر مانع برگزاری اعتراضات برنامه‌ریزی‌شده شده و همزمان گزارش‌هایی از کشته و زخمی شدن معترضان در روزهای گذشته نیز منتشر شده است.

همزمان با افزایش فشار طالبان بر زنان در هرات و بازداشت ده‌ها زن به دلیل نوع پوشش، این شهر در روزهای اخیر به صحنه تدابیر شدید امنیتی تبدیل شده است. استقرار گسترده جنگجویان طالبان، ایجاد ایست‌های بازرسی و نظارت بر رفت‌وآمد شهروندان موجب شده است که اعتراضات برنامه‌ریزی‌شده علیه سیاست‌های محدودکننده طالبان عملاً برگزار نشود؛ وضعیتی که نگرانی‌های تازه‌ای را درباره تشدید سرکوب آزادی‌های مدنی در افغانستان برانگیخته است.

شهر هرات در غرب افغانستان پس از موج تازه بازداشت زنان به اتهام رعایت نکردن پوشش مورد نظر طالبان، شاهد حضور گسترده نیروهای امنیتی طالبان و تشدید تدابیر کنترلی بوده است؛ اقدامی که به گفته ساکنان محلی، فضای شهر را به شدت امنیتی و پرتنش کرده است.

خبرگزاری فرانسه گزارش داده است که در روز جمعه، موترهای نظامی طالبان در نقاط مختلف شهر مستقر بودند و نیروهای مسلح در مناطقی که قرار بود شاهد برگزاری تجمعات اعتراضی باشند، گشت‌زنی می‌کردند. این حضور گسترده سبب شد تا فراخوان‌هایی که در روزهای گذشته برای برگزاری اعتراضات منتشر شده بود، عملاً به نتیجه نرسد.

یک آموزگار ۳۴ ساله هرات که به دلایل امنیتی نامش فاش نشده، به خبرگزاری فرانسه گفته است: «مردم تصمیم گرفتند از برگزاری تظاهرات صرف‌نظر کنند تا از خونریزی بیشتر جلوگیری شود.»

به گفته منابع محلی، از روز پنج‌شنبه شمار زیادی از نیروهای طالبان در نقاط مختلف شهر مستقر شده بودند و تدابیر امنیتی به گونه‌ای افزایش یافته بود که حتی رفت‌وآمد عادی شهروندان نیز با دشواری همراه شده بود.

این آموزگار افزوده است: «حتی جابه‌جایی تعداد اندکی از مردم از یک منطقه به منطقه دیگر نیز دشوار شده بود. فضای شهر بسیار سنگین و نگران‌کننده است.»

شاهدان عینی همچنین از افزایش چشمگیر گشت‌های موتورسوار طالبان، ایجاد ایست‌های بازرسی تازه و حضور نیروهای استخباراتی در سطح شهر خبر داده‌اند. یک باشنده ۲۷ ساله هرات گفته است که در بسیاری از خیابان‌ها موترهای شخصی مشکوکی حضور داشتند که سرنشینان آن با لباس غیرنظامی، مردم را زیر نظر می‌گرفتند.

او گفته است: «نیروهای مسلح همه جا دیده می‌شدند. وضعیت وحشتناک بود. در هر خیابان چندین نفر مردم را زیر نظر داشتند و احساس می‌شد که همه حرکات شهروندان کنترل می‌شود.»

افزایش تدابیر امنیتی در هرات در حالی صورت گرفته است که اداره امر به معروف و نهی از منکر طالبان از هفته گذشته کارزار تازه‌ای را برای اجرای محدودیت‌های پوششی بر زنان آغاز کرده است.

بر اساس گزارش هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، دست‌کم ۳۰ زن در روزهای شنبه و یک‌شنبه در شهر هرات به دلیل آنچه «رعایت نکردن حجاب» عنوان شده، بازداشت شده‌اند. این بازداشت‌ها واکنش‌های گسترده‌ای را در میان فعالان حقوق بشر و نهادهای بین‌المللی برانگیخته است.

