هشدار هراتیان مقیم آمریکا: جاده‌ مصلای هرات، جاده‌ای به سوی نابودی تاریخ

جامعه هراتیان مقیم ایالات متحده و کانادا در بیانیه‌ای دادخواهانه خطاب به سازمان یونسکو و مقامات رژیم طالبان در افغانستان، نسبت به بازگشایی جاده‌ قدیمی از میان منارهای تاریخی مصلای هرات هشدار دادند. این نهاد مدنی، تردد وسایل نقلیه در این مسیر را تهدیدی فوری برای فروپاشی شاهکارهای معماری دوره تیموری و نقض صریح کنوانسیون‌های بین‌المللی توصیف کرده است.

بازگشایی این جاده با وجود احداث «جاده بدیل» در سال‌های گذشته، موجی از نگرانی را در میان کارشناسان و میراث‌فرهنگی ایجاد کرده است. بر اساس اصول علمی و «منشور ونیز»، ارتعاشات ناشی از ترافیک سنگین، پیکره رنجور منارهایی را که پیش از این نیز با خطر سقوط مواجه بودند، در معرض تخریب جبران‌ناپذیر قرار می‌دهد. این گزارش به واکاوی مطالبات جامعه مدنی برای نجات هویت تاریخی هرات می‌پردازد.

در بیانیه‌ جامعه هراتیان آمریکا تأکید شده است که حفاظت از این بناها نه یک انتخاب محلی، بلکه تعهدی بین‌المللی است که رژیم طالبان باید به آن پایبند باشد. آن‌ها از مقامات مسئول خواسته‌اند تا با درک مسئولیت ملی، تردد را فوراً به جاده‌ بدیل هدایت کنند.

همچنین، این نهاد از سازمان یونسکو درخواست کرده است تا با اعمال فشار دیپلماتیک و نظارت مستقیم، مانع از نقض معیارهای حفاظتی در هرات شده و اقدامات عاجل تخنیکی را برای تثبیت وضعیت فیزیکی منارها آغاز کند. در این فراخوان، از شهروندان هرات نیز خواسته شده تا به صورت داوطلبانه از عبور و مرور در این مسیر خودداری کنند تا از هویت هزارساله زادگاهشان صیانت شود.

مصلای هرات که روزگاری نگین معماری شرق بود، در طول دهه‌های اخیر آسیب‌های جبران‌ناپذیری دیده است. پروژه جاده بدیل سال‌ها پیش با هدف دور کردن ترافیک از حریم منارها و جلوگیری از لرزه‌های مخرب اجرا شده بود. بازگشایی مجدد این مسیر تحت حاکمیت رژیم طالبان، بازگشت به عقب در سیاست‌های حفاظتی تلقی می‌شود که می‌تواند آخرین منارهای ایستاده در این مجموعه را به آوار تبدیل کند.

پیام هراتیان خارج از مرز روشن است: «توسعه شهری نباید به قیمت نابودی شناسنامه‌ی تاریخی یک ملت تمام شود.» سکوت یونسکو و اصرار مقامات محلی بر استفاده از این جاده، می‌تواند منجر به حذف همیشگی منارهایی شود که نه تنها نماد هرات، بلکه بخشی از هویت غیرقابل انکار تمدن بشری هستند.