فارغان دانشگاهی در تنگنای بیکاری؛ بیش از ۶۵ درصد بدون شغل

سروی تازه سلام‌وطندار نشان می‌دهد بیکاری در میان فارغان دانشگاهی افغانستان به بحران جدی بدل شده است. بر اساس این بررسی، بیش از ۶۵ درصد فارغان پس از فراغت از دانشگاه بیکار هستند و تنها حدود یک‌سوم وارد بازار کار شده‌اند؛ وضعیتی که ناشی از کمبود فرصت‌های شغلی، ناهم‌خوانی آموزش با نیاز بازار و شرایط اقتصادی کشور عنوان شده است.

یافته‌های سروی تازه‌ سلام‌وطندار نشان می‌دهد بیکاری در میان فارغان دانشگاهی افغانستان به سطح نگران‌کننده‌ای رسیده است؛ به‌گونه‌ای که بیش از دو‌سوم پاسخ‌دهندگان پس از فراغت از دانشگاه وارد بازار کار نشده‌اند و بخش بزرگی از آنان با پیامدهای اقتصادی و روانی این وضعیت دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

سروی تازه‌ رسانه سلام‌وطندار از وضعیت اشتغال فارغان دانشگاهی افغانستان نشان می‌دهد که بیکاری در میان دانش‌آموختگان به یک چالش جدی و ساختاری تبدیل شده است؛ چالشی که هم پیامدهای اقتصادی دارد و هم اثرات عمیق روانی بر نسل جوان برجا گذاشته است.

بر اساس این سروی که با مشارکت ۱۵۰۹ فارغ‌التحصیل از دانشگاه‌های دولتی و خصوصی در ۲۵ ولایت و در فاصله سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ انجام شده، ۶۵.۹ درصد پاسخ‌دهندگان پس از فراغت از دانشگاه بیکار بوده‌اند، در حالی که تنها ۳۴.۱ درصد توانسته‌اند وارد بازار کار شوند.

یافته‌ها نشان می‌دهد که نبود فرصت‌های شغلی، کمبود تجربه کاری، پایین‌بودن معاش و مهاجرت از مهم‌ترین عوامل بیکاری فارغان دانشگاهی عنوان شده است. به گفته ارائه‌کنندگان سروی، ۵۸ درصد پاسخ‌دهندگان نبود فرصت‌های کاری را اصلی‌ترین دلیل بیکاری دانسته‌اند.

از نظر مدت زمان بیکاری نیز وضعیت قابل توجه است؛ ۲۰.۲ درصد فارغان بین شش ماه تا یک سال، ۵۶ درصد بین دو تا سه سال و ۲۳.۸ درصد بیش از سه سال در وضعیت بیکاری قرار داشته‌اند؛ آماری که نشان‌دهنده طولانی‌شدن دوره انتظار برای ورود به بازار کار است.

این سروی همچنین نشان می‌دهد که بیکاری تنها یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه پیامدهای روانی گسترده نیز به همراه دارد. ۷۷.۷ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند که بیکاری تأثیر «بسیار زیاد» بر سلامت روان و روحیه آنان داشته و ۱۸.۴ درصد نیز از تأثیر «زیاد» سخن گفته‌اند.

در بخش دیگری از یافته‌ها آمده است که تنها ۳۴.۵ درصد فارغان در مشاغلی مرتبط با رشته تحصیلی خود فعالیت دارند، در حالی که ۴۴.۳ درصد تا حدی مرتبط و ۲۱.۲ درصد در مشاغل کاملاً غیرمرتبط مشغول کار هستند.

در این برنامه، مقام‌های اقتصادی طالبان و کارشناسان نیز بر عوامل ساختاری بیکاری تأکید کرده‌اند. عبداللطیف نظری، معین مسلکی وزارت اقتصاد طالبان، بازگشت گسترده مهاجران و عدم تطابق رشته‌های تحصیلی با نیاز بازار کار را از عوامل مهم افزایش بیکاری دانسته و بر تقویت کارآفرینی و سرمایه‌گذاری تأکید کرده است.

از سوی دیگر، استادان دانشگاه نیز بر نقش نیروی انسانی، به‌ویژه زنان، در توسعه اقتصادی تأکید کرده و خواستار فراهم‌سازی فرصت‌های برابر آموزشی و شغلی شده‌اند.

شماری از کارشناسان همچنین بر این باورند که یکی دیگر از عوامل تشدید بیکاری در کشور، ضعف مدیریتی و کمبود تخصص در سطوح مختلف نهادهای اقتصادی و خدماتی است. به گفته آنان، در شرایطی که مدیریت بخش‌های کلیدی اقتصاد و نهادهای مرتبط عمدتاً در اختیار افرادی قرار گرفته که تجربه و دانش تخصصی کافی در حوزه‌های مربوطه ندارند، کارآمدی سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های اشتغال‌زا با چالش روبه‌رو شده است. این وضعیت به‌ویژه در سال‌های اخیر، بر روند جذب نیروی کار و توسعه فرصت‌های شغلی در افغانستان سایه انداخته و از دید برخی تحلیل‌گران، یکی از عوامل غیرمستقیم در تداوم بحران بیکاری به شمار می‌رود.