بحران چندلایه پنج سال حاکمیت طالبان بر افغانستان

جنبش «شنبه‌های ارغوانی» همزمان با پانزدهم آگست، روزی که پنجمین سال سلطه طالبان بر افغانستان را رقم می‌زند، بیانیه‌ای مشترک از سوی اعضای خود در بلخ، هرات، تخار و کابل منتشر کرده است. اعضای این جنبش در کنار انتشار بیانیه، با آتش‌زدن تصاویر رهبران طالبان، اعتراض خود را به شکلی نمادین نیز به نمایش گذاشتند؛ اقدامی که به گفته آنان بازتاب خشم میلیون‌ها شهروند افغانستان، به‌ویژه زنان، نسبت به این گروه است.

نکته‌ای که در سرتاسر بیانیه تکرار می‌شود این است که پنج سال گذشته، به‌جای آنکه فرصتی برای طالبان باشد تا وعده‌های خود را عملی کند، در واقع پرده از ماهیت واقعی این گروه برداشته است.

نویسندگان بیانیه معتقدند شعارهایی مثل «تغییر» و «اعتدال» که طالبان از آن‌ها استفاده می‌کرد، چیزی جز یک بازی تبلیغاتی برای کسب مشروعیت نبوده و در عمل هیچ تغییری در رفتار این گروه دیده نشده است.

بیانیه بحران افغانستان را فراتر از یک مسئله می‌داند و آن را حاصل انبوهی از بحران‌های به‌هم‌پیوسته می‌شمارد؛ از نبود مشروعیت سیاسی و فروپاشی نهادهای دولتی گرفته تا نقض حقوق بشر، بسته‌بودن فضای سیاسی، فقر و رکود اقتصادی، ادامه تهدیدهای امنیتی، شکاف‌های قومی، موج مهاجرت و انزوای روزافزون افغانستان در عرصه بین‌المللی. به گفته این جنبش، مجموعه این عوامل کشور را در چرخه‌ای از بی‌ثباتی و سرکوب گرفتار کرده که هر روز عمیق‌تر می‌شود.

نویسندگان بیانیه آنچه را طالبان «امارت اسلامی» می‌نامد، اصلاً حکومت نمی‌دانند. از نگاه آنان، این یک ساختار قبیله‌ای و تک‌قومی است که نه پایگاه مردمی دارد، نه مشروعیت قانونی یا بین‌المللی، و نه برنامه‌ای روشن برای بیرون‌آوردن کشور از بحران.

جایگاه زنان در این میان به‌طور ویژه برجسته شده؛ سیاست‌های طالبان علیه زنان در بیانیه با عنوان «جنایات ضدبشری سیستماتیک» توصیف شده و تأکید شده که این سیاست‌ها تصویر افغانستان را در جهان به‌شدت آسیب زده است. جنبش همچنین هشدار می‌دهد که نباید مردم افغانستان و طالبان را یکی دانست، چون این نوع نگاه در نهایت به عادی‌جلوه‌دادن سلطه طالبان کمک می‌کند.

در بخشی دیگر، بیانیه مستقیماً به ادعای طالبان درباره رضایت مردم و پیشرفت کشور پاسخ می‌دهد. از نظر نویسندگان، این ادعاها را نه با آمار و تبلیغات دولتی، بلکه باید در زندگی روزمره خانواده‌های افغان جست‌وجو کرد؛ جایی که به گفته آنان، سفره‌ها خالی‌تر و آینده مبهم‌تر شده است.

بیانیه می‌گوید طالبان در این پنج سال منابع و درآمدهای ملی را نه صرف توسعه و رفاه مردم، بلکه صرف تثبیت قدرت خود، زندگی مرفه رهبرانش و تقویت دستگاه سرکوب کرده است. در ادامه فهرست بلندی از تخلف‌های ادعایی طالبان آمده، از آپارتاید جنسیتی و زبانی گرفته تا اعدام‌های خودسرانه، سرکوب اقلیت‌ها، محدودیت آزادی بیان و افزایش نگران‌کننده خودکشی و آسیب‌های روانی در جامعه.

بیانیه در پایان با شش خواسته مشخص جمع‌بندی می‌شود: محاکمه رهبران طالبان در دیوان بین‌المللی کیفری، افزودن نام مقامات این گروه به فهرست تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل، به‌رسمیت‌شناختن آپارتاید جنسیتی و زبانی، قطع فوری هرگونه عادی‌سازی روابط با طالبان، نظارت مستقل بین‌المللی بر زندان‌های این گروه و توقف بازداشت خودسرانه زنان، و بالاخره بازپس‌گیری سفارتخانه‌های افغانستان از طالبان.

جنبش شنبه‌های ارغوانی در پایان بر نقش پررنگ زنان در آینده سیاسی افغانستان تأکید کرده و خواستار اتحاد نیروهای دموکراتیک حول یک بدیل مشروع و غیرمتمرکز در برابر طالبان شده است.

در یک نگاه کلی، این بیانیه صدای اعتراضی بخشی از فعالان مدنی و زنان افغانستان است که با مرور ابعاد گوناگون بحران کشور، خواهان پاسخگویی جهانی در قبال طالبان و تلاش برای ساختن راهی دیگر برای آینده افغانستان است.