انتصاب‌های تازه طالبان؛ تخصص یا وفاداری؟

هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان، با صدور حکمی تازه، ۲۱ تن از اعضا و مقام‌های این گروه را در نهادهای قضایی، امنیتی، اقتصادی، اداری و آموزشی جابه‌جا کرد؛ اقدامی که ادامه روند تغییرات گسترده در ساختار اداری تحت کنترل طالبان به شمار می‌رود.

بر بنیاد این حکم، تغییرات در دادگاه عالی، دارالافتای مرکزی، وزارت مالیه، وزارت معادن و پترولیم، وزارت امر به معروف، نهی از منکر و سمع شکایات، اداره امور، ولایت قندهار، شرکت عملیاتی نفت و گاز و دانشگاه پکتیکا اعمال شده است.

در مهم‌ترین انتصاب‌ها، مولوی محمدگل صیاد، رئیس پیشین محکمه نظامی زون قندهار، به‌عنوان معاون نظامی دادگاه عالی تعیین شده و شیخ سردار محمد ابوالفیضان، معاون پیشین نظامی دادگاه عالی، ریاست عمومی دارالافتای مرکزی را بر عهده گرفته است. همچنین شیخ خیرجان خیرخواه از ریاست عمومی دارالافتای مرکزی به سمت معین نظامی وزارت امر به معروف، نهی از منکر و سمع شکایات منتقل شده است.

در بخش اقتصادی نیز حاجی نعمت‌الله حسن به‌عنوان معین عواید و گمرکات وزارت مالیه، مولوی محمد اسحاق صاحب‌زاده به سمت معین مالی و اداری وزارت معادن، مولوی عبدالمتین سعید به سمت معین سروی جیولوجی وزارت معادن و مولوی محمودشاه زاهد به سمت معین تخنیکی این وزارت تعیین شده‌اند.

همچنین مولوی روزی‌خان شیبانی، رئیس پیشین تعقیب و نظارت فرامین و احکام استخبارات ولایت قندهار، به ریاست دانشگاه پکتیکا منصوب شده و شماری دیگر از اعضای طالبان نیز در سمت‌های مدیریتی ولایت قندهار، شرکت عملیاتی نفت و گاز، ستره‌محکمه و دیگر نهادهای اداری این گروه گماشته شده‌اند.

جابه‌جایی‌های پی‌درپی؛ نشانه اصلاح یا بی‌ثباتی؟

این حکم در حالی صادر می‌شود که طالبان طی ماه‌های اخیر بارها والی‌ها، فرماندهان امنیه، رؤسای دانشگاه‌ها، مقام‌های قضایی و مسئولان ادارات مختلف را جابه‌جا کرده‌اند.

در نظام‌های اداری، تغییرات مدیریتی معمولاً با هدف اصلاح ساختار، بهبود عملکرد یا اجرای سیاست‌های جدید انجام می‌شود؛ اما تداوم جابه‌جایی‌های گسترده و پی‌درپی، همواره این پرسش را مطرح می‌کند که آیا این تغییرات بر پایه ارزیابی عملکرد صورت می‌گیرد یا بازتابی از بی‌ثباتی در ساختار مدیریتی است.

طالبان تاکنون درباره معیارهای این انتصاب‌ها، دلایل برکناری مقام‌های پیشین و شاخص‌های انتخاب افراد جدید توضیحی ارائه نکرده‌اند.

انتصاب‌های غیرتخصصی؛ الگویی که ادامه یافته است

یکی از نکات قابل توجه در این حکم، ادامه گماشتن افرادی با پیشینه‌های مذهبی، قضایی و امنیتی در سمت‌های تخصصی، فنی و آموزشی است.

در تازه‌ترین مورد، ریاست دانشگاه پکتیکا به فردی سپرده شده که پیش از این مسئول تعقیب و نظارت فرامین و احکام استخبارات طالبان در ولایت قندهار بود. چند روز پیش نیز طالبان یک عضو پیشین دارالافتای دادگاه عالی را به ریاست دانشگاه قندهار منصوب کرده بودند.

این روند در چهار سال گذشته بارها در نهادهای آموزشی، اقتصادی، تخنیکی و اداری مشاهده شده است؛ به‌گونه‌ای که مسئولیت اداره دانشگاه‌ها، بخش‌های تخنیکی، معادن، اقتصاد و سایر حوزه‌های تخصصی به افرادی واگذار شده که سابقه اصلی آنان در حوزه‌های مذهبی، امنیتی یا قضایی بوده است.

کارشناسان آموزش عالی و مدیریت عمومی همواره تأکید کرده‌اند که اداره نهادهای علمی، اقتصادی و فنی نیازمند تخصص، تجربه مدیریتی و دانش مرتبط با همان حوزه است؛ موضوعی که در انتصاب‌های اخیر نیز بار دیگر مورد توجه ناظران قرار گرفته است.

تمرکز قدرت و توازن قومی

بررسی فهرست انتصاب‌های تازه نشان می‌دهد که تقریباً تمامی افراد منصوب‌شده از چهره‌های شناخته‌شده طالبان در جنوب افغانستان و عمدتاً از حلقه پشتون این گروه هستند.

در این فهرست، حضور چهره‌های منتسب به دیگر اقوام افغانستان بسیار محدود یا عملاً دیده نمی‌شود. این در حالی است که طی نزدیک به پنج سال گذشته، یکی از مهم‌ترین انتقادها به ساختار اداری طالبان، تمرکز قدرت در اختیار حلقه‌ای محدود و نبود مشارکت معنادار سایر اقوام افغانستان در سمت‌های کلیدی بوده است.

شماری از نهادهای بین‌المللی و جریان‌های سیاسی افغانستان نیز پیش از این بر ضرورت ایجاد ساختاری فراگیر و مشارکت واقعی همه اقوام و گروه‌های اجتماعی در اداره کشور تأکید کرده‌اند؛ موضوعی که در ترکیب انتصاب‌های تازه نیز نشانه‌ای از تحقق آن دیده نمی‌شود.

هم‌زمانی با تحولات بدخشان

انتشار این حکم هم‌زمان با تحولات اخیر در ولایت بدخشان صورت می‌گیرد؛ ولایتی که در ماه‌های گذشته شاهد اعتراض‌های مردمی، تنش‌های امنیتی و گزارش‌هایی از نارضایتی نسبت به عملکرد مقام‌های طالبان بوده است.

برخی تحلیلگران بر این باورند که ادامه تمرکز قدرت در حلقه محدود رهبری طالبان، همراه با سهم اندک نیروهای غیرپشتون در ساختار تصمیم‌گیری، می‌تواند بر میزان رضایت محلی و مدیریت بحران‌ها در برخی ولایت‌ها، به‌ویژه در شمال و شمال‌شرق افغانستان، تأثیرگذار باشد.

و در نهایت …
حکم تازه هبت‌الله آخوندزاده یکی از گسترده‌ترین مجموعه انتصاب‌ها و جابه‌جایی‌های اداری طالبان در هفته‌های اخیر به شمار می‌رود. با این حال، تداوم تغییرات پی‌درپی مقام‌ها، انتصاب افراد با پیشینه‌های غیرمرتبط در سمت‌های تخصصی، نبود شفافیت درباره معیارهای گزینش و تمرکز بیشتر مناصب کلیدی در اختیار حلقه محدود رهبری طالبان، همچنان از مهم‌ترین پرسش‌های مطرح درباره شیوه اداره نهادهای تحت کنترل این گروه باقی مانده است.