طالبان شفاخانه خاتم‌النبیین را بستند؛ بیماران چه می‌شوند؟

طالبان روز شنبه، ۲۳ عقرب ۱۴۰۵، شفاخانه خصوصی خاتم‌النبیین در کابل را لاک‌ومهر کردند و فعالیت این مرکز درمانی متوقف شد؛ اقدامی که پس از اختلاف میان صاحب‌امتیاز شفاخانه و وزیر عدلیه طالبان بر سر واگذاری مدیریت آن صورت گرفت.

محمدجواد محسنی، صاحب‌امتیاز شفاخانه، در بیانیه‌ای گفته است که وزیر عدلیه طالبان در هفته گذشته از مدیریت این مرکز خواسته بود اداره و مدیریت شفاخانه را به او واگذار کند و هشدار داده بود در صورت مخالفت، فعالیت آن متوقف خواهد شد. محسنی می‌گوید این درخواست را به دلیل نداشتن مبنای قانونی نپذیرفته و پس از آن، شفاخانه به دستور وزیر عدلیه بسته شده است.

مرکزی با بیش از ۱۵ سال سابقه درمانی

شفاخانه خاتم‌النبیین بیش از ۱۵ سال در کابل فعالیت داشت و به‌ویژه در بخش بیماری‌های کلیه و ارولوژی به بیماران خدمات ارائه می‌کرد. محسنی گفته است این مرکز در یک ساختمان کرایه‌ای فعالیت داشت، وابستگی سیاسی یا حزبی نداشت و در بررسی‌های اخیر کمیسیون‌های مختلف، به‌عنوان یک مرکز درمانی معتبر شناخته شده بود.

تا زمان انتشار این گزارش، توضیح رسمی از سوی وزارت عدلیه طالبان درباره دلیل مسدودسازی شفاخانه یا مبنای حقوقی درخواست واگذاری مدیریت آن منتشر نشده است. در نتیجه، جزئیات اداری و حقوقی تصمیم طالبان و امکان اعتراض یا تجدیدنظر در آن روشن نیست.

فراتر از اختلاف مدیریتی؛ مسئله دسترسی بیماران

تعطیلی یک مرکز درمانی فعال، پیش از هر چیز پیامدی مستقیم برای بیمارانی دارد که برای تشخیص، درمان و پیگیری بیماری‌های کلیوی و مشکلات ارولوژیک به آن مراجعه می‌کردند. توقف ناگهانی فعالیت شفاخانه می‌تواند روند درمان بیماران را مختل کند، آنان را ناچار به یافتن مرکز جایگزین سازد و هزینه و دشواری دسترسی به خدمات تخصصی را افزایش دهد.

در اطلاعات منتشرشده، شمار بیماران بستری، پرونده‌های درمانی در جریان و وضعیت انتقال آنان به مراکز دیگر مشخص نشده است. همچنین روشن نیست تجهیزات، داروها و پرونده‌های پزشکی بیماران پس از مهروموم‌شدن شفاخانه چگونه مدیریت می‌شوند. این موارد نیازمند توضیح فوری مسئولان طالبان و تضمین دسترسی بیماران به پرونده‌ها و ادامه درمان است.

الگوی فشار بر نهادهای وابسته به جامعه شیعه

محسنی تعطیلی شفاخانه را بخشی از برخوردهای تبعیض‌آمیز و مذهبی وزیر عدلیه طالبان با نهادهای وابسته به جامعه شیعه دانسته و گفته است که تعلق مذهبی صاحب‌امتیاز، ظاهراً در بسته‌شدن مرکز نقش داشته است. این ادعا از سوی صاحب‌امتیاز مطرح شده و تا زمان انتشار این گزارش، پاسخ رسمی طالبان درباره آن در دسترس نیست.

با این حال، تعطیلی شفاخانه را نمی‌توان جدا از مجموعه رویدادهای ماه‌های اخیر پیرامون نهادهای مرتبط با مجموعه خاتم‌النبیین بررسی کرد. پیش از این، فعالیت مدرسه و دانشگاه خاتم‌النبیین و تلویزیون تمدن نیز با محدودیت روبه‌رو شده بود. این سابقه، پرسش‌هایی جدی درباره دامنه مداخله طالبان در نهادهای آموزشی، فرهنگی، رسانه‌ای و اکنون درمانی مرتبط با جامعه شیعه ایجاد می‌کند.

یوناما در گزارش وضعیت حقوق بشر افغانستان برای ماه‌های جولای تا سپتامبر ۲۰۲۶، از بازداشت ۲۸ کارمند مرد دانشگاه خاتم‌النبیین در پنجم سپتامبر توسط کارکنان وزارت عدلیه طالبان و نیروهای امنیتی خبر داده است. چهار آموزگار در همان روز و ۲۴ نفر دیگر در روزهای هشتم و نهم سپتامبر آزاد شدند. وزارت تحصیلات عالی طالبان نیز در ۱۶ سپتامبر جواز فعالیت دانشگاه کابل و شعبه غزنی آن را لغو کرد.

همان گزارش از بازداشت دست‌کم شش نفر دیگر در پی انتقاد یا اعتراض به اقدامات طالبان درباره دانشگاه و نیز بسته‌شدن مدرسه و مجموعه فرهنگی الانبیاء و هفت مرکز عمدتاً مورد استفاده جامعه شیعه در غرب کابل خبر می‌دهد؛ مراکزی که یک درمانگاه، دو نهاد آموزشی، یک باشگاه ورزشی، دو مدرسه دینی و یک مسجد را شامل می‌شدند.

پرسش‌های حقوقی و مسئولیت طالبان

اگر اختلافی درباره مالکیت، اجاره یا مدیریت یک نهاد وجود داشته باشد، رسیدگی به آن باید بر پایه اسناد روشن، روند قانونی و امکان اعتراض مستقل انجام شود. درخواست واگذاری مدیریت یک مرکز درمانی به مقام وزارت عدلیه، آن‌گونه که صاحب‌امتیاز شفاخانه روایت کرده، پرسش مهمی درباره حدود صلاحیت مقام‌های اجرایی و استقلال اداره مراکز خدماتی ایجاد می‌کند.

حتی اگر طالبان درباره وضعیت حقوقی ساختمان یا فعالیت شفاخانه ادعایی داشته باشند، تعطیلی آن نباید به محروم‌شدن بیماران از درمان، دسترسی‌نداشتن به پرونده‌های پزشکی یا قطع مراقبت‌های ضروری منجر شود. مسئولیت مقام‌های طالبان تنها به اعلام تصمیم اداری محدود نیست؛ آنان باید درباره مبنای قانونی اقدام، روند رسیدگی و سازوکار ادامه درمان بیماران توضیح دهند.

در نبود شفافیت و پاسخ‌گویی، این اقدام نگرانی‌ها درباره تبعیض مذهبی و محدودشدن فضای فعالیت نهادهای مستقل و خدماتی را تشدید می‌کند. پیامد نهایی چنین تصمیم‌هایی را نه فقط صاحبان نهادها، بلکه بیمارانی تحمل می‌کنند که برای دریافت خدمات درمانی به این مراکز وابسته‌اند.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←