قتل‌های بی‌پاسخ و مسئولیت طالبان در تامین امنیت

قتل غلام‌محمد، از بزرگان روستای غوچان ولایت دایکندی، در خانه‌اش و هنگام ادای نماز، بار دیگر نگرانی‌ها درباره امنیت جانی شهروندان و نبود پاسخ‌گویی در برابر قتل‌های مسلحانه را برجسته کرده است. این رویداد در کنار چند مورد مشابه در ماه‌های اخیر، پرسش‌هایی جدی درباره مسئولیت طالبان در تامین امنیت مردم و چگونگی رسیدگی به پرونده‌های قتل در این ولایت مطرح می‌کند.

غلام‌محمد شام جمعه، هشتم عقرب، در خانه‌اش هدف تیراندازی قرار گرفت و جان باخت. به گفته منابع محلی، او هنگام نماز در اتاق خود بود که فرد مهاجم از پنجره به سویش شلیک کرد. در این حمله دو گلوله به او اصابت کرد و دیگر اعضای خانواده‌اش آسیب ندیدند.

هویت فرد مهاجم و انگیزه قتل تاکنون روشن نشده است. همچنین اطلاعات مشخصی درباره شناسایی عامل یا عاملان این رویداد و پیشرفت تحقیقات در دست نیست. طالبان در سطح محلی نیز تاکنون درباره این قتل توضیحی ارائه نکرده‌اند.

قتل‌های پیاپی و ابهام در شناسایی عاملان

این رویداد در حالی رخ داده که حدود یک هفته پیش از آن، حسن خدایی در منطقه کیان، از مربوطات شهرستان خدیر دایکندی، در دکان خود هدف تیراندازی قرار گرفت و کشته شد. درباره هویت عاملان و انگیزه این قتل نیز اطلاعات روشنی منتشر نشده و جزئیات قابل اتکایی درباره نتیجه بررسی‌ها در دسترس نیست.

پیش از این نیز گزارش‌هایی درباره کشته شدن محمدعلی توفان، نظامی پیشین، در خانه‌اش در شهرستان شاه‌رستان منتشر شده بود. منابع گفته بودند که او پیش‌تر از سوی طالبان بازداشت و زندانی شده بود و پس از آن نیز درباره احتمال تعقیب و زیر نظر بودن خود نگرانی‌هایی داشت.

با وجود این گزارش‌ها، هویت عاملان و انگیزه قتل محمدعلی توفان به‌گونه مستقل روشن نشده است. بنابراین، نمی‌توان بدون شواهد معتبر مسئولیت مستقیم این رویداد را به فرد یا گروه مشخصی نسبت داد؛ اما سابقه بازداشت و نگرانی‌های مطرح‌شده از سوی او، ضرورت بررسی دقیق این پرونده را بیشتر می‌کند. اگر در جریان تحقیقات مشخص شود که تهدیدها یا اقدامات قبلی در قتل او نقش داشته‌اند، مسئولیت افراد و مقام‌های دخیل نیز باید روشن شود.

وقوع این قتل‌ها در فاصله زمانی نزدیک، نگرانی خانواده‌ها و شهروندان را افزایش داده است. هرچند این رویدادها به‌تنهایی برای اثبات وجود یک الگوی سازمان‌یافته یا نتیجه‌گیری درباره افزایش آماری قتل‌ها کافی نیستند، ابهام‌های موجود در هر پرونده ضرورت تحقیقات مستقل و پاسخ‌گویی مسئولان را برجسته می‌کند. شباهت برخی از شرایط این رویدادها نیز ایجاب می‌کند که ارتباط احتمالی میان آن‌ها، بدون پیش‌داوری و بر پایه شواهد بررسی شود.

فشار بر خانواده قربانیان

در پیوند به پرونده حسن خدایی، گزارش‌هایی درباره اعمال فشار از سوی مقام‌های محلی طالبان بر خانواده او مطرح شده است. بر اساس این گزارش‌ها، از خانواده خواسته شده بود که مرگ او را خودکشی اعلام کنند. این ادعا تاکنون به‌گونه مستقل تایید نشده است؛ اما در صورت صحت، می‌تواند پرسش‌های جدی درباره نحوه رسیدگی به پرونده و احتمال مداخله در روند روشن شدن حقیقت ایجاد کند.

