از «کار، تحصیل و آزادی» تا مرگ مرتضی

مرگ مرتضی کریمی، یکی از زخمیان اعتراضات جبرئیل هرات، بار دیگر توجه‌ها را به سرکوب اعتراضات مدنی، بازداشت زنان و محدودیت‌های گسترده طالبان بر حقوق و آزادی‌های شهروندان در افغانستان جلب کرده است.

مرتضی کریمی، جوانی که در جریان اعتراضات مردمی جبرئیل هرات هدف گلوله قرار گرفته بود، پس از هفت روز بستری بودن در شفاخانه جان باخت. منابع محلی می‌گویند مراسم خاکسپاری او روز سه‌شنبه، ۲۶ جوزا، تحت نظارت شدید استخبارات طالبان برگزار شد و خانواده‌اش حتی اجازه نیافتند برای او مراسم تشییع عمومی برگزار کنند.

جان‌باختن مرتضی کریمی به رویدادی بازمی‌گردد که هفته گذشته در منطقه جبرئیل هرات آغاز شد؛ زمانی که مأموران امر به معروف و نهی از منکر طالبان ده‌ها زن را به اتهام رعایت نکردن دستورالعمل‌های پوشش بازداشت کردند. این بازداشت‌ها با واکنش گسترده باشندگان محل روبه‌رو شد و صدها تن در اعتراض به رفتار طالبان و محدودیت‌های فزاینده علیه زنان به خیابان‌ها آمدند.

معترضان با شعار «کار، تحصیل و آزادی» خواهان پایان دادن به بازداشت‌های خودسرانه زنان و لغو محدودیت‌هایی شدند که در سال‌های اخیر زندگی زنان و دختران را در افغانستان به‌شدت محدود کرده است. طالبان پس از بازگشت به قدرت، دختران را از آموزش بالاتر از صنف ششم محروم کرده‌اند، دروازه دانشگاه‌ها را به روی زنان بسته‌اند و محدودیت‌های گسترده‌ای بر اشتغال، رفت‌وآمد و حضور اجتماعی آنان اعمال کرده‌اند.

اما اعتراض جبرئیل دیری نپایید. نیروهای طالبان با استفاده از گلوله و چوب به سرکوب معترضان پرداختند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، شماری از معترضان زخمی شدند و دست‌کم یک نوجوان در همان روز جان باخت. هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نیز کشته و زخمی‌شدن شماری از افراد در این رویداد را تأیید کرد.

مرتضی کریمی از جمله افرادی بود که در این سرکوب زخمی شد. منابع محلی می‌گویند او از ناحیه هر دو پا هدف گلوله قرار گرفت. به گفته این منابع، روند انتقال و درمان او با مشکلات جدی همراه بود و برخی مراکز درمانی در ساعات نخست از پذیرش زخمیان اعتراضات خودداری کردند. خانواده و نزدیکان او معتقدند تأخیر در درمان و رسیدگی ناکافی به وضعیت جسمی‌اش در وخامت حال او نقش داشته است.

اکنون، با گذشت یک هفته از اعتراضات، مرتضی کریمی به دومین قربانی شناخته‌شده این رویداد تبدیل شده است. با این حال، فشارها بر خانواده او نیز پایان نیافته است. منابع محلی می‌گویند طالبان از استفاده عنوان «شهید» برای او جلوگیری کرده‌اند، مانع نصب تابلوی یادبود شده‌اند و مراسم خاکسپاری و سوگواری خانواده را زیر نظارت شدید قرار داده‌اند.

مرگ مرتضی کریمی تنها روایت جان‌باختن یک جوان نیست؛ بلکه بازتابی از سرنوشت اعتراضی است که در دفاع از حقوق زنان و آزادی‌های مدنی آغاز شد، با سرکوب خشونت‌آمیز مواجه گردید و اکنون قربانیان آن یکی پس از دیگری به نمادهای مقاومت مدنی در برابر محدودیت‌های روزافزون تبدیل می‌شوند.