سکوت درباره زنان افغانستان؛ بی‌طرفی یا همدستی؟

شماری از جنبش‌های اعتراضی زنان افغانستان و فعالان جامعه مدنی، در بیانیه‌ای مشترک نسبت به آنچه «سکوت» درباره وضعیت زنان و دختران افغانستانی در سخنرانی اخیر سعیده میرضایوا، رئیس اداره ریاست‌جمهوری ازبکستان، خواندند، واکنش نشان دادند.

این جنبش‌ها در بیانیه خود گفتند با دقت به سخنرانی میرضایوا در یک نشست جهانی گوش داده‌اند و پیشرفت‌های ازبکستان در زمینه مشارکت سیاسی زنان، از جمله حضور ۳۸ درصدی زنان در پارلمان این کشور، را ارزشمند و گامی مهم برای تقویت مشارکت زنان در منطقه دانسته‌اند.

با این حال، این نهادها تأکید کردند که دقیقاً به همین دلیل، سکوت کامل میرضایوا درباره وضعیت زنان و دختران افغانستانی برای آنان «عمیقاً ناامیدکننده» بوده است.

به گفته این بیانیه، هنگامی که یک زن در جایگاه رهبری در یک مجمع جهانی از پیشرفت و مشارکت سیاسی زنان کشور خود سخن می‌گوید، انتظار می‌رود زنان آن‌سوی مرز را نیز به یاد آورد؛ زنانی که به گفته این جنبش‌ها، بیش از پنج سال است از آموزش، دانشگاه، اشتغال، آزادی رفت‌وآمد و مشارکت در زندگی عمومی محروم مانده‌اند.

این جنبش‌ها در بیانیه خود نوشتند تناقض میان ترویج حقوق و مشارکت سیاسی زنان در یک‌سوی رود آمودریا و سکوت درباره محرومیت سیستماتیک زنان در سوی دیگر آن، قابل چشم‌پوشی نیست.

نگرانی درباره روایت اقتصادی از افغانستان

نگرانی دوم این جنبش‌ها، به‌گفته آنان، نحوه بازتاب افغانستان در این سخنرانی بود.

بر اساس این بیانیه، پرداختن به افغانستان عمدتاً از زاویه ادغام اقتصادی، مسیرهای ترانزیتی و امنیت منطقه‌ای، بدون اشاره روشن به نقض سیستماتیک حقوق زنان، حذف آنان از زندگی عمومی و محرومیت بخش بزرگی از جمعیت افغانستان از مشارکت سیاسی، تصویری ناقص از واقعیت این کشور ارائه می‌دهد.

این جنبش‌ها هشدار دادند چنین رویکردی می‌تواند، حتی به‌طور ناخواسته، به عادی‌سازی وضعیت کنونی و تعاملی که توجه کافی به حقوق بشر ندارد، دامن بزند.

این بیانیه با اشاره به آنچه «آپارتاید جنسیتی» توصیف کرده، تأکید کرده در برابر این وضعیت، سکوت به‌معنای بی‌طرفی نیست و می‌تواند به عادی‌سازی آن کمک کند.

این جنبش‌ها افزودند اهمیت همکاری منطقه‌ای، توسعه اقتصادی، تجارت و امنیت مشترک را انکار نمی‌کنند، اما هیچ خط آهن، دهلیز تجاری یا پروژه انرژی‌ای نمی‌تواند ثبات پایدار و فراگیر ایجاد کند، در حالی که نیمی از جمعیت یک کشور از آن کنار گذاشته شده باشند.

خواسته‌های پنج‌گانه

جنبش‌های اعتراضی زنان افغانستان و فعالان جامعه مدنی، بر این اساس، خواسته‌های زیر را مطرح کردند:

نخست، از دولت ازبکستان و مقام‌های آن، به‌ویژه زنان در جایگاه رهبری، خواستند به‌صراحت و به‌طور علنی، ممنوعیت‌های تحمیل‌شده بر آموزش، تحصیلات عالی و اشتغال زنان و دختران افغانستانی توسط طالبان را محکوم کنند.

دوم، خواستار آن شدند که تعامل سیاسی و اقتصادی با طالبان، در چارچوب تعهدات بین‌المللی و حقوق بشری صورت گیرد و به پیشرفت ملموس در بازگرداندن حقوق زنان به آموزش، کار، آزادی رفت‌وآمد و مشارکت در زندگی عمومی، مشروط شود.

سوم، از کشورهای منطقه خواستند از تلاش‌های بین‌المللی برای به‌رسمیت‌شناختن آپارتاید جنسیتی به‌عنوان یک جرم بر اساس حقوق بین‌الملل، حمایت کنند.

چهارم، خواستار گسترش بورسیه‌های تحصیلی و فرصت‌های آموزشی حضوری و آنلاین برای زنان و دختران افغانستانی شدند تا محرومیت آنان از آموزش، به از دست رفتن یک نسل نینجامد.

پنجم، تأکید کردند زنان افغانستانی باید نمایندگی مستقیم و معنادار در تمامی گفت‌وگوهای منطقه‌ای و بین‌المللی درباره آینده افغانستان داشته باشند.

فراخوان همبستگی جهانی

این جنبش‌ها در بخش پایانی بیانیه خود نوشتند همبستگی میان زنان، مرزی نمی‌شناسد و از تمامی زنانی که به جایگاه‌های رهبری و تصمیم‌گیری در کشورهای مختلف رسیده‌اند، خواستند از جایگاه خود برای دفاع از حقوق زنان افغانستانی استفاده کنند.

به گفته این بیانیه، دستاوردهای زنان در هر کشوری، زمانی معنادارتر می‌شود که زنان در کشورهای همسایه از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی خود محروم نباشند.

این جنبش‌ها در پایان هشدار دادند سکوت در برابر نقض گسترده و سیستماتیک حقوق زنان و دختران افغانستانی، می‌تواند پیامی نگران‌کننده منتقل کند: اینکه سرکوب، حذف زنان از جامعه و استفاده سیستماتیک از خشونت و محدودیت، می‌تواند بدون واکنش جدی و پایدار از سوی جامعه جهانی ادامه یابد.

به گفته این بیانیه، تداوم این وضعیت، نه‌تنها زندگی و آینده زنان و دختران افغانستانی را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند الگوهای افراط‌گرایانه را تقویت و به عادی‌سازی سرکوب زنان در دیگر جوامع نیز دامن بزند.

این جنبش‌ها از کشورهای همسایه افغانستان، به‌ویژه ازبکستان، خواستند در کنار مردم افغانستان، به‌ویژه زنان و دختران این کشور، بایستند و صدای خود را علیه محرومیت و سرکوب سیستماتیک آنان بلند کنند و تأکید کردند حقوق زنان افغانستانی نباید فدای منافع اقتصادی، امنیتی یا ژئوپلیتیک شود.

این بیانیه از سوی بیش از ۳۰ جنبش و نهاد اعتراضی زنان افغانستانی، از جمله شبکه حرکت زنان (WMN)، جنبش پنجره امید، جنبش شنبه‌های ارغوانی، کانون آزادی افغانستان و شبکه مشارکت سیاسی زنان افغانستان، امضا شده است. تاکنون واکنشی از سوی دولت ازبکستان یا سعیده میرضایوا به این بیانیه منتشر نشده است.

نویسنده مطلب

نرگس عزیزی خبرنگار، عکاس

نرگس عزیزی عکاس خبری است که تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع لیسانس از دانشگاه رنا به پایان رسانده است. او در سال‌های اخیر، همچون بسیاری دیگر از هم‌وطنانش، ناگزیر…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←