ادعای تماس استخبارات طالبان با قاری عیسی محمدی

روند سبز افغانستان با انتشار پیامی تصویری مدعی شده است که ریاست عمومی استخبارات طالبان، اداره ۱۵ این نهاد را مأمور تماس با قاری عیسی محمدی و دعوت او به افغانستان کرده است. این ادعا تاکنون از سوی منابع مستقل یا مقام‌های طالبان تأیید نشده است. انتشار این پیام، بار دیگر پیشینه مخالفت‌های سیاسی محمدی با طالبان، مواضع پیشین او درباره مقاومت و واکنش‌های متفاوت کاربران شبکه‌های اجتماعی را به بحث گذاشته است.

ادعای روند سبز درباره تماس استخبارات طالبان

در تصویری که صفحه افغانستان گرین ترند (روند سبز) منتشر کرده، آمده است که ریاست عمومی استخبارات طالبان به اداره ۱۵ وظیفه سپرده تا با قاری عیسی محمدی تماس بگیرد و او را به افغانستان دعوت کند. در همان پیام، ادعا شده که محمدی از مخالفان پیشین طالبان بوده، اما اخیراً موضع خود را تغییر داده و تعامل با این گروه را توصیه می‌کند.

روند سبز در ادامه این پیام، مبارزه برای رهایی افغانستان از وضعیت کنونی را دشوار توصیف کرده و از مخالفان طالبان خواسته است در مسیر مبارزه منظم باقی بمانند. متن منتشرشده همچنین از «تعامل نابرابر» با طالبان انتقاد می‌کند و نسبت به اعتماد به افرادی که ممکن است همراه این گروه شوند، هشدار می‌دهد.

شانانیوز نتوانسته است وجود دستور رسمی از سوی ریاست عمومی استخبارات طالبان، مأموریت اداره ۱۵ یا انجام تماس با محمدی را به‌طور مستقل تأیید کند. در دسترس نبودن سند رسمی، پاسخ مقام‌های طالبان یا تأیید مستقل از سوی محمدی، مانع از آن است که این ادعا به‌عنوان واقعیت قطعی گزارش شود. بنابراین، موضوع در این گزارش صرفاً به نقل از روند سبز بازتاب یافته است.

قاری عیسی محمدی؛ مواضع ثبت‌شده در سال‌های گذشته

اطلاعات عمومی درباره زندگی شخصی و جزئیات کامل کارنامه قاری عیسی محمدی محدود است؛ از این‌رو نمی‌توان بدون اسناد بیشتر، زندگی‌نامه جامع یا سمت رسمی مشخصی به او نسبت داد. با این حال، گزارش‌های رسانه‌ای مستقل، حضور و اظهارنظرهای سیاسی او را در نشست‌های مخالفان طالبان ثبت کرده‌اند.

ایندیپندنت فارسی در ۲۵ اپریل ۲۰۲۳، در گزارشی از دومین نشست وین درباره افغانستان، از محمدی به‌عنوان کارشناس امور دینی حاضر در نشست نام برد. او در گفت‌وگو با این رسانه، بر هماهنگی میان نیروهای سیاسی و اتحاد جبهه مقاومت ملی، جبهه آزادی و دیگر جریان‌های مخالف طالبان تأکید کرده بود.

رادیو آزادی نیز در گزارشی از نشست وین در اپریل ۲۰۲۳، با محمدی به‌عنوان فعال سیاسی مخالف طالبان گفت‌وگو کرده بود. این گزارش‌ها نشان می‌دهد که دست‌کم در آن مقطع، او از هماهنگی سیاسی و همکاری میان جریان‌های مخالف طالبان حمایت می‌کرد؛ اما این مواضع به‌تنهایی عضویت رسمی او در یک ساختار نظامی یا سیاسی مشخص را ثابت نمی‌کند.

واکنش کاربران؛ حمایت از مقاومت و تردید نسبت به چهره‌های سیاسی

در تصویر ارسالی به تحریریه، بخشی از دیدگاه‌های کاربران زیر پست روند سبز دیده می‌شود. برخی کاربران از محمدی به‌عنوان مخالف طالبان یاد کرده و بر ضرورت ایستادگی در برابر این گروه تأکید کرده‌اند. شماری دیگر، با انتقاد از رهبران و چهره‌های سیاسی، نسبت به سابقه، انگیزه‌ها و تغییر احتمالی مواضع آنان ابراز تردید کرده‌اند.

در میان نظرهای قابل مشاهده، هم حمایت از مقاومت و مخالفت با طالبان دیده می‌شود و هم انتقاد از عملکرد چهره‌های سیاسی پیشین و نگرانی درباره اعتماد به آنان. این واکنش‌ها نشان می‌دهد مخالفت با طالبان الزاماً به معنای حمایت بی‌قیدوشرط از همه مخالفان این گروه نیست.

با این حال، تصویر چند دیدگاه در یک صفحه اجتماعی نمونه‌ای محدود است و نمی‌توان آن را نماینده افکار عمومی یا نظر اکثریت شهروندان افغانستان دانست. همچنین هویت و میزان استقلال حساب‌های کاربری و زمینه کامل گفت‌وگوها از روی تصویر به‌تنهایی قابل احراز نیست.