در میان بازداشت‌شدگان، یک کارمند زن مرتبط با سازمان پزشکان بدون مرز نیز حضور داشته است. این سازمان تأیید کرده که کارمندش به مدت دو روز در بازداشت طالبان بوده و پس از آن آزاد شده است.

پزشکان بدون مرز اعلام کرده است که پیش از آزادی این زن، او، همسرش و شماری از اعضای خانواده‌اش مجبور شده‌اند تعهدنامه‌ای کتبی را امضا کنند که بر اساس آن، پوشش تعیین‌شده از سوی اداره امر به معروف و نهی از منکر طالبان را رعایت خواهند کرد.

این سازمان بین‌المللی با انتشار بیانیه‌ای، بازداشت کارمند خود را «نگران‌کننده» و «غیرقابل قبول» توصیف کرده و نسبت به پیامدهای چنین اقداماتی هشدار داده است.

در همین حال، گروهی از کارشناسان سازمان ملل متحد اعلام کرده‌اند که در جریان اعتراضات روز سه‌شنبه در محله جبرییل هرات، دست‌کم دو نفر کشته و بیش از ۲۰ تن دیگر زخمی شده‌اند. این کارشناسان از طالبان خواسته‌اند که درباره نحوه برخورد نیروهای امنیتی طالبان با معترضان پاسخ‌گو باشند.

با این حال، طالبان این ادعاها را رد کرده‌اند. مقام‌های محلی طالبان در هرات استفاده از سلاح علیه معترضان را انکار کرده و گفته‌اند که نیروهای این گروه تنها برای جلوگیری از برهم خوردن نظم عمومی اقدام کرده‌اند.

دو شاهد عینی که در تجمع روز سه‌شنبه حضور داشته‌اند، به خبرگزاری فرانسه گفته‌اند که ده‌ها مرد معترض پس از تیراندازی مستقیم نیروهای طالبان مجبور به ترک محل تجمع شدند.

از سوی دیگر، یک زن ۳۳ ساله هراتی گفته است که نیروهای طالبان در روزهای اخیر تلفن‌های همراه شهروندان را نیز مورد بازرسی قرار می‌دادند تا از هماهنگی احتمالی برای برگزاری تجمعات جلوگیری کنند.

او گفته است: «فضای امنیتی به اندازه‌ای شدید بود که مردم نتوانستند خود را سازمان‌دهی کنند و هیچ تظاهراتی برگزار نشد.»

همزمان با این تحولات، اداره امر به معروف و نهی از منکر طالبان در هرات فهرست جدیدی از مقررات مربوط به پوشش زنان را منتشر کرده است. در این دستورالعمل، استفاده از آرایش، نمایان بودن بخشی از مو، نپوشیدن جوراب و رعایت نکردن روبنده ممنوع اعلام شده است.

در اطلاعیه این اداره آمده است که تخطی از این مقررات می‌تواند به بازداشت، زندان یا اقدامات تنبیهی دیگر منجر شود.

طالبان از زمان بازگشت به قدرت در اوت ۲۰۲۱، محدودیت‌های گسترده‌ای را بر زنان و دختران افغانستان اعمال کرده‌اند. دختران از ادامه آموزش فراتر از صنف ششم محروم شده‌اند، زنان از بسیاری از مشاغل کنار گذاشته شده‌اند و حضور آنان در پارک‌ها، باشگاه‌های ورزشی و شماری از مکان‌های عمومی ممنوع شده است.

نهادهای حقوق بشری و سازمان‌های بین‌المللی بارها هشدار داده‌اند که سیاست‌های طالبان موجب حذف تدریجی زنان از عرصه عمومی و نقض گسترده حقوق بنیادین آنان شده است. با این حال، طالبان همواره این انتقادها را رد کرده و محدودیت‌های اعمال‌شده را بخشی از اجرای شریعت اسلامی دانسته‌اند.