رهبر طالبان خطاب به مقامات این گروه: از برکناری توسط من دلخور نشوید!

در حالی‌که تنش‌های مرزی میان طالبان و پاکستان به نقطه‌ای حساس رسیده، هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان، با صدور دو حکم پیاپی در کمتر از یک هفته، دست به تغییرات گسترده در ساختار فرماندهی و اداری این گروه زد.

این جابه‌جایی‌ها شامل چندین والی، فرمانده قول اردو و معین وزارت سرحدات می‌شود و در ظاهر، بخشی از روند معمول انتصابات حکومتی است؛ اما در بطن خود، نشانه‌هایی از تحولات عمیق‌تر درون‌گروهی و منطقه‌ای را آشکار می‌سازد.

بر اساس اعلام ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، محمدایوب خالد از ولایت بدخشان برکنار و به‌عنوان فرمانده قول اردوی ۲۱۵ العزم منصوب شده است. شرف‌الدین تقی، فرمانده پیشین این قول اردو، به فرماندهی قول اردوی ۲۱۷ عمری منتقل شده و امان‌الدین منصور، فرمانده سابق قول اردوی ۲۱۷، به‌عنوان والی هلمند تعیین شده است.

در سطح اداری نیز محمد اسماعیل، معین پیشین وزارت امور سرحدات، به‌عنوان والی بدخشان منصوب شده و عنایت‌الله شجاع، والی سابق ارزگان، به‌عنوان معین بررسی وزارت سرحدات جایگزین شده است. عبدالرحمان کندزی، والی پیشین هلمند، نیز به ولایت ارزگان منتقل شده است.

از زمان تسلط دوباره طالبان بر افغانستان در سال ۲۰۲۱، هبت‌الله آخوندزاده کنترل مستقیم بر انتصابات کلیدی را در دست گرفته است. او نه‌تنها وزرا و والیان، بلکه فرماندهان نظامی و معینان وزارتخانه‌ها را شخصاً تعیین یا برکنار می‌کند.

در آخرین نشست در قندهار، او خطاب به والیان و ولسوالان گفت که «از برکناری توسط من دلخور نشوید»؛ جمله‌ای که بیش از آنکه آرامش‌بخش باشد، تأکیدی بر ساختار اقتدارگرایانه و تمرکز قدرت در حلقه‌ای محدود در جنوب افغانستان است.

این جابه‌جایی‌ها در بحبوحه تنش‌های شدید با پاکستان صورت گرفته‌اند. اسلام‌آباد بارها از طالبان خواسته است که فعالیت‌های تحریک طالبان پاکستان (TTP) را از خاک افغانستان متوقف کند. در مقابل، طالبان نه‌تنها اقدامی عملی در این زمینه انجام نداده‌اند، بلکه اظهارات تحریک‌آمیز برخی مقامات‌شان، مانند نبی عمری، معین وزارت داخله، مبنی بر «بازپس‌گیری خاک افغانستان از پاکستان»، نشان‌دهنده شکاف‌های عمیق در نگاه طالبان به مرز دیورند و مشروعیت جغرافیایی پاکستان است.

تغییر فرماندهان نظامی در مناطق حساس مانند هلمند و بدخشان، می‌تواند نشانه‌ای از تلاش برای کنترل بهتر مرزها، پاسخ به فشارهای خارجی یا حتی بازآرایی نیروها در صورت تشدید درگیری‌ها باشد.

در ساختار طالبان، جابه‌جایی‌های زودهنگام معمولاً با هدف تثبیت وفاداری، مهار اختلافات داخلی یا پاسخ به بحران‌های امنیتی انجام می‌شود. اما تکرار این تغییرات در فاصله‌ای کوتاه، می‌تواند نشانه‌ای از بی‌ثباتی درونی، رقابت‌های جناحی یا نارضایتی از عملکرد فرماندهان باشد.

همچنین، این تحرکات ممکن است بخشی از تلاش طالبان برای بازتعریف جایگاه خود در معادلات منطقه‌ای باشد؛ به‌ویژه در مواجهه با فشارهای فزاینده از سوی پاکستان، قطر، ترکیه و سایر بازیگران منطقه‌ای.

نشست آتی طالبان و پاکستان در استانبول، آزمونی مهم برای سنجش میزان تعهد دو طرف به صلح و همکاری خواهد بود؛ اما تا زمانی که اختلافات بنیادین درباره مرزها، گروه‌های نیابتی و ساختار قدرت حل‌نشده باقی بماند، آتش‌بس و تغییرات اداری، بیشتر شبیه به مکثی تاکتیکی خواهند بود تا گامی در مسیر ثبات پایدار.