تغییر موضع یا تاکتیک سیاسی؛ پرسشی که پاسخ می‌خواهد

اگر ادعای روند سبز درباره تماس استخبارات طالبان درست باشد، هدف و شرایط این تماس اهمیت سیاسی دارد؛ اما تا زمان انتشار سند یا تأیید مستقل، نمی‌توان آن را نشانه تلاش طالبان برای جذب یک مخالف یا تغییر موضع او دانست. به همین ترتیب، نسبت‌دادن تغییر موضع به محمدی نیز نیازمند اظهارنظر مستقیم و مستندات روشن است.

تعامل سیاسی و مذاکره، زمانی می‌تواند به حل بحران کمک کند که طرف‌ها به گفت‌وگوی واقعی، مصالحه و پذیرش حقوق برابر تن بدهند. اما کارنامه طالبان در روند صلح افغانستان، تردید جدی درباره باور این گروه به مذاکره واقعی ایجاد می‌کند. شبکه تحلیلگران افغانستان گزارش داده بود که طالبان پیش از آغاز گفت‌وگوهای بین‌الافغانی، از مذاکره مستقیم با دولت افغانستان خودداری می‌کردند و همین موضع، مسیر گفت‌وگوها را پیچیده ساخت.

گزارش سرویس پژوهشی کنگره امریکا در سپتامبر ۲۰۲۰ نیز ثبت کرده است که طالبان پیشنهاد آتش‌بس دائمی دولت افغانستان را رد کرده بودند. پس از بازگشت طالبان به قدرت نیز، مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی در ارزیابی سال ۲۰۲۴ نوشت که این گروه از گفت‌وگو با شماری از رهبران سیاسی تبعیدی دولت پیشین خودداری کرده و در نشست سطح‌بالای سازمان ملل درباره افغانستان در دوحه، که موضوعاتی چون حکومت فراگیر و حقوق بشر را دنبال می‌کرد، شرکت نکرد.

این شواهد نشان می‌دهد طالبان در مقاطع مهم، مذاکره را به سازوکاری برای تقسیم قدرت، آتش‌بس پایدار و مشارکت سیاسی فراگیر تبدیل نکرده‌اند؛ بلکه در مواردی از گفت‌وگوهای معنادار با طرف‌های افغانستانی فاصله گرفته‌اند. از این رو، هر ادعای تعامل یا دعوت از منتقدان باید با معیار رفتار عملی طالبان سنجیده شود، نه صرفاً با پیام‌ها و وعده‌های اعلام‌نشده.

طالبان با انحصار قدرت، محدودکردن مشارکت سیاسی و سرکوب مخالفت‌های مدنی و سیاسی، فضایی ساخته‌اند که در آن فعالیت مستقل و سازمان‌یافته با موانع جدی روبه‌رو است. در چنین وضعیتی، هرگونه دعوت یا تماس ادعایی با منتقدان باید از منظر شفافیت، امنیت افراد و امکان فعالیت آزادانه بررسی شود؛ نه آن‌که صرفاً به‌عنوان نشانه‌ای از آشتی یا مشروعیت سیاسی تبلیغ شود.

در عین حال، جریان‌های مخالف طالبان نیز باید درباره برنامه سیاسی، روش مبارزه، حقوق زنان، آموزش دختران، حقوق اقلیت‌ها و ساختار آینده قدرت پاسخ روشن ارائه کنند. سابقه مخالفت با طالبان، هیچ چهره‌ای را از نقد عمومی و پاسخ‌گویی معاف نمی‌کند.

منابع و توضیح تحریریه

• افغانستان گرین ترند (روند سبز): پیام تصویری درباره ادعای مأموریت اداره ۱۵ استخبارات طالبان؛ تصویر و متن ارسالی به تحریریه شانانیوز. ادعای اصلی مستقلاً تأیید نشده است.
• ایندیپندنت فارسی، ۲۵ اپریل ۲۰۲۳: روز دوم نشست وین؛ تأکید بر ضرورت اتحاد میان جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی افغانستان.
• رادیو آزادی، اپریل ۲۰۲۳: فشارهای تازه سیاسی بر طالبان؛ گروه‌های سیاسی دومین نشست را در ویانا برگزار کرده‌اند.
• شبکه تحلیلگران افغانستان، ۳ مارچ ۲۰۲۰: موانع آغاز گفت‌وگوهای بین‌الافغانی و خودداری طالبان از مذاکره با دولت افغانستان.
• سرویس پژوهشی کنگره امریکا، سپتامبر ۲۰۲۰: رد پیشنهاد آتش‌بس دائمی از سوی طالبان.
• مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی، ۱۲ دسامبر ۲۰۲۴: خودداری طالبان از گفت‌وگو با شماری از رهبران سیاسی تبعیدی و غیبت در نشست سطح‌بالای سازمان ملل در دوحه.
• آسوشیتدپرس، فبروری ۲۰۲۴: شرایط طالبان برای شرکت در نشست سازمان ملل در دوحه و رد این شرایط از سوی دبیرکل سازمان ملل.
• دیدگاه‌های کاربران: تصویر صفحه اجتماعی روند سبز که به تحریریه ارائه شده است؛ نمونه‌ای محدود و غیرنماینده از واکنش‌ها.

نویسنده مطلب

بلخی روزنامه‌نگار، سردبیر، نویسنده

بلخی، نام مستعار وی است؛ روزنامه‌نگار و دانش‌آموخته روابط بین‌الملل که بیش از هجده سال در عرصه رسانه در افغانستان فعالیت داشته است. علاقه به روزنامه‌نگاری و باور به مسئولیت…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←