نشخوار آدمی، گپ است!

امروز اینترنت و فضای مجازی به بخشی از زندگی مردم تبدیل شده است؛ چیزی شبیه غذا خوردن، ورزش کردن، دیدن دوستان و وقت‌گذراندن با آن‌ها. برای بعضی‌ها این حضور حتی تا حد اعتیاد پیش رفته است. خود من هم فکر می‌کنم هر وقت کاری نداشته باشم، سرم داخل موبایل است. کافی است چند دقیقه بیکار بمانم؛ دستم به طرف موبایل می‌رود و شروع می‌کنم به گشت‌وگذار در فضای مجازی.

گاهی فکر می‌کنم موبایل و اینترنت چیزی شبیه آخور حیوانات شده است؛ با این تفاوت که در آخور ما به‌جای علوفه، مطالب مجازی ریخته‌اند. سرمان داخل آخور است و به‌جای علف، خبر، عکس، ویدیو، یادداشت و هر چیز دیگری را که جلویمان قرار می‌گیرد، نشخوار می‌کنیم.

اما ما در این آخور مجازی دنبال چه هستیم؟

خود من، اول از همه، اخبار افغانستان، منطقه و جهان را دنبال می‌کنم؛ بیشتر تحولات و رویدادهای افغانستان را. می‌خواهم بدانم در افغانستان چه می‌گذرد. بعد می‌روم ببینم دوستانم چه گذاشته‌اند.

مطالب بعضی از افراد مشخص را هم که همیشه دنبال کرده‌ام و می‌کنم، دنبال می‌کنم. گاهی چیزی هم من می‌گذارم؛ مطلبی که هم برایم خوشایند است و هم نمی‌خواهم از قافله عقب بمانم. گاهی یک یادداشت یا نوشته‌ای را با دوستانم شریک می‌کنم و گاهی چیزی از گذشته را دوباره به یاد می‌آورم و با دیگران شریک می‌سازم.

اما یک پرسش برای من شکل گرفته است: مردم، به‌ویژه مردم افغانستان، در فضای مجازی بیشتر دنبال چه هستند؟ سلیقه کاربران افغانستان در مقایسه با مردم کشورهای دیگر چه تفاوت‌ها و چه شباهت‌هایی دارد؟ آیا آنچه مردم افغانستان بیشتر می‌بینند و دنبال می‌کنند، با علایق کاربران دیگر کشورها تفاوت دارد؟

برای پیدا کردن پاسخی به این پرسش، شاید یکی از راه‌ها نگاه کردن به واکنش مردم به مطالب مختلف باشد. تعداد لایک‌ها می‌تواند یک نشانه باشد، اما همه چیز را نشان نمی‌دهد. خیلی‌ها مطلبی را می‌بینند و هیچ واکنشی نشان نمی‌دهند. ممکن است مطلبی هزاران بار دیده شده باشد، اما تعداد لایک‌هایش چندان زیاد نباشد.

در مقابل، بعضی مطالب را می‌بینیم که بسیار دست‌به‌دست شده و بارها شییر شده‌اند. شاید تعداد بازدید، لایک و شییر، هر کدام بخشی از سلیقه و رفتار کاربران را نشان بدهند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی نمی‌تواند تصویر کاملی از آنچه مردم دنبال می‌کنند، به دست بدهد.

فضای مجازی شبیه یک بازار مکاره است؛ هر چیزی که بخواهی، در آن پیدا می‌کنی. خبر و تحلیل، طنز و سرگرمی، موسیقی و خاطره، آموزش و تبلیغات، واقعیت و دروغ، همه در کنار هم عرضه می‌شوند.

گاهی هم آهنگ‌های کلاسیک افغانستان را دنبال می‌کنم. بعضی وقت‌ها آهنگ قدیمی‌ای را پیدا می‌کنم که دوست دارم تا آخر گوش بدهم، اما نسخه‌ای که در فضای مجازی بارگذاری شده، کوتاه است و فقط بخشی از آهنگ را دارد.

اما فضای مجازی روی دیگری هم دارد: جعل، فیک و دام‌هایی برای فریب و سوءاستفاده. خبر جعلی، حساب جعلی، عکس دستکاری‌شده و داستان ساختگی می‌تواند در مدت کوتاهی میان هزاران نفر پخش شود.

گاهی ما هم بی‌آن‌که بدانیم، در پخش همین مطالب سهم می‌گیریم. چیزی را می‌خوانیم، خوشمان می‌آید یا عصبانی‌مان می‌کند و بی‌آن‌که بررسی کنیم، آن را برای دیگران می‌فرستیم. به این ترتیب، چیزی که شاید از ابتدا دروغ بوده، به کمک ما بیشتر دیده می‌شود.

شاید مشکل از جایی شروع می‌شود که دیگر نمی‌دانیم برای چه موبایل را باز کرده‌ایم. یک خبر را می‌بینیم، بعد سراغ خبر دیگری می‌رویم؛ از آنجا به صفحه یک دوست، بعد به یک ویدیو و بعد به یک آهنگ. سرانجام خودمان هم نمی‌دانیم چگونه و برای چه وارد این صفحه شده‌ایم.

اینترنت البته چیز بدی نیست. امکاناتی فراهم کرده که نسل‌های پیش از ما حتی تصورش را نمی‌کردند. می‌توانیم از رویدادهای دورترین نقاط جهان باخبر شویم، با دوستانی که کیلومترها از ما فاصله دارند ارتباط داشته باشیم و نوشته‌ها و تجربه‌های خود را با دیگران شریک کنیم.

با گرفتن آمار از علاقه‌مندی‌های مردم افغانستان و مقایسه آن با کشورهای همسایه، منطقه و جهان، می‌توان فهمید که ما تا چه اندازه با جهان هماهنگ هستیم و چه تفاوت‌هایی از لحاظ سلیقه و ذایقه داریم.

اما در نهایت دوباره به همان پرسش اول برمی‌گردیم: ما در این آخور مجازی چه چیزی را نشخوار می‌کنیم؟

نویسنده مطلب

عباس کوثری خبرنگار و نویسنده

عباس کوثری روزنامه‌نگار افغانستانی است که در شماری از رسانه‌های بزرگ و شناخته‌شده افغانستان سابقه فعالیت داشته و سال‌ها در حوزه رسانه و روزنامه‌نگاری فعالیت کرده است. او در کنار…

ادامه بیوگرافی و مطالب نویسنده ←