قطع اینترنت، ابزار تازه سرکوب اجتماعی

بر اساس داده‌های نت‌بلاکس، سطح دسترسی به اینترنت در افغانستان پس از این اقدام به کمتر از ۱۴٪ میزان معمول کاهش یافت. این اختلال، خدمات تلفن همراه، بانکداری دیجیتال، آموزش آنلاین، ارتباطات اداری و حتی فعالیت‌های بشردوستانه را به‌شدت مختل کرده است.

در نتیجه، هزاران شهروند برای برقراری ارتباط با بستگان، دریافت اطلاعات یا انجام امور روزمره، با چالش‌های جدی مواجه شده‌اند. گزارش‌هایی از قندهار نشان می‌دهد که برخی خانواده‌ها برای دسترسی به اینترنت، به مناطق مرزی مهاجرت کرده‌اند؛ اقدامی که نه‌تنها بیانگر وابستگی شدید مردم به ارتباطات دیجیتال است، بلکه نشان‌دهنده تأثیرات اجتماعی و روانی تصمیم طالبان بر زندگی روزمره شهروندان نیز هست.

در سطح سیاسی، این تصمیم با واکنش‌های تند درون ساختار طالبان مواجه شده است. منابع خبری گزارش داده‌اند که سراج‌الدین حقانی از تصمیم هبت‌الله آخوندزاده، رهبر این گروه «شدیداً ناراحت» شده و حتی برخی وزیران طالبان از پیامدهای آن شوکه شده‌اند.

زلمی خلیلزاد، دیپلمات پیشین ایالات متحده، این اقدام را «غیرکارشناسی» خوانده و هشدار داده که چنین تصمیماتی نه‌تنها زندگی روزمره مردم را مختل می‌کند، بلکه زمینه‌ساز افزایش نارضایتی عمومی و بی‌ثباتی سیاسی در کشور خواهد بود. او همچنین به ناتوانی وزیران طالبان در پاسخ‌گویی به تاجران و دیپلمات‌های خارجی اشاره کرده که خود نشانه‌ای از بحران مشروعیت و کارآمدی در حکومت طالبان است.

در سطح منطقه‌ای، بسته شدن گذرگاه تورخم توسط پاکستان در واکنش به قطع اینترنت، نخستین نشانه ملموس از تأثیرات فوری این تصمیم بر روابط همسایگی است. این گذرگاه یکی از مهم‌ترین مسیرهای تجاری و انسانی میان دو کشور محسوب می‌شود و مسدود شدن آن، نه‌تنها جریان کالا و رفت‌وآمد شهروندان را متوقف کرده، بلکه به‌عنوان یک اقدام نمادین، حاوی پیام سیاسی روشنی برای طالبان است.

در همین حال، سازمان عفو بین‌الملل در بیانیه‌ای رسمی، قطع اینترنت را «اقدامی ناموجه» و «نقض آشکار حقوق بشر» توصیف کرده است. به‌گفته این نهاد، در شرایطی که افغانستان با بحران‌های انسانی مواجه است و نزدیک به نیمی از جمعیت کشور نیازمند کمک‌های بشردوستانه هستند، قطع ارتباطات دیجیتال مانع از اطلاع‌رسانی درباره موارد نقض حقوق بشر و همچنین هماهنگی امدادهای بین‌المللی می‌شود.

این سازمان همچنین هشدار داده که این اقدام، همراه با ممنوعیت آموزش زنان و دختران، دسترسی آنان به منابع آموزشی، صنف‌های آنلاین و فرصت‌های یادگیری را به‌شدت کاهش داده و با اصول بنیادین حقوق بشر، از جمله حق آموزش، آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات، در تضاد کامل قرار دارد.

تصمیم طالبان برای قطع اینترنت را نمی‌توان صرفاً یک اقدام فنی یا امنیتی تلقی کرد. این تصمیم، به‌واسطه پیامدهای داخلی و منطقه‌ای‌اش، به بحرانی چندلایه تبدیل شده که در آن مسائل سیاسی، امنیتی، اقتصادی و حقوق بشری به‌هم گره خورده‌اند.

ادامه این وضعیت، نه‌تنها افغانستان را از تعامل جهانی دور خواهد کرد، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز تنش‌های تازه در روابط منطقه‌ای و افزایش فشارهای بین‌المللی بر طالبان شود. در جهانی که ارتباطات دیجیتال به‌عنوان بستر اصلی آموزش، اطلاع‌رسانی و مشارکت اجتماعی شناخته می‌شود، خاموشی اینترنتی در افغانستان، نمادی از سرکوب مدرن و تلاش برای حذف صدای مردم از عرصه جهانی است.

• بلخی؛ خبرگزاری شانا