دفاع ذاکر نایک از «محدودیت آموزشی طالبان»

ذاکر نایک، واعظ اسلامی هندی مقیم مالزی، با توصیف محدودیت‌های آموزشی دختران و زنان در افغانستان به‌عنوان یک «تأخیر» موقت، از موضع رژیم طالبان دفاع کرده است؛ اظهاراتی که با واقعیت مستند محرومیت میلیون‌ها دختر از آموزش متوسطه و زنان از دانشگاه‌ها، پرسش‌هایی را درباره استدلال‌های او برانگیخته است.

نایک در یک ویدیوی منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی گفته است که درباره وضعیت آموزش دختران با نمایندگان طالبان گفت‌وگو کرده و معتقد است آنچه رسانه‌ها درباره افغانستان منتشر می‌کنند، همیشه دقیق نیست. او گفته است دختران تا پایه ششم امکان آموزش دارند و محدودیت‌های پس از آن را به مسائل امنیتی و کمبود معلمان زن مرتبط دانسته است.

او همچنین مدعی شده است که زنان در افغانستان امکان ادامه تحصیل در برخی رشته‌های اسلامی، از جمله شریعت، علوم قرآنی و زبان عربی، را دارند و حتی می‌توانند در این حوزه‌ها تا مقاطع بالاتر تحصیل کنند. شانا نتوانست به‌طور مستقل شواهدی درباره گستردگی و وضعیت این فرصت‌های آموزشی به دست آورد.

پنج سال محرومیت؛ نه یک تأخیر کوتاه

داده‌های منتشرشده از سوی یونیسف، تصویری متفاوت از توصیف نایک ارائه می‌کند. این نهاد در ۱۴ آگست ۲۰۲۶ اعلام کرد که بیش از ۲.۶ میلیون دختر از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ از آموزش متوسطه محروم شده‌اند.

بر اساس یونیسف، دختران از سپتامبر ۲۰۲۱ از آموزش رسمی فراتر از پایه ششم بازمانده‌اند و زنان نیز از دسامبر ۲۰۲۲ اجازه ورود به دانشگاه‌ها را ندارند. این محدودیت‌ها اکنون بیش از پنج سال است که در بخش آموزش متوسطه ادامه دارد.

یونیسف همچنین افغانستان را تنها کشور جهان دانسته است که آموزش متوسطه و عالی در آن به‌طور مؤثر به روی دختران و زنان بسته مانده است.

بنابراین، نقطه اصلی اختلاف میان اظهارات نایک و ارزیابی نهادهای بین‌المللی، تنها بر سر انتخاب واژه‌ها نیست. نایک از «تأخیر» سخن می‌گوید، در حالی که یونیسف از محرومیتی خبر می‌دهد که پنج سال ادامه یافته و زمان مشخصی برای پایان آن اعلام نشده است.

پرسش درباره کمبود معلمان زن

یکی از دلایل مطرح‌شده از سوی نایک، کمبود معلمان زن برای آموزش دختران است. با این حال، منتقدان این استدلال این پرسش را مطرح کرده‌اند که ادامه محرومیت دختران از آموزش چگونه می‌تواند کمبود معلمان زن را در آینده برطرف کند.

این پرسش با یافته‌های یونیسف نیز ارتباط دارد. این نهاد در آوریل ۲۰۲۶ هشدار داد که اگر محدودیت‌های آموزشی و شغلی زنان ادامه یابد، افغانستان ممکن است تا سال ۲۰۳۰ تا ۲۰ هزار معلم زن و ۵ هزار و ۴۰۰ کارمند زن بخش بهداشت را از دست بدهد.

یونیسف همچنین گزارش داده است که شمار معلمان زن در آموزش ابتدایی از نزدیک به ۷۳ هزار نفر در سال ۲۰۲۲ به حدود ۶۶ هزار نفر در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است؛ روندی که می‌تواند کمبود نیروی متخصص زن را در سال‌های آینده تشدید کند.

واکنش‌ها فراتر از مرزها

اظهارات نایک با واکنش شماری از فعالان آموزشی، روزنامه‌نگاران و چهره‌های دانشگاهی در افغانستان، پاکستان و هند روبه‌رو شده است. ضیاءالدین یوسف‌زی، فعال آموزشی پاکستانی و پدر ملاله یوسف‌زی، توصیف یک محدودیت نامحدود به‌عنوان «تأخیر» را نگران‌کننده دانسته و پرسیده است که کمبود معلمان زن، بدون امکان آموزش نسل جدید دختران، چگونه برطرف خواهد شد.

شماری از منتقدان افغانستانی نیز ادعای نایک درباره امکان ادامه تحصیلات عالی زنان در رشته‌های اسلامی را زیر سؤال برده و خواستار ارائه شواهد روشن برای این ادعا شده‌اند.

در هند نیز برخی روزنامه‌نگاران و چهره‌های دانشگاهی به سخنان نایک واکنش نشان داده‌اند. گستردگی این واکنش‌ها نشان می‌دهد که اظهارات او، بحث درباره وضعیت آموزش دختران در افغانستان را بار دیگر به موضوعی فراتر از مرزهای این کشور تبدیل کرده است.

یک اختلاف بر سر واقعیت آموزش

اظهارات ذاکر نایک یک پرسش اساسی را در مرکز این بحث قرار داده است: آیا محرومیت چندساله دختران از آموزش متوسطه و زنان از دانشگاه‌ها را می‌توان صرفاً یک «تأخیر موقت» توصیف کرد؟

از یک سو، نایک با استناد به گفت‌وگوهای خود با نمایندگان طالبان، محدودیت‌ها را موقتی و مرتبط با شرایط آموزشی و امنیتی می‌داند. از سوی دیگر، داده‌های یونیسف و موضع سازمان ملل نشان می‌دهد که این محدودیت‌ها بیش از پنج سال ادامه یافته و میلیون‌ها دختر را از ادامه آموزش بازداشته است.

در این میان، مسئله تنها اختلاف بر سر یک تعریف نیست؛ بلکه آینده نسلی از دختران به زمان و سرنوشت بازگشایی مدارسی و دانشگاه‌هایی گره خورده است که تاکنون تاریخ مشخصی برای بازگشایی آن‌ها اعلام نشده است.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←