تعطیلی دانشگاه کابل؛ آموزش در حاشیه تصمیم‌های طالبان

دانشگاه کابل اعلام کرده است که فعالیت‌های آموزشی دوره‌های لیسانس روزانه و شبانه و برنامه‌های فوق‌لیسانس از یک‌شنبه، ۲۴ عقرب، تا پنج‌شنبه، ۲۸ عقرب، متوقف می‌شود. این تصمیم در اطلاعیه دانشگاه که روز شنبه، ۲۳ عقرب، منتشر شده، آمده است؛ اما برای تعطیلی پنج‌روزه هیچ توضیح روشنی ارائه نشده است.

تعطیلی دانشگاه در سایه نشست ملاهای حامی طالبان

این اعلام در حالی صورت می‌گیرد که گزارش‌های رسانه‌ای از برنامه‌ریزی برای گردهمایی ملاهای حامی طالبان در دانشگاه کابل حکایت دارند. خبرگزاری راسک نوشته است که منابع آگاه، هدف نشست را اعلام حمایت از هبت‌الله آخوندزاده و افزایش فشار بر سراج‌الدین حقانی و دیگر مقام‌های ارشد طالبان برای اجرای کامل فرمان‌های رهبر این گروه عنوان کرده‌اند.

در گزارشی دیگر، هدف گردهمایی بررسی فرمان‌های هبت‌الله آخوندزاده، قانون امر به معروف و نهی از منکر و کتاب «عقیده اهل سنت و جماعت» عنوان شده است. برگزارکنندگان این نشست در گزارش‌های منتشرشده، آن را کنفرانسی علمی و پژوهشی درباره پیامدهای فرمان‌ها معرفی کرده‌اند. با این حال، جزئیات و هدف سیاسی نشست به‌طور مستقل تأیید نشده و روایت‌ها درباره انگیزه آن یکسان نیست.

هم‌زمان، گزارش‌ها و شهادت شماری از دانشجویان حاکی است که حدود یک هفته پیش، دانشجویان از خوابگاه دانشگاه کابل بیرون شده‌اند. به گفته منابع، شماری به خوابگاه دانشگاه پولی‌تخنیک منتقل شده و برخی دیگر ناچار به کرایه‌کردن اتاق در شهر شده‌اند. این جابه‌جایی در آستانه امتحان‌های پایان سمستر، دشواری‌های تازه‌ای برای دانشجویان ایجاد کرده است.

دانشگاه؛ نهاد آموزش یا محل برگزاری گردهمایی سیاسی؟

دانشگاه، پیش از هر چیز، نهادی عمومی برای آموزش، پژوهش و پرورش نیروی متخصص است؛ نه محلی که برنامه‌های سیاسی و تشکیلاتی یک گروه، روند عادی آن را متوقف کند. اگر تعطیلی دانشگاه و تخلیه خوابگاه برای اسکان مهمانان یک نشست صورت گرفته باشد، این پرسش جدی مطرح می‌شود که چرا هزینه برنامه‌ای مرتبط با ساختار قدرت طالبان باید بر دوش دانشجویان گذاشته شود.

دانشجویان حق دارند از دلیل تعطیلی، مدت توقف درس‌ها، وضعیت امتحان‌ها و سرنوشت محل اقامت‌شان آگاه باشند. انتقال اجباری از خوابگاه، تحمیل هزینه کرایه خانه و دورکردن دانشجویان از محیط تحصیل، بدون اطلاع‌رسانی شفاف و سازوکار جبران، حقوق و امنیت آموزشی آنان را در معرض آسیب قرار می‌دهد. مقام‌های دانشگاه و وزارت تحصیلات عالی طالبان باید توضیح دهند بر اساس کدام ضرورت آموزشی یا اداری چنین تصمیمی گرفته‌اند.

مسئله فقط پنج روز تعطیلی نیست؛ موضوع، اولویت‌گذاری نهادی است که باید منابع و امکاناتش در خدمت آموزش باشد. وقتی برنامه‌های یک گروه سیاسی یا مذهبی بر حضور دانشجویان، نظم دانشگاه و آمادگی آنان برای امتحان‌ها مقدم می‌شود، استقلال و کارکرد عمومی دانشگاه زیر سؤال می‌رود. هیچ نشست یا گردهمایی، حتی اگر عنوان علمی و پژوهشی داشته باشد، نمی‌تواند بدون پاسخ‌گویی، حقوق دانشجویان را نادیده بگیرد.

محدودیت آموزش؛ بحرانی فراتر از تعطیلی پنج‌روزه

این رویداد در کشوری رخ می‌دهد که طالبان از زمان بازگشت به قدرت، آموزش دختران بالاتر از دوره ابتدایی و تحصیل زنان در دانشگاه‌ها را ممنوع کرده‌اند. یونسکو در تازه‌ترین ارزیابی خود در سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است که حدود ۲.۴ میلیون دختر از آموزش متوسطه محروم مانده‌اند و محرومیت زنان و دختران از آموزش، نقض جدی حق بنیادین آنان برای یادگیری است.

محرومیت نظام‌مند زنان از آموزش عالی، به‌تنهایی بحران عمیقی در حق آموزش ایجاد کرده است؛ اکنون تعطیلی موقت دانشگاه و جابه‌جایی دانشجویان پسر نیز نشان می‌دهد که تصمیم‌های غیرشفاف و مصلحت‌های سیاسی می‌تواند بر روند آموزش عمومی و حقوق دانشجویان مرد نیز اثر بگذارد. این دو وضعیت از نظر دامنه و شدت یکسان نیستند، اما هر دو ضرورت حفاظت از دانشگاه به‌عنوان فضای آموزش و پژوهش را برجسته می‌کنند.

پاسخ‌گویی؛ مطالبه‌ای که طالبان نمی‌توانند نادیده بگیرند

تا زمان انتشار این گزارش، دانشگاه کابل و وزارت تحصیلات عالی طالبان توضیح روشنی درباره علت تعطیلی، تخلیه خوابگاه و ترتیبات جبران خسارت و اختلال آموزشی ارائه نکرده‌اند. همچنین برگزاری نشست و جزئیات اهداف سیاسی آن به‌طور مستقل تأیید نشده است. همین نبود شفافیت، مسئولیت مقام‌های طالبان را برای پاسخ‌گویی بیشتر می‌کند.

طالبان باید روشن کنند چرا یک دانشگاه عمومی باید برای میزبانی گردهمایی مورد حمایت این گروه تعطیل شود؛ چرا دانشجویان باید محل اقامت خود را ترک کنند و چه تضمینی وجود دارد که درس‌ها و امتحان‌های آنان بدون زیان ادامه یابد. اگر این تصمیم بدون ضرورت آموزشی و با اولویت‌دادن به برنامه‌های سیاسی گرفته شده باشد، اقدامی ناموجه و تعرضی جدی به حقوق دانشجویان و کارکرد عمومی دانشگاه است. آموزش حق شهروندان است، نه امتیازی که طالبان بتوانند آن را تابع برنامه‌ها و نیازهای سیاسی خود کنند.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←