گزارش‌های مربوط به چنین فشارهایی، حتی در صورت تایید نشدن، ضرورت بررسی مستقل و روشن شدن موضع مقام‌های مسئول طالبان را برجسته می‌کند. خانواده‌های قربانیان نباید برای پیگیری پرونده عزیزان‌شان با تهدید، فشار یا مداخله روبه‌رو شوند و باید بتوانند بدون نگرانی، اطلاعات و شواهد خود را در اختیار مراجع رسیدگی قرار دهند.

مسئولیت طالبان در تامین امنیت و پاسخ‌گویی

حق حیات و امنیت شخصی از بنیادی‌ترین حقوق انسانی است و هیچ فردی نباید به دلیل موقعیت اجتماعی، پیشینه نظامی، وابستگی قومی یا هر دلیل دیگری در معرض تهدید و خشونت قرار گیرد. مسئولیت حفاظت از جان شهروندان، پیشگیری از وقوع چنین رویدادهایی و فراهم کردن زمینه دسترسی خانواده‌های قربانیان به عدالت، بر عهده نیروی حاکم است.

طالبان به‌عنوان نیروی حاکم، مسئول تامین امنیت عمومی و پاسخ‌گویی درباره عملکرد نیروها و مقام‌های تحت کنترل خود هستند. این مسئولیت تنها به جلوگیری از وقوع خشونت محدود نمی‌شود؛ بلکه انجام تحقیقات مستقل و بی‌طرفانه، شناسایی عاملان قتل، پیگیری قضایی آنان و جلوگیری از هرگونه فشار بر خانواده‌های قربانیان را نیز در بر می‌گیرد.

در پرونده‌هایی که اتهام مشخصی علیه نیروها یا مقام‌های محلی طالبان مطرح می‌شود، این اتهام‌ها باید صریح، مستند و با انتساب دقیق بررسی شوند. گزارش‌های مربوط به فشار بر خانواده حسن خدایی، در صورت تایید، می‌تواند نشان‌دهنده مداخله در روند رسیدگی به یک پرونده قتل باشد. با این حال، مسئولیت طالبان در تامین امنیت و تحقیق درباره این رویدادها باید از اثبات مسئولیت کیفری مستقیم آنان در هر قتل تفکیک شود.

در پرونده غلام‌محمد، هویت مهاجم و انگیزه قتل همچنان نامشخص است و طالبان تاکنون اطلاعات روشنی درباره چگونگی پیگیری این رویداد ارائه نکرده‌اند. در پرونده‌های حسن خدایی و محمدعلی توفان نیز ابهام‌هایی درباره عاملان، انگیزه‌ها و روند رسیدگی وجود دارد. سکوت یا نبود اطلاع‌رسانی روشن درباره این پرونده‌ها، پرسش‌های بیشتری درباره جدیت تحقیقات و میزان پاسخ‌گویی مقام‌های مسئول ایجاد می‌کند.

حق دسترسی خانواده‌ها به حقیقت و عدالت

خانواده‌های قربانیان حق دارند بدانند چه کسانی عزیزان‌شان را کشته‌اند، این جنایت‌ها با چه انگیزه‌ای انجام شده و چه اقداماتی برای شناسایی و مجازات عاملان صورت گرفته است. دسترسی به عدالت تنها با ثبت یک رویداد یا اعلام آغاز تحقیقات تامین نمی‌شود؛ بلکه مستلزم روشن شدن حقیقت، پیگیری مستقل و محاکمه عادلانه عاملان است.

ادامه بی‌پاسخ ماندن این پرونده‌ها می‌تواند بی‌اعتمادی عمومی و احساس بی‌پناهی در میان شهروندان را افزایش دهد. رسیدگی به این قتل‌ها باید از مسیر تحقیقات مستقل و بی‌طرفانه، حفاظت از خانواده‌ها و شاهدان، جلوگیری از هرگونه فشار و شناسایی عاملان واقعی انجام شود.

طالبان، به‌عنوان نیروی حاکم، باید درباره تامین امنیت مردم، عملکرد مقام‌های محلی و سرنوشت تحقیقات این پرونده‌ها پاسخ‌گو باشند؛ زیرا حق حیات شهروندان با سکوت، ابهام و بی‌کیفرمانی قابل حفاظت نیست.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←