نام من «ننگ» نیست؛ روایت زنانی که با شناسنامه‌های مردانه زندگی می‌کنند

در بسیاری از نقاط افغانستان، نام یک زن همواره با مفاهیمی چون «ننگ» یا «بی‌حرمتی» گره خورده است؛ پدیده‌ای ریشه‌دار که هویت مستقل نیمی از پیکره جامعه را در سایه نام مردان خانواده قرار می‌دهد. یافته‌های یک گزارش تحقیقی از سلام‌وطندار که به دلیل اهمیت موضوع توسط خبرگزاری شانا بازنشر می‌شود، نشان می‌دهد که اکثریت زنان برای رهایی از فشارهای اجتماعی و خانوادگی، ناگزیر به حذف نام خود از اسناد خرید، کارت‌های دعوت و فضاهای عمومی هستند. این گزارش با گفت‌وگو با سی‌ودو زن در پانزده ولایت، ابعاد روانی، دینی و جامعه‌شناختی این هنجار سنتی را کالبدشکافی کرده است.

یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که از میان سی‌ودو زن پانزده تا سی‌ساله، بیست تن آن‌ها به دلیل فشارهای خانوادگی نام خود را پنهان می‌کنند. در این ساختار سنتی، بردن نام زن در جمع، اغلب باعث بدگمانی یا حرف‌سازی می‌شود. فاطمه از بدخشان و عزیزه از فاریاب در این گزارش می‌گویند که علی‌رغم میل باطنی، مجبورند از تخلص یا نام برادر و پدر خود در معاملات روزمره و حتی روی «بل» خرید اجناس استفاده کنند تا از سرزنش خانواده و نگاه سنگین جامعه در امان بمانند.

در مقابل، سیزده تن از این زنان با وجود سرزنش‌های مداوم، همچنان برای حفظ هویت خود مبارزه می‌کنند. زینب از بادغیس و صفیه از کندز معتقدند که نام، حق طبیعی هر انسان است و ذکر آن نه تنها مایه کم‌ارزشی نیست، بلکه نشان‌دهنده احترام و هویت مستقل است. آن‌ها تاکید می‌کنند که ریشه این مشکل نه در آموزه‌های اخلاقی، بلکه در فکرهای نادرست و سنتی نهفته است که زن را تنها به عنوان ضمیمه‌ای از مرد تعریف می‌کند.

علی عطایی، عالم دین، با رد هرگونه ممنوعیت شرعی در این زمینه، تاکید می‌کند که در صدر اسلام نام‌های همسران و دختر پیامبر به صراحت در متون تاریخی ذکر شده است. او خاطرنشان می‌سازد که زنان در اسلام حق مالکیت دارند و منع بردن نام آن‌ها ریشه در سنت‌های قبیله‌ای دارد، نه آموزه‌های دینی. از سوی دیگر، ضیا نیک‌زاد، جامعه‌شناس، هشدار می‌دهد که این «ناموس‌انگاری» و حذف هویت مستقل، زمینه‌ساز تشدید خشونت علیه زنان می‌شود؛ زیرا زنی که حق بردن نام خود را نداشته باشد، عملاً از رسیدن به حقوق و آرزوهای خود محروم می‌شود.

احمدالله بلوچ، روان‌شناس نیز از پیامدهای مخرب این پدیده بر سلامت روان زنان سخن می‌گوید. به باور او، پنهان‌کردن نام منجر به «اختلال هویت جنسیتی»، کاهش عزت نفس و بروز اضطراب مزمن در دختران می‌شود. در همین حال، سیف‌الاسلام خیبر، سخن‌گوی وزارت امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر رژیم فعلی، در گفت‌وگو با سلام‌وطندار مدعی شده است که این وزارت‌خانه هیچ ممنوعیتی در این زمینه وضع نکرده و این موضوع ارتباطی به فعالیت‌های آن‌ها ندارد.

پنهان‌کردن نام زنان در افغانستان یک هنجار فرهنگی ریشه‌دار است که حتی تا مراسم تدفین و سنگ مزار نیز امتداد می‌یابد. جایی که هویت زن با عناوینی چون «مادرِ»، «خواهرِ» یا «زنِ» فلان مرد تعریف می‌شود. این گزارش زنگ خطری است برای جامعه‌ای که با حذف نام نیمی از جمعیت خود، در واقع تیشه به ریشه عزت نفس و سلامت اجتماعی نسل‌های آینده می‌زند.

 ما را دنبال کنید: